Văn Bản
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Phạm Tiến Duật
KIỂM TRA BÀI CŨ
Câu 1: Đọc thuộc lòng bài thơ “Đồng chí” - Chính Hữu. Nêu luận điểm từng phần?
Câu 2: Theo em từ “Đồng Chí” được tách riêng thành một dòng thơ ở giữa mạch bài thơ có ý nghĩa gì?
a) Là tên gọi của một mối quan hệ có ý nghĩa thời đại, có ý nghĩa thiêng liêng.
b) Là sự kết tinh của mọi cảm xúc, tình cảm (tình bạn tình người).
c) Là cao trào của bài thơ, vừa kết lại một đoạn thơ, vừa như bản lề để mở ra mạch thơ mới.
d) Tất cả đáp án A, B, C đều đúng.
Trường Sơn Đông-Trường Sơn Tây
Bên nắng đốt, bên mưa quây
Xe vận tải ở đường Trường Sơn thời kì kháng chiến chống Mĩ
Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước
Mà lòng phơi phới dậy tương lai.
I. Tìm hiểu chung.
1. Tác giả
Tiết 52,53 Văn bản BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Phạm Tiến Duật
- Phạm Tiến Duật sinh ngày 14 /1/1941 tại Thanh Ba – Phú Thọ.
Tốt nghiệp Trường Đại học sư phạm Hà Nội năm 1964 sau đó lên đường
nhập ngũ, vào binh đoàn vận tải 500.
- Ông sống và chiến đấu chủ yếu trên tuyến lửa Trường Sơn.
Chiến tranh kết thúc ông về làm việc tại Ban văn nghệ – Hội Nhà văn Việt Nam. Ông sống ở Hà Nội, là phó trưởng ban đối ngoại của Hội nhà văn Việt Nam
- Ông tham gia dẫn một số chương trình truyền hình cho người cao tuổi của Đài truyền hình Việt Nam.
- Ông qua đời vào ngày 4/12/2007 tại bệnh viện Quân y 108 .
- Thơ ông thường viết về thế hệ trẻ trong kháng chiến chống Mỹ với giọng điệu trẻ trung, sôi nổi, tinh nghịch, sâu sắc.
I. Tìm hiểu chung.
1. Tác giả
Tiết 52,53 Văn bản BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Phạm Tiến Duật
2. Tác phẩm
Những tập thơ chính:
- Vầng trăng quầng lửa (thơ, 1970), nổi tiếng nhất với tác phẩm "Bài thơ về tiểu đội xe không kính"
- Thơ một chặng đường (thơ, 1971)
- Ở hai đầu núi (thơ, 1981)
- Vầng trăng và những quầng lửa (thơ, 1983)
- Thơ một chặng đường (tập tuyển, 1994)
- Nhóm lửa (thơ, 1996)
- Tiếng bom và tiếng chuông chùa (trường ca, 1997)
- Tuyển tập Phạm Tiến Duật (in xong đợt đầu ngày 17-11-2007, khi Phạm Tiến Duật đang ốm nặng)
Ông được ca tụng là "con chim lửa của Trường Sơn huyền thoại", "cây săng lẻ của rừng già”, "nhà thơ lớn nhất thời chống Mỹ”. Thơ ông thời chống Mỹ từng được đánh giá là "có sức mạnh của một sư đoàn.
(Phạm Tiến Duật)
Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi
Ung dung buồng lái ta ngồi,
Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng.
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Không có kính, ừ thì ướt áo
Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời
Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa
Mưa ngừng, gió lùa mau khô thôi.
Những chiếc xe từ trong bom rơi
Đã về đây họp thành tiểu đội
Gặp bạn bè suốt dọc đường đi tới
Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi.
Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời
Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy
Võng mắc chông chênh đường xe chạy
Lại đi, lại đi trời xanh thêm.
Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:
Chỉ cần trong xe có một trái tim. (1969)
Bếp Hoàng Cầm
Là loại bếp dã chiến có công dụng làm tan loãng khói bếp tỏa ra khi nấu ăn nhằm tránh bị máy bay địch phát hiện từ trên cao, mang tên đồng chí Hoàng Cầm (1916-1996), quê ở thị trấn Tam Đảo, huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc, nguyên là Tiểu đội trưởng nuôi quân thuộc Đội điều trị 8 Sư đoàn 308, sáng tạo ra từ chiến dịch Hoà Bình năm 1951.
