CHÀO CÁC EM HỌC SINH
Tập làm văn
CÁCH LÀM BÀI VĂN BIỂU CẢM
VỀ TÁC PHẨM VĂN HỌC
I. Tìm hiểu cách làm bài văn biểu cảm về tác phẩm văn học
1. Van b?n
CẢM NGHĨ VỀ MỘT BÀI CA DAO
Tình cảm gia đình là một trong những tình cảm đẹp đẽ nhất của con người Việt Nam. Tình cảm ấy được thể hiện đằm thắm ngọt ngào trong ca dao, dân ca. Bên cạnh những bài ca ca ngợi công cha nghĩa mẹ, đạo làm con… còn có nhiều bài đặc sắc nói đến tình cảm anh em trong gia đình. Một trong nhưng bài ca dao đó là:
“Anh em nào phải người xa
Cùng chung bác mẹ một nhà cùng thân
Yêu nhau như thể tay chân
Anh em hòa thuận hai thân vui vầy”
Quan hệ anh em trong một nhà được nói hết sức giản dị, dễ hiểu. Anh em ruột thịt khác biệt rõ ràng với quan hệ láng giềng. Dùng
CÁCH LÀM BÀI VĂN BIỂU CẢM VỀ TÁC PHẨM VĂN HỌC
phép di chiếu giữa hai tiếng “người xa” ngắn gọn, bình thản với tám tiếng liền hơi “cùng chung bác mẹ, một nhà cùng thân”. Thân mật, tha thiết, trang trọng, thiêng liêng là những cảm xúc mà tám tiếng giản dị ấy đem lại. Cách diễn đạt không có gì mới lạ, không cầu kì, cứ nhẹ nhàng, tự nhiên mà thấm thía sâu sa. Theo cái mạch ấy, tác giả dân gian đi đến những lời khuyên răn:
“Yêu nhau như thể tay chân
Anh em hòa thuận hai thân vui vầy”
Dùng cách nói so sánh đơn giản, hình ảnh so sánh cũng gần gũi – cách nói ta thường gặp trong dân gian, câu ca cho ta thấy tình anh em như tay với chân, gắn bó, sẻ chia nhưng là sự gắn bó, sẻ chia bằng máu thịt. Vậy có dễ gì tách rời? “Chân” và ‘tay” là những bộ phận quan trọng trên cơ thể con người, không thể thiếu được và cũng không thể tách rời nhau. Thiếu chân hoặc tay thì mọi hoạt động của con người bị hạn chế. Cách nói so sánh rất hay lấy cái cụ thể để nói cái trừu tượng, lấy chân, tay để nói tình cảm thân thiết, gắn bó giữa anh em trong một gia đình. Bởi vậy khi anh em gắn bó hòa thuận yêu thương đùm bọc



Bởi vậy khi anh em gắn bó hòa thuận yêu thương đùm bọc nhau là hạnh phúc của cha mẹ. Phải chăng, đó cũng là cách báo hiếu với người đã sinh thành, dưỡng dục của đạo làm con:
“Anh em hòa thuận hai thân vui vầy”
Câu ca dao khép lại bằng những thanh bằng đem đến cho ta cảm giác nhẹ nhàng, êm ái. Cảm giác ấy như được ngân lên, lan tỏa mãi trong lòng ta về một chân lí giản đơn nhưng có sức sống vĩnh hằng qua thời gian, năm tháng.
Giản dị mà sâu sắc. Nhẹ nhàng mà sâu lắng. Bài ca dao là lời nhắn nhủ vô cùng ý nghĩa về tình cảm anh em ruột thịt.


