CHƯƠNG 4: NGHÀNH THÂN MỀM

BÀI 18: TRAI SÔNG
? Đọc thông tin trong sách giáo khoa, hãy cho biết môi trường sống của trai sông?
 trai sông sống ở đáy ao, hồ, sông ngòi,…
Trai sông
(Sống ở hồ, ao, sông ngòi)
Bạch tuộc
(Sống ở biển)
Sò
(Sống ở ven biển)
Mực
(Sống ở biển)
Ốc sên
(Sống ở trên cạn)
Ốc vặn
(Sống ở nước ngọt)
CHƯƠNG 4: NGÀNH THÂN MỀM
BÀI 18:
TRAI SÔNG
Chương 4: NGÀNH THÂN MỀM
HÌNH DẠNG VÀ CẤU TẠO
DI CHUYỂN
SINH SẢN
DINH DƯỠNG
Bài 18: TRAI SÔNG
I. Hình dạng, cấu tạo:
1. Vỏ trai:
Hãy quan sát hình và gọi tên các bộ phận?
Đầu vỏ
Đỉnh vỏ
Bản lề vỏ
Đuôi vỏ
Vòng tăng trưởng vỏ
Bài 18: TRAI SÔNG
I. Hình dạng, cấu tạo:
1. Vỏ trai:
Quan sát nhận xét đầu và đuôi của trai sông?
Bài 18: TRAI SÔNG
I. Hình dạng, cấu tạo:
1. Vỏ trai:
- Vỏ trai gồm mấy mảnh?
Gồm 2 mảnh gắn với nhau
Bản lề
Mặt trong
Mặt ngoài
nhờ bản lề phía lưng
- Hai mảnh vỏ trai gắn với nhau nhờ bộ phận nào?
- Bản lề này có tác dụng gì?
Dây chằng ở bản lề có tính đàn hồi cùng với 2 cơ khép vỏ (bám chắc vào mặt trong của vỏ) điều chỉnh động tác đóng, mở vỏ.
Bài 18: TRAI SÔNG
I. Hình dạng, cấu tạo:
1. Vỏ trai:
- Hình dạng: đầu vỏ hơi tròn, đuôi hơi nhọn.
- Gồm 2 mảnh gắn với nhau nhờ bản lề phía lưng.
- Nhờ bản lề có dây chằng cùng hai cơ khép vỏ → vỏ mở ra, đóng vào dễ dàng.
Bài 18: TRAI SÔNG
I. Hình dạng, cấu tạo:
1. Vỏ trai:
H18.2. Cấu tạo vỏ
- Vỏ trai cấu tạo gồm mấy lớp?
Lớp sừng
Lớp đá vôi
Lớp xà cừ
Cấu tạo vỏ gồm 3 lớp:
+ Lớp sừng bọc ngoài.
+ Lớp đá vôi ở giữa.
+ Lớp xà cừ ở trong.
Mài mặt ngoài của vỏ trai ta ngửi thấy có mùi khét, vì sao ?
Mặt ngoài của vỏ
Vì phía ngoài cùng là lớp sừng, nên khi mài nóng cháy, chúng có mùi khét.
Bài 18: TRAI SÔNG
I. Hình dạng, cấu tạo:
1. Vỏ trai:
2. Cơ thể trai:
Cấu tạo cơ thể trai
Ống thoát
Ống hút
Áo trai
Mang
Chân
Thân
Lỗ miệng
Tấm miệng
Dưới vỏ
Ở giữa
Trung tâm
10
9
8
7
6
11
5
4
1
2
3
Vỏ trai
Cơ khép vỏ trước
Chỗ bám cơ khép vỏ sau
Cơ thể trai có cấu tạo như thế nào ?
Hoàn thành chú thích cấu tạo cơ thể trai
Bài 18: TRAI SÔNG
2. Cơ thể trai:
+ Bên ngoài: áo trai tạo thành khoang áo, có ống hút và ống thoát.
+ Ở giữa: hai tấm mang.
+ Bên trong: thân trai, chân rìu, lỗ miệng, tấm miệng.
Để mở vỏ trai quan sát bên trong cơ thể, ta phải làm thế nào? Trai chết thì vỏ mở, tại sao?
- Để mở vỏ trai quan sát bên trong, phải luồn lưỡi dao vào qua khe vỏ cắt cơ khép vỏ. Cơ khép vỏ bị cắt, lập tức vỏ trai sẽ mở ra. Khi trai bị chết cơ khép vỏ ngừng hoạt động thì vỏ mở ra.
