Chuyên đề
NƯỚC ĐẠI VIỆT THỜI TRẦN
(Thế kỉ XIII – XIV)
Phần 1: Nhà Trần và sự củng cố chế độ phong kiến tập quyền
Phần 2: Cuộc kháng chiến chống xâm lược Mông - Nguyên
Phần 3: Kinh tế - văn hóa thời Trần
Trần Thủ Độ - người dựng cơ nghiệp của nhà Trần
Hình ảnh Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho Trần Cảnh
Phần 1
NHÀ TRẦN VÀ SỰ CỦNG CỐ
CHẾ ĐỘ PHONG KIẾN TẬP QUYỀN
1. Nhà Trần thành lập
- Từ cuối thế kỉ XII, nhà Lý suy yếu. Đầu năm 1226, Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho Trần Cảnh. Nhà Trần thành lập.
Theo chế độ quân chủ trung ương tập quyền, các chức quan đại thần do họ Trần nắm giữ, được tổ chức quy củ và đầy đủ.
Cả nước chia thành 12 lộ, dưới là phủ, châu/huyện, xã.
- Pháp luật: Ban hành bộ “Quốc triều hình luật”.
- Quân đội theo chính sách “ngụ binh ư nông”, được học tập binh pháp và luyện tập võ nghệ thường xuyên.
Vua
(Thái Thượng Hoàng)
Đại thần văn
( Họ Trần)
Đại thần võ
( Họ Trần )
Các cơ quan
Các chức quan
Quốc sử viện
Thái y viện
Tôn nhân phủ
12 lộ
(Chánh, phó an phủ sứ)
SƠ ĐỒ BỘ MÁY NHÀ NƯỚC THỜI TRẦN
Cấp triều đình
Đơn vị hành chính cấp cơ sở
Hà đê sứ
Khuyến nông sứ
Đồn điền sứ
Châu, huyện
(Tri châu, Tri huyện)
Phủ
( Tri phủ )
Xã
(Xã quan )
Các đơn vị hành chính trung gian
Phần 2:
CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG XÂM LƯỢC MÔNG - NGUYÊN
2. Cuộc kháng chiến lần thứ hai chống quân xâm lược Nguyên (1285)
3. Cuộc kháng chiến lần thứ ba chống quân xâm lược Nguyên (1287 – 1288)
1. Cuộc kháng chiến lần thứ nhất chống quân xâm lược Mông Cổ (1258)
1. CUỘC KHÁNG CHIẾN LẦN THỨ NHẤT CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG CỔ (1258)
Thành Cát Tư Hãn (Thiết Mộc Chân)
– người sáng lập đế chế Mông Cổ
“- Quân Mông Cổ lớn lên trên yên ngựa, tự luyện tập chiến đấu, từ mùa xuân đến mùa đông, ngày ngày săn bắn, đó là cách sống của họ.
-Trăm quân kị quay vòng, có thể bọc được vạn người. Nghìn quân kị tản ra có thể dài tới trăm dặm , kẻ địch chia ra thì họ chia ra, kẻ địch hợp lại thì họ hợp lại nên kị đội là thế mạnh của họ.
Đội quân lúc ẩn lúc hiện, đến thì như trời rơi xuống, đi thì nhanh như chớp giật. Họ mà thắng thì đuổi theo địch chém giết không để trốn thoát, họ mà thua thì chạy rất nhanh, đuổi theo không kịp”.
(Theo lời Sử học nhà Tống)
1. CUỘC KHÁNG CHIẾN LẦN THỨ NHẤT CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG CỔ (1258)
1. CUỘC KHÁNG CHIẾN LẦN THỨ NHẤT CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG CỔ (1258)
Không có một dòng suối, một con sông nào không tràn đầy nước mắt chúng ta, không còn một ngọn núi, một cánh đồng nào không bị quân Mông Cổ giày xéo…
Nhà thơ Ác- mê- ni (1210- 1290)
1. CUỘC KHÁNG CHIẾN LẦN THỨ NHẤT CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG CỔ (1258)
1. CUỘC KHÁNG CHIẾN LẦN THỨ NHẤT CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG CỔ (1258)
Ngột Lương Hợp Thai (1200-1271) là một chỉ huy quân sự kiệt xuất của quân đội Mông- Nguyên và là tướng chỉ huy quân Mông Cổ xâm lược Đại Việt lần thứ nhất vào năm 1258. Ông được xếp là công thần đứng hàng thứ 3 của nhà Nguyên.
LƯỢC ĐỒ CÁC NƯỚC CHÂU Á
Mông Cổ
Trung Quốc
Liên Bang Nga
Việt Nam
Phần 1: Nhà Trần và sự củng cố chế độ phong kiến tập quyền
1. CUỘC KHÁNG CHIẾN LẦN THỨ NHẤT CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG CỔ (1258)
Vua Trần bắt giam sứ giả Mông Cổ
Phần 1: Nhà Trần và sự củng cố chế độ phong kiến tập quyền
1. CUỘC KHÁNG CHIẾN LẦN THỨ NHẤT CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG CỔ (1258)
Bình Lệ Nguyên
Bạch Hạc
Qui Hóa
Phù Lỗ
Đông Bộ Đầu
Thiên Mạc
THĂNG LONG
29-1-1258
Tháng 1/1258
Sông Thao
Lược đồ Cuộc kháng chiến lần thứ nhất chống quân xâm lược Mông Cổ (1258)
Bình Lệ Nguyên
Bạch Hạc
Qui Hóa
Phù Lỗ
Đông Bộ Đầu
Thiên Mạc
THĂNG LONG
Tháng1-1258
Sông Thao
Bình Lệ Nguyên
Bạch Hạc
Qui Hóa
Phù Lỗ
Đông Bộ Đầu
Thiên Mạc
THĂNG LONG
Tháng 1/1258
Sông Thao
16
Bình Lệ Nguyên
Bạch Hạc
Qui Hóa
Phù Lỗ
Đông Bộ Đầu
Thiên Mạc
THĂNG LONG
29-1-1258
17
Vua Mông Cổ cho quân xâm lược Đại Việt để đánh lên phía Nam Trung Quốc, thực hiện kế hoạch gọng kìm tiêu diệt Nam Tống.
Vua Trần ban lệnh sắm sửa vũ khí, quân đội ngày đêm luyện tập.
Trận Đông Bộ Đầu
29/1/1258, Quân Mông Cổ rút khỏi Thăng Long về nước. Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Mông Cổ kết thúc thắng lợi.
1. CUỘC KHÁNG CHIẾN LẦN THỨ NHẤT CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG CỔ (1258)
Vua Nguyên Hốt Tất Liệt
2. CUỘC KHÁNG CHIẾN LẦN THỨ HAI CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC NGUYÊN (1285)
CHAM - PA
CHÚ GIẢI