1. Van b?n
- Trỡnh b�y c?m xỳc suy nghi sau khi h?c, d?c b�i ca dao
“Anh em nào phải người xa
Cùng chung bác mẹ một nhà cùng thân
Yêu nhau như thể tay chân
Anh em hòa thuận hai thân vui vầy”
Đối tượng biểu cảm là bài ca dao: “Anh em nào phải người xa".
Bài văn phát biểu cảm nghĩ về bài ca dao nào?
I. Tìm hiểu cách làm bài văn biểu cảm về tác phẩm văn học
- S? d?ng t? ng?:
+ Từ ngữ, nhịp điệu:
+ Biện pháp tu từ:
- Nội dung:
Tình cảm anh em gắn bó tha thiết, sâu nặng.
Từ ngữ đặc sắc, các biện pháp tu từ, âm thanh, nhịp điệu
Đối chiếu giữa “người xa” với “cùng chung bác mẹ, một nhà cùng thân”, câu thơ nhiều thanh bằng.
So sánh “anh em” với “tay chân”
I. Tìm hiểu cách làm bài văn biểu cảm về tác phẩm văn học.
1.Van b?n
- C?m xỳc, suy nghia sau khi h?c (d?c) b�i ca dao.
+ Do?n 1: Gi?i thi?u b�i ca dao
=> Di t? khỏi quỏt d?n c? th?: Gi?i thi?u chung chựm ca dao v? tỡnh c?m gia dỡnh - tỡnh c?m anh em - trớch d?n .
+ Đoạn 2: Trỡnh b�y c?m nh?n v? hai cõu ca dao d?u.
=> N?i dung, ngh? thu?t tiờu bi?u.
+ Đoạn 3: Trỡnh b�y c?m nh?n v? hai cõu ca dao cu?i.
=> N?i dung, ngh? thu?t d?c s?c.
+ Đoạn 4: Nh?n m?nh, kh?ng d?nh c?m xỳc.


Đối tượng biểu cảm là bài ca dao: “Anh em nào phải người xa"
2. Ghi nhớ: SGK/ 147
* Bố cục: 3 phần.
=> Suy ng?m v? nh?ng c?m xỳc m� b�i ca dao dem l?i
CÁCH LÀM BÀI VĂN BIỂU CẢM VỀ TÁC PHẨM VĂN HỌC

? Theo em, thế nào là phát biểu cảm nghĩ về một tác phẩm văn học?
Phát biểu cảm nghĩ về một tác phẩm văn học là nêu cảm xúc, tưởng tượng, liên tưởng, suy ngẫm của bản thân về nội dung và hình thức của tác phẩm:
+ Tu tu?ng c?a tỏc ph?m.
+ C?nh, ngu?i trong tỏc ph?m.
+ Tâm hồn con người, số phận nhân vật trong tác phẩm.
+ Vẻ đẹp ngôn từ trong tác phẩm.
- Nêu cảm xúc chung về tác phẩm.
- Những cảm xúc, suy nghĩ do tác phẩm gợi lên.
- Bố cục: 3 phần
* Mở bài:
- Giới thiệu tác phẩm: đề tài, thể loại, tác giả.
- Hoàn cảnh tiếp xúc với tác phẩm.
* Thân bài:
- C?m nh?n, tu?ng tu?ng v? cỏc hỡnh ?nh trong tỏc ph?m.
- Cảm nghĩ về từng chi tiết.
- C?m nghi v? tu tu?ng, tỡnh c?m c?a tỏc ph?m.
* Kết bài:
- Nờu ?n tu?ng chung v? tỏc ph?m.

