(Phạm Tiến Duật)
TIẾT 48, 49 :
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
I. TÌM HI?U CHUNG :
1. Tác giả :
Em hãy nêu vài nét về tác giả Phạm Tiến Duật ?
- Phạm Tiến Duật( 1941-2007)
- Quê: Phú Thọ
- Ông là gương mặt tiêu biểu cho thế hệ nhà thơ trẻ thời chống Mĩ.
-Thơ ông thường viết về thế hệ trẻ trong kháng chiến chống Mỹ với giọng điệu trẻ trung, sôi nổi, tinh nghịch, sâu sắc.
* Tác phẩm chính :
Vầng trăng quầng lửa ( 1970),
Thơ một trặng đường ( 1971).
Ở hai đầu núi (1981), Nhóm lửa (1996)…
* Năm 1970, ông đạt giải Nhất trong cuộc thi Thơ của báo Văn nghệ; năm 2001 được tặng giải thưởng Nhà Nước về văn học nghệ thuật; năm 2012, được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh vể văn học nghệ thuật.
2. Tác phẩm:
- Bài thơ về tiểu đội xe không kính được sáng tác năm 1969 khi cuộc kháng chiến chống Mĩ đang ở giai đoạn gay go, khốc liệt nhất. Khi đó, nhà thơ cũng có mặt trên tuyến đường Trường Sơn huyền thoại.
- Bài thơ được in trong tập Vầng trăng quầng lửa ( 1969-1970) .
- Bài thơ về tiểu đội xe không kính ở trong chùm thơ của Phạm Tiến Duật được tặng giải Nhất cuộc thi thơ báo Văn nghệ năm 1969. Bài thơ có sự lôi cuốn hấp dẫn riêng.
Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi
Ung dung buồng lái ta ngồi,
Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng.
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Không có kính, ừ thì ướt áo
Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời
Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa
Mưa ngừng, gió lùa khô mau thôi.
Những chiếc xe từ trong bom rơi
Đã về đây họp thành tiểu đội
Gặp bạn bè suốt dọc đường đi tới
Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi.
Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời
Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy
Võng mắc chông chênh đường xe chạy
Lại đi, lại đi trời xanh thêm.
Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:
Chỉ cần trong xe có một trái tim.
Anh hùng nuôi quân Hoàng Cầm
Bếp Hoàng Cầm
* Đọc- chú thích
Tự do, giọng điệu linh hoạt, ít vần, 4 câu một khổ.
* Thể thơ:
* Phương thức biểu đạt:
Biểu cảm kết hợp tự sự và miêu tả.
* Hình ảnh nổi bật trong bài thơ:
Hình ảnh những chiếc xe không kính và hình ảnh những người lính lái xe.
* Chủ đề :
Qua hình ảnh những chiếc xe không kính vẫn lao nhanh ra chiến trường, tác giả ca ngợi những phẩm chất cao đẹp của những người lính lái xe trên tuyến đường Trường Sơn trong những năm kháng chiến chống Mĩ: tư thế ung dung hiên ngang, tinh thần bất chấp khó khăn, nguy hiểm, tâm hồn lạc quan yêu đời, tình đồng đội gắn bó, chia sẻ, cao đẹp và có ý chí quyết tâm giải phóng miền Nam.
- Lạ, độc đáo, thể hiện
cách nhìn, cách khai thác chất thơ từ hiện thực khốc liệt.
* Nhan đề bài thơ:
Tôi phải thêm “ Bài thơ về…”, để báo trước cho mọi người biết rằng là tôi viết thơ, chứ không phải một khúc văn xuôi. Bài thơ về tiểu đội xe không kính là cách đưa chất liệu văn xuôi vào thơ, những câu thơ “đặc” văn xuôi được kết hợp lại trong một cảm hứng chung.
Bài thơ bắt nguồn từ hình ảnh độc đáo- những chiếc xe không kính vẫn băng băng ra chiến trường. Từ đó tác giả làm nổi bật hình ảnh những người lính lái xe Trường Sơn: mặc dù những chiếc xe bị thiếu đi những phương tiện vật chất tối thiểu nhưng đây lại chính là hoàn cảnh để họ bộc lộ phẩm chất cao đẹp và sức mạnh tinh thần lớn lao của mình.