Quân Nguyên
tiến đánh
Quân Cham-pa
phản công
Quân Nguyên rút
vế cố thủ phía
bắc Cham-pa
2. CUỘC KHÁNG CHIẾN LẦN THỨ HAI CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC NGUYÊN (1285)
Hội nghị Diên Hồng
Hội nghị Bình Than
Qu�n Tr?n ch?n d�nh
Qu�n Tr?n r�t lui b?o tồn l?c lu?ng
Qu�n Tr?n ti?n cơng
Qu�n Nguy�n ti?n d�nh
Qu�n Nguy�n th�o ch?y
CH� GI?I
THANG LONG
cham-pa
--
V?n Ki?p
THỜI TRẦN
Chuong Duong
T�y K?t
THI�N TRU?NG
H�m T?
Thu V?t
NGH? AN
THANH HĨA
LANG CH�U
Thoát Hoan chui vào ống đồng, bắt linh khiêng chạy về nước
Sau khi thống nhất toàn bộ Trung Quốc, vua Nguyên ráo riết chuẩn bị xâm lược Chăm –pa và Đại Việt.
-Triệu tập hội nghị Bình Than bàn kế phá giặc
- Trần Quốc Tuấn được giao nhiệm vụ chỉ huy kháng chiến
- 1285, vua Trần mời các bô lão có uy tín trong cả nước về dự Hội nghị Diên Hồng.
- Tổ chức cuộc tập trận lớn và duyệt binh ở Đông Bộ Đầu.
Tây Kết, Hàm Tử, Chương Dương, giải phóng Thăng Long.
Giặc phần bị chết, phần còn lại rút chạy về nước, Thoát Hoan chui vào ống đồng về nước, Toa Đô bị chém đầu.
2. CUỘC KHÁNG CHIẾN LẦN THỨ HAI CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC NGUYÊN (1285)