Anh nuôi Hoàng Cầm
Chiến sĩ nấu ăn bên bếp Hoàng Cầm
I. Tìm hiểu chung.
1. Tác giả
Tiết 52,53 Văn bản BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Phạm Tiến Duật
2. Tác phẩm
a. Hoàn cảnh sáng tác:
b. Thể thơ:
c. Đề tài:
Người lính trong thời kì kháng chiến chống Mĩ
Biểu cảm+ Tự sự +miêu tả
d. Phương thức biểu đạt:
đ Nhan đề bài thơ :
Nhan đề bài thơ.
- “Xe không kính”:
- “Bài thơ”:
Chất thơ toát lên từ hiện thực khốc liệt ấy.
Khác lạ, độc đáo.
Là hình ảnh xuyên suốt toàn bài.
Sự gắn bó, am hiểu hiện thực đời sống chiến tranh.
: Em có nhận xét gì về nhan đề bài thơ? Có ý kiến cho rằng thêm cụm từ
“Bài thơ về” vào nhan đề là thừa. Em có đồng ý với ý kiến đó không ?
Vì sao ?
Tôi phải thêm “ Bài thơ về…”, để báo trước cho mọi người biết rằng là tôi viết thơ, chứ không phải một khúc văn xuôi. Bài thơ về tiểu đội xe không kính là cách đưa chất liệu văn xuôi vào thơ, những câu thơ “đặc” văn xuôi được kết hợp lại trong một cảm hứng chung.
(Phạm Tiến Duật)
đ. Nhan đề bài thơ.
Bài thơ không phải chỉ viết về những chiếc xe không kính, viết về hiện thực khốc liệt của chiến tranh mà chủ yếu khai thác chất thơ vút lên từ hiện thực ấy. Nhan đề lạ, độc đáo. Nhà thơ muốn nói về chất thơ của tuổi trẻ hiên ngang, dũng cảm, trẻ trung, ... người lính đã vượt lên khó khăn, gian khổ và hiểm nguy của chiến tranh


I. Tìm hiểu chung.
1. Tác giả
Tiết 52,53 Văn bản BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Phạm Tiến Duật
2. Tác phẩm
a. Hoàn cảnh sáng tác:
b. Thể thơ:
c. Đề tài:
Người lính trong thời kì kháng chiến chống Mĩ
Biểu cảm+ Tự sự +miêu tả
d. Phương thức biểu đạt:
đ Nhan đề bài thơ :
e. Bố cục:
(Phạm Tiến Duật)
Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Hai câu đầu: Lí giải nguyên nhân những chiếc xe không kính
Không có kính, ừ thì ướt áo
Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời
Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa
Mưa ngừng, gió lùa mau khô thôi.
Mười bốn câu tt: Đặc tả hình ảnh người lính lái xe
Những chiếc xe từ trong bom rơi
Đã về đây họp thành tiểu đội
Gặp bạn bè suốt dọc đường đi tới
Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi.
Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời
Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy
Võng mắc chông chênh đường xe chạy
Lại đi, lại đi trời xanh thêm.
Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:
Chỉ cần trong xe có một trái tim.
12 câu cuối: Vẻ đẹp trong đời sống tình cảm, lý tưởng của lính lái xe Trường Sơn
Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi
Câu thơ gần văn xuôi, giọng ngang tàng, lý sự với những động từ mạnh
Nêu được hoàn cảnh hoạt động của những chiếc xe.
Giải thích, thanh minh lý do khiến xe không kính.
Tiết 52,53 Văn bản BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Phạm Tiến Duật
II. Đọc hiểu văn bản.
1. Lí giải nguyên nhân những chiếc xe không kính:
Là lời giới thiệu chân thực nhất về những chiếc xe quân sự thời đó: không chiếc nào còn những chiếc kính chắn phía trước.
Bom đạn ác liệt của chiến tranh đã biến những chiếc xe vốn lành lặn trở nên đầy thương tích. “Bom giật bom rung” -> lý giải cụ thể nguyên nhân làm cho kính xe bị vỡ.
Tiết 52,53 Văn bản BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Phạm Tiến Duật
II. Đọc hiểu văn bản.
1. Lí giải nguyên nhân những chiếc xe không kính:
Nguyên nhân : Những chiếc xe không kính do bom giật – bom rung.
+ Điệp từ ``không”, ``bom”
+ Động từ mạnh: “giật” , “rung”
→ hình ảnh thơ chân thực, độc đáo
→ Câu thơ dài gần với văn xuôi, giọng điệu bình thản, hóm hỉnh
 Hiện thực chiến tranh rất ác liệt, tàn khốc, có sức tàn phá lớn khiến cho những chiếc xe ``không có kính``.
