Tiết: 20
SÔNG NÚI NƯỚC NAM
(Nam quốc sơn hà)
I. Giới thiệu chung
Tác giả
- Chưa rõ.
Tương truyền:
Lí Thường Kiệt
2. Tác phẩm
a. Hoàn cảnh sáng tác: năm 1077, trong cuộc kháng chiến chống giặc tống xâm lược đời lí thế kỉ XI.
b. Thể loại: thất ngôn tứ tuyệt đường luật.
- Viết bằng chữ Hán
- Có 4 câu, mỗi câu 7 chữ.
- Câu 1,2,4 hoặc 2,4 hiệp vần với nhau ở tiếng cuối (cư, thư, hư).


c. Kết cấu – bố cục
Bài thơ được xem là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên.
Bố cục:
2 phần:
+ Hai câu đầu: Tuyên bố chủ quyền.
+ Hai câu cuối: Khẳng định chiến thắng.
II. Đọc hiểu văn bản
Đọc – tìm hiểu chú thích

Phân tích

Hai câu thơ đầu

b. Hai câu thơ cuối
a. Hai câu thơ đầu
- Giọng hùng hồn, rắn chắc, trang trọng và đầy tự hào.
‘Nam quốc sơn hà Nam đế cư’
(Sông núi nước Nam vua Nam ở)
- Nam quốc sơn hà -> giang sơn lãnh thổ của nước Nam => thể hiện chủ quyền độc lập của ta.
- Nam đế -> vua đại diện cho dân, cho nước => tự hào, tự tôn dân tộc.
=> Khẳng định nước ta bình đẳng và độc lập tuyệt đối với phương Bắc.
“Tiệt nhiên định phận tại thiên thư’’
(Vằng vặc sách trời chia xứ sở)
- Tiệt nhiên: rõ rệt, rành rành (như được cắt ra)
- Định phận: là định phần nào ra phần ấy
- Thiên thư: sách trời (ý nói tạo hóa)
=> Chân lí về chủ quyền độc lập tăng giá trị và rõ ràng hơn.
b. Hai câu thơ cuối
 - Giọng điệu vừa thách thức vừa quyết đoán.
“Như hà nghich lỗ lai xâm phạm”
(Giặc dữ cớ sao phạm đến đây)
- chỉ ra tội trạng của kẻ thù
+ “nghich”: Phản lại ý trời, không tuân theo sự sắp đặt của tạo hóa.
+ “lỗ”: quân địch mọi rợ, cách gọi khinh bỉ.
+ “lai xâm phạm” thỏa lòng tham
=> Thái độ căm phẫn, tức giận, ngạc nhiên
Vạch trần ra tội trạng của kẻ thù 
  “Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư”
(Chúng mày nhất định phair tan vỡ)

- Lời cảnh báo, đe dọa, thử thách, khẳng định sự thất bại của kẻ thù
- Khẳng định chủ quyền lãnh thổ
 
3. Tổng kết
b. Nghệ thuật
- Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt ngắn gọn, súc tích.
- Giọng thơ đanh thép, hùng hồn, dõng dạc.
- Dồn nén xúc cảm trong hình thức thiên về nghị luận, trình bày ý kiến.
b. Ý nghĩa
- Bài thơ thể hiện niềm tin vàp sức mạnh chính nghĩa của dân tộc ta.
- Bài thơ có thể xem là bản tuyên ngôn đầu tiên của đất nước ta.
Hướng dẫn tự học
Học thuộc lòng bài thơ
Nắm được nội dung ý nghĩa của bài thơ
Soạn bài tiếp theo: Phò giá về kinh