* Mạch cảm xúc:
- Cách 1: Chia 2 phần:
+ Bốn khổ thơ đầu:
Miêu tả hiện thực của cuộc chiến tranh gian khổ, khốc liệt và tư thế hiên ngang, tinh thần lạc quan của những người lính lái xe Trường Sơn.
+ Ba khổ cuối:
Ca ngợi sức mạnh của tinh thần đoàn kết, long yêu nước và ý chí chiến đấu của những người lính lái xe Trường Sơn.
* Bố cục:
có nhiều cách chia ( 2 phần hoặc 4 phần)
- Cách 2: chia 4 phần
+ Phần 1: (khổ 1, 2)
Hình ảnh những chiếc xe không kính và tư thế hiên ngang của người lính
+ Phần 2: (khổ 3, 4)
Tinh thần lạc quan, bất chấp gian khổ, coi thường hiểm nguy của người lính
+ Phần 3: (khổ 5, 6)
Tình đồng chí, đồng đội cao đẹp của người lính lái xe
+ Phần 4: (khổ 7)
Hình ảnh những chiếc xe không kính và lí tưởng cách mạng của người lính
-xe
Không kính
Không mui
 Động từ mạnh : Bom giật, bom rung  nguyên nhân xe bị tàn phá…
 Tả thực, điệp ngữ, liệt kê, từ phủ định, giọng thản nhiên.
Không đèn
Đoàn xe trần trụi, biến dạng, gợi sự tàn phá khốc liệt của hiện thực chiến tranh.
II. D?C HI?U VAN B?N :
1. N?i dung:
a. Hình ảnh những chiếc xe không kính :
Không có kính không phải vì xe không
có kính
Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi.
Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
Thùng có xước
*Hình ảnh độc đáo, mới lạ, chân thực
b. Hình ảnh những chiến sĩ lái xe:
- . ung dung .
- Nhìn ? d?t, tr?i, th?ng
gió … xoa mắt …
con đường …
sao trời, cánh chim
b1. Tư thế :
(2 câu cuối khổ 1+ khổ 2)
 Điệp ngữ, liệt kê, đảo ngữ, ẩn dụ, nói quá, so sánh, từ láy .
 Phong thái ung dung, hiên ngang đường hoàng, chủ động .
- … ừ thì có bụi ...
- … cười ha ha.
- … ừ thì ướt áo..
-… gió lùa khô mau thôi.
b2. Tinh thần lạc quan, thái độ bất chấp mọi khó khăn gian khổ (k3+4):
 Tinh thần lạc quan, dũng cảm, bất chấp khó khăn, coi thường gian khổ, hiểm nguy. Khẳng định niềm tin chiến thắng .
- Điệp cấu trúc,so sánh, từ láy tượng thanh tượng hình giọng thơ ngang tàng, nghịch ngợm, hình ảnh độc đáo, ngôn ngữ giản dị.
b3. Tình đồng đội :
+ G?p bố b?n su?t d?c du?ng di t?i
B?t tay qua c?a kớnh v? r?i .
+ B?p Ho�ng C?m ta d?ng gi?a tr?i
Chung bỏt dua nghia l� gia dỡnh d?y
+ Vừng m?c chụng chờnh du?ng xe ch?y...
+ L?i di, l?i di tr?i xanh thờm
 Hình ảnh chân thực, cụm danh từ “ Bếp Hoàng Cầm”, phép điệp ngữ, ẩn dụ “ chung”, “ trời xanh”, từ láy “ chông chênh”,
=>Tình đồng chí gắn bó keo sơn, yêu thương, chia sẻ , cùng chung lí tưởng và niềm tin chiến thắng.
b4. Ý chí chiến đấu
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:
Chỉ cần trong xe có một trái tim.
 Khát vọng giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
-> “ …một trái tim” là một biểu tượng đa nghĩa, sử dụng phép hoán dụ, ẩn dụ; cấu trúc đối .
=>Tinh thần dũng cảm,ý chí chiến đấu giải phóng Miền Nam.