2. Đặc tả hình ảnh người lính: (14 câu tiếp)
(Phạm Tiến Duật)
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Không có kính, ừ thì ướt áo
Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời
Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa
Mưa ngừng, gió lùa mau khô thôi.
Ung dung buồng lái ta ngồi
Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng
....
a.Tư thế, phong thái:
ung dung, ngồi, nhìn
+ Từ láy gợi hình
+ Điệp từ, đảo ngữ
+ Giọng thơ ngang tàng
 Tư thế hiên ngang, tự tin, lạc quan của người chiến sĩ lái xe, làm chủ hoàn cảnh, “ nhìn thẳng” vào khó khăn+ tới đích miền Nam.
Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng
Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim
Thấy sao trời và đột ngột cánh chim
Như sa như ùa vào buồng lái.
Nhìn thấy gió vào...
Nhìn thấy con đường...
Thấy sao trời...
Như sa như ùa...
Động từ mạnh, nhịp thơ dồn dập, giọng thơ khỏe khoắn
+ Điệp từ, nghệ thuật tả thực xen lãng mạn
→ Cảm nhận mới mẻ, độc đáo: Tốc độ xe chạy khẩn trương, con người và thiên nhiên như hòa hợp
 Kiên cường, phong thái ung dung
2. Đặc tả hình ảnh người lính: (14 câu tiếp)
Không có kính, ừ thì có bụi,
Bụi phun tóc trắng như người già
Chưa cần rửa, phì phèo châm điếu thuốc
Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha.
 
Không có kính, ừ thì ướt áo
Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời
Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa
Mưa ngừng, gió lùa khô mau thôi.
a.Tư thế, phong thái:
2. Đặc tả hình ảnh người lính:
→ Biện pháp so sánh, tả thực, lặp cấu trúc, ngôn ngữ gần với đời sống hàng ngày, giọng thơ hóm hỉnh
- Hình ảnh : ... tóc trắng như tóc người già, áo ướt đẫm, phì phèo châm điếu thuốc , những trận mưa như tuôn xối ....
- Những từ: ừ thì, chưa cần
 tô đậm những gian khó mà người lính đã nếm trải nhưng vẫn không làm mất đi chất lính ngang tàng, kiêu hãnh. Tinh thần lạc quan, yêu đời, coi thường mọi gian khổ.
=> Những câu thơ đã lột tả hết nét riêng, độc đáo của người lính -> sức mạnh của tuổi trẻ trong những tháng ngày chiến đấu thật đáng ngưỡng mộ.
b. Tình đồng đội, đồng chí: (12 câu cuối
a.Tư thế, phong thái: (14 câu tiếp)
2. Đặc tả hình ảnh người lính:
→ Biện pháp so sánh, tả thực, lặp cấu trúc, ngôn ngữ gần với đời sống hàng ngày, giọng thơ hóm hỉnh
- Hình ảnh : ... tóc trắng như tóc người già, áo ướt đẫm, phì phèo châm điếu thuốc , những trận mưa như tuôn xối ....
- Những từ: ừ thì, chưa cần
 tô đậm những gian khó mà người lính đã nếm trải nhưng vẫn không làm mất đi chất lính ngang tàng, kiêu hãnh. Tinh thần lạc quan, yêu đời, coi thường mọi gian khổ.
=> Những câu thơ đã lột tả hết nét riêng, độc đáo của người lính -> sức mạnh của tuổi trẻ trong những tháng ngày chiến đấu thật đáng ngưỡng mộ.
b. Tình đồng đội, đồng chí: (12 câu cuối)
2. Đặc tả hình ảnh người lính:
b. Tình đồng đội, đồng chí: (12 câu cuối)
Những chiếc xe từ trong bom rơi
Đã về đây họp thành tiểu đội
Gặp bạn bè suốt dọc đường đi tới
Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi.
Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời
Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy
Võng mắc chông chênh đường xe chạy
Lại đi, lại đi trời xanh thêm.
Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:
Chỉ cần trong xe có một trái tim.
  Nghệ thuật: Giọng thơ trẻ trung, hóm hỉnh 

→ Đoàn kết, động viên, quyết tâm lập công
Nghệ thuật: Từ láy, điệp từ , ẩn dụ
Ý chí quyết tâm, lạc quan, tin tưởng vào cuộc kháng chiến sẽ thắng lợi.
→ Tình cảm đồng chí gắn bó, keo sơn. 
