Tiết 41 CẢNH KHUYA (Hồ Chí Minh)
I. TÌM HIỂU CHUNG
Chú thích
a. Tác giả: Hồ Chí Minh (1890-1969):


- Người chiến sĩ cách mạng, anh hùng giải phóng dân tộc, vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam.
- Là danh nhân văn hóa thế giới (1990)
- Là nhà văn, nhà thơ lớn của Việt Nam.


I. TÌM HIỂU CHUNG:
Chú thích
a. Tác giả: Hồ Chí Minh (1890-1969):


b. Tác phẩm:
- Thơ ca chiếm vị trí đáng kể trong sự nghiệp văn học của Người. Ở những sáng tác theo thể loại này, hình ảnh tác giả hiện lên với tâm hồn nghệ sĩ - chiến sĩ cao đẹp.
Tiết 41 CẢNH KHUYA (Hồ Chí Minh)
- Văn chính luận:
+ Bản án chế độ thực dân Pháp.
+ Tuyên ngôn độc lập.
+ Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến…
- Truyện ký:
+ Những trò lố hay Varen và Phan Bội Châu.
+ Vi hành…
- Thơ ca:
+ Nhật ký trong tù.
+ Thơ Hồ Chí Minh.
* Sự nghiệp văn học
I. TÌM HIỂU CHUNG:
Chú thích
a. Tác giả: Hồ Chí Minh (1890-1969):


b. Tác phẩm:
- Thơ ca chiếm vị trí đáng kể trong sự nghiệp văn học của Người. Ở những sáng tác theo thể loại này, hình ảnh tác giả hiện lên với tâm hồn nghệ sĩ - chiến sĩ cao đẹp.
Tiết 41 CẢNH KHUYA (Hồ Chí Minh)
c. Từ khó: sgk
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Chú thích
2. Đọc

Tiết 41 CẢNH KHUYA (Hồ Chí Minh)
Cảnh khuya
(Hồ Chí Minh)
Tiếng suối trong như tiếng hát xa,
Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa.
Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ,
Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà.
1947
(Hồ Chí Minh)
Cách đọc:
Đọc diễn cảm, chậm rãi, sâu lắng, nhấn mạnh từ “chưa ngủ ”. Ngắt nhịp khác lạ ở câu 1(3/4), câu 4 (2/5), câu 2,3 theo cách ngắt nhịp thông thường 4/3.
* Hoàn cảnh sáng tác:
Viết vào mùa thu năm 1947 - Thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống thức dân Pháp
(1946 - 1954) khi giặc Pháp đang tấn công lên Việt Bắc.
Việt Bắc
* Thể thơ:
Tiếng suối trong như tiếng hát xa,
Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa.
Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ,
Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà.
- 4 câu
- Mỗi câu 7 tiếng
Gieo vần tiếng cuối các
câu 1,2,4 vần “a”
Nhịp: Câu 1:3/4
Câu 2,3: 4/3.
Câu 4: 2/5 (hoặc 2/2/3)


Ngôn ngữ thuần Việt, bình dị
Thất ngôn tứ tuyệt

I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Chú thích
2. Đọc
Hoàn cảnh sáng tác: sgk
Thể thơ: Thất ngôn tứ tuyệt
Phương thức biểu đạt: Tự sự,miêu tả,biểu cảm

Tiết 41 CẢNH KHUYA (Hồ Chí Minh)
3. Bố cục: 2 phần
I. TÌM HIỂU CHUNG
II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
1) Hai câu thơ đầu: Cảnh núi rừng Việt Bắc trong đêm trăng.


Tiếng suối trong như tiếng hát xa
Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa
- Nghệ thuật miêu tả, so sánh, lấy động tả tĩnh: Tiếng suối - tiếng hát xa, điệp từ "tiếng"
-> Âm thanh tiếng suối vang vọng, trong trẻo, gần gũi với con người và có sức sống trẻ trung.
Tiết 41 CẢNH KHUYA (Hồ Chí Minh)
* Côn Sơn suối chảy rì rầm
Ta nghe như tiếng đàn cầm bên tai
(Côn Sơn ca - Nguyễn Trãi)
* Tiếng hát trong như nước ngọc tuyền.
(Tiếng hát bên sông - Thế Lữ)
II. TÌM HIỂU VĂN BẢN:

1) Hai câu thơ đầu: Cảnh núi rừng Việt Bắc trong đêm trăng.
- Sử dụng điệp từ “lồng”
-> Khắc họa một bức tranh nhiều tầng bậc, đường nét, hình khối đa dạng, chỉ 2 màu sáng tối, trắng đen mà lung linh, huyền ảo, ấm áp, hoà hợp, quấn quýt, sống động.
Tiết 41 CẢNH KHUYA (Hồ Chí Minh)
II. TÌM HIỂU VĂN BẢN:
1) Hai câu thơ đầu: Cảnh núi rừng Việt Bắc trong đêm trăng.
=> Hai câu thơ đầu là một bức tranh thiên nhiên đẹp, sinh động, tươi sáng và có hồn.
=> Thể hiện tâm hồn nghệ sĩ, tình yêu, sự gắn bó với thiên nhiên của Bác.
Tiết 41 CẢNH KHUYA (Hồ Chí Minh)
II. TÌM HIỂU VĂN BẢN

1) Hai câu thơ đầu: Cảnh núi rừng Việt Bắc trong đêm trăng.