Bài 18: TRAI SÔNG
III. Dinh dưỡng:
Thức ăn của trai sông là gì?
II. Di chuyển:
Oxi
Nước
(Thức ăn, oxi)
Thức ăn
Chất thải
Ống hút
Ống thoát
Mang
Lỗ miệng
Cacbonic
Tấm miệng
Mô tả con đường đi của thức ăn?
Oxi
Nước
(Thức ăn, oxi)
Thức ăn
Chất thải
Ống hút
Ống thoát
Mang
Lỗ miệng
Cacbonic
Tấm miệng
Quá trình hô hấp của trai diễn ra ở đâu?
Hai tấm mang
Bài 18: TRAI SÔNG
III. Dinh dưỡng:
Thức ăn: Động vật nguyên sinh và vụn hữu cơ.
Dinh dưỡng kiểu thụ động.
Quá trình hô hấp diễn ra ở mang.
Em hãy giải thích tại sao nhiều bể nước người ta thường thả trai vào để lọc nước (làm nước trong hơn).
Vì trai sông dinh dưỡng bằng cách hút nước vào cơ thể qua ống hút, nước qua tấm miệng có cấu tạo như những tấm lọc giữ lại chất hữu cơ và cặn có trong nước đưa vào miệng, nước sạch được thải qua ống thoát giúp làm sạch môi trường nước.
Bài 18: TRAI SÔNG
IV. Sinh sản:
- Trai là động vật phân tính hay lưỡng tính?
- Trai là động vật phân tính. Có trai đực, trai cái.
- Quá trình sinh sản và phát triển của trai diễn ra như thế nào (các em hãy quan sát sơ đồ)
Tinh trùng
Trai cái
ấu trựng
Trai con
(ở bùn)
Bám vào da và mang cá
Nghiên cứu thông tin rồi tìm từ thích hợp điền vào các ô số 1, 2, 3, 4
Bảo vệ trứng và ấu trùng khỏi bị các động vật khác ăn mất.
Mang trai mẹ có nhiều thức ăn và khí oxi tạo điều kiện cho ấu trùng phát triển tốt.
Ấu trùng trai thường bám vào mang và da cá. Khi con người thả cá vào ao hoặc khi mưa cá vượt bờ mang theo ấu trùng trai vào ao  Giúp phát tán nòi giống.
Ý nghĩa của giai đoạn trứng phát triển thành ấu trùng trong mang của trai mẹ?
Cho biết ý nghĩa giai đoạn ấu trùng bám vào mang và da cá?
Bài 18: TRAI SÔNG
IV. Sinh sản:
Trai là động vật phân tính.
Trứng phát triển qua giai đoạn ấu trùng.
Đúng hay sai:
Cấu tạo vỏ trai gồm có 4 lớp.
Trai được xếp vào ngành thân mềm vì có thân mềm không phân đốt.
Trai lấy thức ăn nhờ cơ chế lọc từ nước hút vào.
Đ
Đ
S
Vì sao có trường hợp ăn thịt trai, sò bị ngộ độc ?
Người ăn trai, sò hay bị ngộ độc vì khi lọc nước, ở những nơi nước ô nhiễm nhiều chất độc vẫn còn tồn đọng ở cơ thể trai, sò.
Trách nhiệm của mỗi con người chúng ta là gì?
Không gây ô nhiễm môi trường nước.
- Học bài cũ.
- Đọc mục “Em có biết”.
- Sưu tầm tranh ảnh, mẫu vật một số đại diện của ngành Thân mềm.
- Đọc trước bài mới: bài 19.
DẶN DÒ
8
7
6
5
4
3
2
1
T H Â N M Ề M
V Ỏ T R A I
8
7
6
5
4
3
2
1
T
L Ớ P S Ừ N G
S
C H Â N T R A I
N
I
Á O T R A I
A
Đ Á V Ô I
Ô
T H Ụ Đ Ộ N G
G
N G Ọ C T R A I
R
Đáp án
ô chữ
1. Trai, sò, ốc, hến... thuộc ngành?
2. Vỏ trai có... bọc ngoài?
3. Cơ thể trai phía trong là thân trai, phía ngoài là...?
4. ...gồm hai mảnh gắn với nhau nhờ bản lề ở phía lưng?
5. Xà cừ do lớp ngoài của... tiết ra tạo thành?
6. Lớp giữa của vỏ trai là lớp...?
8. Lớp xà cừ mỏng có thể tạo nên...?
7. Kiểu dinh dưỡng của trai...?