Thoát Hoan
Ô Mã Nhi- Phàn Tiếp
3. CUỘC KHÁNG CHIẾN LẦN THỨ BA CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC NGUYÊN (1288)



Trương Văn Hổ
3. CUỘC KHÁNG CHIẾN LẦN THỨ BA CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC NGUYÊN (1288)
27
Sông Chanh - nơi diễn ra trận Bạch Bằng lịch sử (1288)
Trên đoạn sông Bạch Đằng này đã từng diễn ra những chiến thắng lớn nào trong lịch Sử?
Trận Bạch Đằng năm 938
Trận Bạch Đằng năm 981
Tranh vẽ trận Bạch Đằng năm 1288

Miếu thờ và tượng đài Trần Hưng Đạo tại thành phố Hồ Chí Minh
Vua Nguyên quyết tâm xâm lược Đại Việt lần thứ ba để rửa nhục và bành trướng.
Nhà Trần khẩn trương chuẩn bị kháng chiến, cử Trần Quốc Tuấn làm Tổng chỉ huy.
Trận Vân Đồn, Bạch Đằng
Toàn bộ quân thủy của giặc bị tiêu diệt, Ô Mã Nhi bị bắt sống. Cuộc kháng chiến lần thứ ba chống quân Nguyên đã kết thúc vẻ vang.
3. CUỘC KHÁNG CHIẾN LẦN THỨ BA CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC NGUYÊN (1288)
Nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử của cuộc kháng chiến chống quân Mông - Nguyên
1. Nguyên nhân thắng lợi
- Sự tham gia kháng chiến của toàn dân
- Sự chuẩn bị chu đáo về mọi mặt của nhà Trần
-Tinh thần hi sinh, quyết chiến của toàn dân ta, đặc biệt là quân đội nhà Trần
- Chiến thuật đúng đắn, sáng tạo của bộ chỉ huy, đặc biệt là vua Trần và tướng Trần Hưng Đạo
Nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử của cuộc kháng chiến chống quân Mông - Nguyên
2. Ý nghĩa lịch sử
- Đập tan tham vọng và ý chí xâm lược Đại Việt của nhà Nguyên
- Bảo vệ được độc lập, chủ quyền quốc gia, khẳng định sức mạnh dân tộc
- Góp phần xây đắp truyền thống quân sự Việt Nam
- Để lại bài học vô cùng quý giá: củng cố khối đoàn kết dân tộc, sự quan tâm của nhà nước, dựa vào dân để đánh giặc
- Góp phần ngăn chặn cuộc xâm lược của nhà Nguyên với các nước khác
Phần 3:
KINH TẾ, VĂN HÓA THỜI TRẦN
2. Sự phát triển văn hóa thời Trần
1. Sự phát triển kinh tế thời Trần
1. Sự phát triển kinh tế thời Trần
Tranh vẽ: Cảnh đắp đê thời Trần
1. Sự phát triển kinh tế thời Trần
Thái ấp thời Trần
Của nhà
nước
- Của vương
hầu, quý tộc
- Của địa chủ
- Chia cho dân
cày cấy
- Ban cấp cho
vương hầu, quý
tộc, quan lại…
(điền trang)
Giao cho tá
điền canh tác
- Phải đóng thuế, lao dịch
cho nhà nước.
- Hưởng một đời, có quyền
thu thuế của dân, đóng thuế
cho nhà nước
-Thu địa tô của tá điền
không phải nộp thuế cho
triều đình.
Đầu rồng bằng gốm
Thạp gốm
Gạch đất nung chạm khắc nổi
Thăng Long
Vân Đồn