2) Hai câu thơ cuối (Hình ảnh con người trong đêm khuya)
- Hình ảnh con người trằn trọc không ngủ được, vì:
+ Cảnh đẹp như vẽ
+ Lo nỗi nước nhà.
Tiết 41 CẢNH KHUYA (Hồ Chí Minh)
II. TÌM HIỂU VĂN BẢN

1) Hai câu thơ đầu:


2) Hai câu thơ cuối (Hình ảnh con người trong đêm khuya)
- Hình ảnh con người trằn trọc không ngủ được, vì:
+ Cảnh đẹp như vẽ
+ Lo nỗi nước nhà.
- Sử dụng nghệ thuật so sánh, điệp ngữ "chưa ngủ" khẳng định tình yêu thiên nhiên say đắm, yêu nước sâu nặng của Bác.
Tiết 41 CẢNH KHUYA (Hồ Chí Minh)
II. TÌM HIỂU VĂN BẢN

1) Hai câu thơ đầu:


2) Hai câu thơ cuối
- Hình ảnh con người trằn trọc không ngủ được, vì:
+ Cảnh đẹp như vẽ
+ Lo nỗi nước nhà.
- Sử dụng nghệ thuật so sánh, điệp ngữ "chưa ngủ" khẳng định tình yêu thiên nhiên say đắm, yêu nước sâu nặng của Bác.
=> Con người Bác hài hòa chất thi sĩ và chất chiến sĩ).
Tiết 41 CẢNH KHUYA (Hồ Chí Minh)
* Ghi nhớ: (SGK- 143)
1. Nghệ thuật:
2. Nội dung:
Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt.
Có nhiều hình ảnh thơ lung linh, huyền ảo.
Sáng tạo nhịp thơ ở câu 1, 4.
Sử dụng hiệu quả biện pháp tu từ so sánh, điệp từ…
Ngôn từ bình dị, gợi cảm, giàu chất nhạc, chất họa.
Vẻ đẹp vừa cổ điển vừa hiện đại.
- Cảnh trăng ở chiến khu Việt Bắc huyền ảo, Thơ mộng, hữu tình và tràn đầy sức sống.
Bài thơ là sự gắn bó, hòa hợp giữa tình yêu thiên nhiên và tình yêu nước trong con người Hồ Chí Minh (Chất thi sĩ, chiễn sĩ hài hòa, gắn bó trong con người Bác).
III. Tổng kết
Tiết 41 CẢNH KHUYA (Hồ Chí Minh)
Kể tên một số bài thơ Bác viết về trăng?
TIN THẮNG TRẬN
Trăng vào cửa sổ đòi thơ
Việc quân đang bận xin chờ hôm sau
Chuông lầu chợt tỉnh giấc thu
Ấy tin thắng trận liên khu báo về.
NGẮM TRĂNG
Trong tù không rượu cũng không hoa
Cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ
Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ
Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ
ĐI THUYỀN TRÊN SÔNG ĐÁY
Dòng sông lặng ngắt như tờ
Sao đưa thuyền chạy, thuyền chờ trăng treo
Bốn bề phong cảnh vắng teo
Chỉ nghe cót két tiếng chèo thuyền nan
Lòng riêng riêng những bàn hoàn
Lo sao cho được giang san tiên rồng
Thuyền về trời đã rạng đông
Bao la nhuốm một mầu hồng đẹp tươi.
(Hồ Chí Minh)
Trong phong trào học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh hiện nay, qua bài thơ này, em học tập được điều gì ở Bác?
Câu 1: Nghệ thuật so sánh trong câu thơ Tiếng suối trong như tiếng hát xa có tác dụng gì?
IV. LUYỆN TẬP: Chọn phương án trả lời đúng nhất:
a. Làm cho tiếng suối gần gũi với con người.
b. Gợi sự tĩnh lặng, huyền diệu trong đêm rừng Việt Bắc.
c. Thể hiện cách cảm nhận riêng của Bác so với các nhà thơ khác khi cùng viết về một đối tượng.
d. Cả a, b, c
Câu 2: Giá trị nội dung, nghệ thuật chủ yếu của bài thơ Cảnh khuya là:
a. Thể hiện tình yêu thiên nhiên, tâm hồn nhạy cảm.
b. Thể hiện tình yêu nước sâu sắc.
d. Cả a,b,c đúng
c. Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt, bút pháp cổ điển và hiện đại, biện pháp tu từ so sánh, nhân hóa, điệp từ.
* Học thuộc lòng bài thơ Cảnh khuya và trình bày cảm nhận về bài thơ.
- Tìm đọc các bài thơ về trăng của Bác.
- Đọc các TLTK liên quan, liên hệ thực tế bản thân.
* Soạn bài:
Rằm tháng Giêng
ôn tập toàn bộ kiến thức Tiếng Việt học từ đầu năm: Từ ghép, từ láy, từ Hán Việt, đại từ, quan hệ từ, từ đồng nghĩa, từ trái nghĩa, từ đồng âm chuẩn bị Kiểm tra 1 tiết Tiếng Việt.