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Hình ảnh những
chiếc xe không kính
Hình ảnh những
người chiến sĩ lái xe
Tư thế
ung
dung
hiên
ngang
Tinh thần
dũng
cảm
lạc quan
bất chấp
hiểm nguy
Tình cảm
đồng đội
gắn bó,
yêu
thương
Ý chí
quyết
tâm
vì miền
Nam
- Giọng điệu sôi nổi, trẻ trung pha sự tinh nghịch, ngang tàng.
- Ngôn ngữ mang tính khẩu ngữ, lời thơ tự nhiên gần gũi với cuộc sống.
- Sử dụng biện pháp nghệ thuật: liệt kê, điệp ngữ, hoán dụ…
2. Nghệ thuật văn bản :
? Em có nhân xét gì về đặc sắc nghệ thuật của bài thơ?
Bài thơ ca ngợi người chiến sĩ lái xe Trường Sơn dũng cảm, hiên ngang, tràn đầy niềm tin chiến thắng trong thời kỳ chống giặc ác liệt.
Em hãy nêu ý nghĩa văn bản ?
3. Ý nghĩa văn bản :
III. TỔNG KẾT :
Từ việc khắc họa hình ảnh thơ độc đáo: những chiếc xe không kính trong bài thơ đã làm nổi bật hình ảnh những chiến sĩ lái xe ở Trường Sơn thời chống Mĩ với tư thế hiên ngang, tinh thần lạc quan, dũng cảm; bất chấp khó khăn nguy hiểm và ý chí chiến đấu mãnh liệt giải phóng Miền Nam.
1/ Hai tác phẩm Đồng chí và Bài thơ tiểu đội xe không kính giống nhau ở điểm nào?
A/ Cùng viết về đề tài người lính.
B/ Cùng viết theo thể thơ tự do.
C/ Cả A và B đều đúng.
2/ Những chiến sĩ lái xe Trường Sơn có phẩm chất gì?
A/ Lạc quan, dũng cảm, tinh thần đồng đội sâu sắc
B/ Lạc quan, coi thường hiểm nguy, liều lĩnh
C/ Vui nhộn ,tinh nghịch, dũng cảm
BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM
3/ Nghệ thuật đặc sắc của bài thơ trên là gì?
A/ Ngôn ngữ chân thực, tÝnh khẩu ngữ, nhiều hình ảnh thơ đẹp
B/ Giọng điệu trẻ trung, sôi nổi
C/ Bao gồm cả A và B
4 /Hình ảnh những chiếc xe không kính nói lên điều gì?
A/ Tinh thần bất chấp khó khăn của người chiến sĩ lái xe
B/ Sự khó khăn, thiếu thốn của bộ đội ta thời chống Mỹ
C/ Sự khốc liệt của chiến trường thời chống Mỹ

SO S�NH HèNH ?NH NGU?I L�NH TRONG HAI B�I THO
D?ng chớ v� B�i tho v? ti?u d?i xe khụng kớnh
- Cùng phải chịu những khó khăn gian khổ ở chiến trường.
- Cùng có ý chí, nghị lực, niềm tin, lí tưởng và tinh thần yêu nước; có tình đồng chí, đồng đội gắn bó, keo sơn.
Di?m chung
Nét riêng
Đồng chí:
Những người nông dân mặc áo lính, thời kì đầu cuộc kháng chiến chống pháp với vẻ đẹp, giản dị, tình cảm chân thành, chất phác, mà sâu sắc.
Bài thơ về tiểu đội xe không kính:
Những chiến sĩ lái xe trong thời kì chống Mĩ, trẻ trung hồn nhiên, hóm hỉnh, tươi tắn, ngang tàng, dũng cảm
Học thuộc lòng bài thơ.
Tóm lược lại kiến thức bài học theo sơ đồ tư duy
3. Chuẩn bị bài : ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ
+ Tìm hiểu về tác giả, đọc bài thơ, giải thích từ khó, trả lời các câu hỏi tìm hiểu bài, …
+ Sưu tầm các tài liệu liên quan đến bài thơ...