Nghệ thuật:
Hoán dụ (trái tim - người lính lái xe), đối lập (khó khăn>→ Ý chí kiên cường , quyết tâm sắt đá
Các câu thơ:
a.Tư thế, phong thái: (14 câu tiếp)
2. Đặc tả hình ảnh người lính:
b. Tình đồng đội, đồng chí: (12 câu cuối)
Tình đồng chí gắn bó, tình yêu nước tha thiết, cháy bỏng của những người lính lái xe trẻ trung, dũng cảm, lạc quan, niềm tin tưởng vào sự thắng lợi của cánh mạng.
><
Thủ pháp đối lập tương phản
Không có kính, đèn, mui, thùng xe xước
Thiếu thốn về vật chất
Sức hủy diệt ghê gớm của chiến tranh
Có một trái tim
Giàu có tinh thần
Sức mạnh tinh thần, khí phách hào hùng của dân tộc
 Tác dụng: Tôn lên lí tưởng cao đẹp và thể hiện tấm lòng yêu nước nồng nàn của người lính lái xe, tạo nên một kết thúc bất ngờ, thú vị.
Tiết 52,53 Văn bản BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Phạm Tiến Duật
II. Đọc hiểu văn bản.
1. Lí giải nguyên nhân những chiếc xe không kính:
2. Đặc tả hình ảnh người lính: (14 câu tiếp)
* Ý nghĩa văn bản: Bài thơ ca ngợi người chiến sĩ lái xe Trường Sơn dũng cảm, hiên ngang, tràn đầy niềm tin chiến thắng trong thời kì chống giặc Mĩ xâm lược.
* Ghi nhớ (SGK/133)
* Nghệ thuật:
- Lựa chọn chi tiết độc đáo, cĩ tính chất pht hiện, hình ảnh đậm chất hiện thực.
- Sử dụng ngôn ngữ của đời sống, tạo nhịp điệu linh hoạt thể hiện giọng điệu ngang tàng, trẻ trung , tinh nghịch.
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Hình ảnh những
chiếc xe không kính
Hình ảnh những
người chiến sĩ lái xe
Tư thế
ung
dung,
hiên
ngang
Tinh thần
bất chấp
hiểm nguy,
dũng
cảm,
lạc quan
Tình cảm
đồng đội
gắn bó,
yêu
thương
sôi nổi
Ý chí
quyết
tâm
vì miền
Nam
Nghệ thuật
Đậm chất hiện
thực, nhiều câu
văn xuôi, giọng
điệu ngang tàng,
tinh nghịch,
hình ảnh
thơ độc đáo
So sánh hình ảnh người lính qua hai bài thơ
“Đồng chí” và “Bài thơ về tiểu đội xe không kính”.
- Là những người lính áo vải.
- Cùng phải chịu hoàn cảnh gian khổ, khó khăn, hiểm nguy của chiến trường.
- Họ có ý chí nghị lực, niềm tin, lí tưởng và tinh thần yêu nước; có tình đồng chí, đồng đội gắn bó.
- Họ đều là những người lính trẻ trung sôi nổi, yêu đời.
Điểm chung
- Xuất thân
- Trang bị
- Tình cảm
Nét riêng
BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM
1/ Nghệ thuật đặc sắc của bài thơ trên là gì?
A/ Ngôn ngữ chân thực,giàu tÝnh khẩu ngữ, nhiều hình ảnh thơ đẹp
B/ Giọng điệu trẻ trung, sôi nổi
C/ Bao gồm cả A và B
2/ Những chiến sĩ lái xe Trường Sơn có phẩm chất gì?
A/ Lạc quan, dũng cảm,tinh thần đồng đội sâu sắc
B/ Lạc quan, coi thường hiểm nguy, liều lĩnh
C/ Vui nhộn ,tinh nghịch, dũng cảm
Bài tập: Qua bài thơ, em hiểu gì về vẻ đẹp tâm hồn của thế hệ những người lính trong kháng chiến chống Mỹ?
Cái có về tinh thần ở đây là trái tim người lính, là sức mạnh Việt Nam. Trái tim ấy sẽ tỏa sáng cho muôn thế hệ sau này ánh sáng rực rỡ của lòng yêu nước, của lí tưởng cứu nước rạng ngời, cao đẹp
Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước
Mà lòng phơi phới dậy tương lai
HƯỚNG DẪN TỰ HỌC

- Thuộc lòng bài thơ, nội dung phân tích.
- Viết đoạn văn từ 10-12 câu nêu cảm nhận của em về hình ảnh người chiến sĩ lái xe Trường Sơn.
- Xem lại các bài văn thuyết minh (chuẩn bị kiểm tra giữa kì)
- Soạn bài “Đoàn thuyền đánh cá” - Huy Cận
Chào tạm biệt