- Có nhiều ruộng đất, nhiều đặc quyền, đặc lợi, nắm giữ các chức vụ quan trọng
- Có nhiều ruộng đất, thu tô của tá điền
- Cày ruộng công, nộp thuế, lao dịch cho nhà nước .
- Tá điền ngày càng đông. Cày ruộng nộp tô cho địa chủ.
=> Nghèo khổ
- Ngày càng đông
- Nộp thuế và làm nghĩa vụ với nhà nước.
Lệ thuộc và bị bóc lột nặng nề.
1. Sự phát triển kinh tế thời Trần
Nông nghiệp: Khuyến khích sản xuất nông nghiệp, mở rộng diện tích trồng trợt. Phần lớn là ruộng đất công làng xã, có điền trang và thái ấp của quý tộc, vương hầu.
Thủ công nghiệp: Rất phát triển, gồm thủ công nhà nước và thủ công nhân dân.
Thương nghiệp: Buôn bán trong và ngoài nước phát triển
Đền thờ các vua Trần
Thờ tổ tiên
Bàn thờ Khổng Tử ở Văn miếu
Trần Hưng Đạo


CHÙA YÊN TỬ (Quảng Ninh)
CHÙA SẮC TỨ (TiềnGiang)
Phối cảnh tổng thể khu vực đặt tượng đồng Phật hoàng Trần Nhân Tông
Khởi công xây dựng ngày 16/12/2009. Thân tượng cao 9,9 mét, nặng 100 tấn. Tượng được dựng tại khu di tích Yên Tử - Quảng Ninh.

Múa rối
Đua thuyền
Nhảy múa
Đấu vật
Ca hát



Chữ Hán
Chữ Nôm
VĂN MIẾU
QUỐC TỬ GIÁM

Chu Văn An (1292-1370) tên thật là Chu An hiệu là Tiều Ân.
Là một thầy giáo, thầy thuốc, đại quan nhà Trần.
Được phong tước Văn Trịnh Công. Ông dâng sớ lên vua đòi
chém 7 tên nịnh thần nhưng Dụ Tông không nghe.
Ông đã xin “treo mũ” từ quan.

Tuệ Tĩnh là danh y Việt Nam đã mở đường cho sự nghiệp nghiên cứu thuốc nam, xây dựng nền móng cho y học dân tộc của nước nhà. Ông đã tổng hợp và để lại nhiều bài thuốc, kinh nghiệm quý báu cho đời sau.
Tháp chùa Phổ Minh (Nam Định)
Hình đầu rồng men lục
Hình rồng
Cổng thành Tây Đô
Súng thần cơ
2. Sự phát triển văn hóa thời Trần

a) Đời sống văn hóa
Đạo Phật phát triển, địa vị Nho giáo ngày càng được nâng cao
Dân ta vẫn giữ các nếp sinh hoạt truyền thống
b) Văn học
Gồm văn học chữ Hán và chữ Nôm
Nội dung: Thể hiện tinh thần yêu nước, tự hào dân tộc
c) Giáo dục và khoa học - kĩ thuật
Mở nhiều trường công, tổ chức nhiều khoa thi, thầy giáo tiêu biểu là Chu Văn An
Sử học, địa lí, quân sự, y học: có nhiều tác phẩm giá trị
d) Nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc
Có nhiều công trình giá trị.