* Lưu ý:
- Ph?i d?a v�o tỏc ph?m van h?c ? Xỏc d?nh nh?ng c?m nghi c?n phỏt bi?u ? Hỡnh th�nh c?m xỳc t? chi ti?t, hỡnh ?nh gõy ?n tu?ng.
- T? c?m xỳc ? phỏt huy trớ tu?ng tu?ng, liờn tu?ng, h?i tu?ng ? rỳt ra suy nghi v? ý nghia c?a tỏc ph?m.
- Ph?i cú c?m xỳc chõn th�nh, k? nang c?m th? nhõn v?t, dựng t? d?t cõu, d?ng do?n....
II. Luyện tập:
1. Phát biểu cảm nghĩ về bài thơ Cảnh khuya của Hồ Chí Minh.
Tiếng suối trong như tiếng hát xa,
Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa.
Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ,
Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà.
1947
II. Luyện tập:
1. Phát biểu cảm nghĩ về bài thơ Cảnh khuya của Hồ Chí Minh.
* Tìm hiểu đề và tìm ý.
+ Cõu 1: Thớch thỳ tru?c hỡnh ?nh so sỏnh m?i m?, h?p d?n.
- Thể loại: Văn biểu cảm v? tỏc ph?m van h?c.
- Đối tượng: bài thơ Cảnh khuya
- Tìm ý: Cảm nghĩ qua các hình ảnh.
+ Câu 2: Hình ảnh bóng trăng, bóng cây, bóng hoa quấn quýt, lung linh, huyền ảo.
+ Cõu 3+ 4: C?m d?ng v? t?m lũng yờu thiờn nhiờn, d?t nu?c c?a Bỏc.
* D�n ý:
- Giới thiệu chung về tác giả Hồ Chí Minh.
- Hoàn cảnh sáng tác.
a. Mở bài:
- Ấn tượng chung: cảnh đẹp trong đêm khuya ở rừng Việt Bắc và tâm trạng của Bác.
b. Thân bài:
- Câu 1+ 2: Cảnh đêm trăng rừng êm đềm, thơ mộng.
+ S? d?ng ngh? thu?t so sỏnh d?c dỏo. Gi?a khụng gian tinh l?ng c?a dờm, n?i b?t ti?ng su?i ch?y rúc rỏch.
=> Thớch thỳ, cu?n hỳt tru?c b?c tranh dờm trang r?ng tuy?t d?p.
+ Ánh trăng chiếu sáng mặt đất với những mảng sáng tối đan xen, hòa quyện tạo khung cảnh lung linh, huyền ảo.
- Câu 3+4 : Tâm trạng của Bác trong đêm khuya.
+ Trước khung cảnh lung linh huyền ảo của núi rừng Việt Bắc, Bác say mê ngắm cảnh.
+ Bác chưa ngủ một phần vì cảnh đêm khuya quá
đẹp làm say đắm tâm hồn nghệ sĩ, phần vì lo lắng
cho vận mệnh của đất nước.
=> Cảm động về tình yêu thiên nhiên luôn gắn liền với tình yêu nước tha thiết trong con người Bác.
c. Kết bài.
Khẳng định tình cảm: Đây là bài thơ hay thể hiện tâm hồn tinh tế nhạy cảm, tinh thần yêu nước sâu nặng của Bác.
Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là một nhà
cách mạng tài ba mà còn một nhà thơ lớn của
dân tộc. Người đã để lại rất nhiều bài thơ hay
nhưng bài thơ để lại cho em ấn tượng sâu sắc
nhất là bài Cảnh khuya. Bài thơ được Bác viết
trong những năm đầu của cuộc kháng chiến
chống Pháp tại núi rừng Việt Bắc. Qua bài thơ,
ta thấy vẻ đẹp huyền ảo và tâm hồn yêu nước,
yêu thiên nhiên tha thiết của Người.
Mở bài:


Bài thơ mở đầu bằng một bức tranh thơ mộng:
“Tiếng suối trong như tiếng hát xa,
Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa.”
Đọc câu thơ, em cảm thấy yêu thích cảnh thiên nhiên ở Việt Bắc. Khung cảnh nơi đây thật nhẹ nhàng, êm đềm: xa xa vẳng lại tiếng suối trong như một tiếng hát… Cách so sánh đặc sắc: Nếu Nguyễn Trãi ví tiếng suối như tiếng đàn (“Côn Sơn suối chảy rì rầm, Ta nghe như tiếng đàn cầm bên tai” – Bài ca Côn Sơn) thì nay Bác ví tiếng suối với tiếng hát làm cho thiên nhiên gần gũi với con người, có sức sống và trẻ trung. Thiên nhiên càng đáng yêu hơn nữa khi em được thưởng thức vẻ đẹp của một bức tranh nhiều tầng lớp, đường nét, hình khối đa dạng: có dáng hình vươn tỏa rộng của vòm cổ thụ ở trên cao lấp loáng ánh trăng, có bóng lá, bóng cây, bóng trăng in vào khóm hoa, in lên mặt đất thành những hình như bông hoa thêu dệt. Bức tranh chỉ có hai màu sáng- tối, trắng- đen mà tạo nên vẻ lung linh, vừa chập chờn lại ấm áp, vừa hòa hợp quấn quýt bởi âm hưởng của hai từ “lồng” trong một câu thơ.
Thân bài:
Bài thơ Cảnh khuya của Bác là một tác phẩm thành công viết về cảnh đẹp thiên nhiên ở chiến khu Việt Bắc. Bài thơ hiện đại nhưng đậm màu sắc cổ điển, ta thấy được Bác là một nhà thơ có tâm hồn nghệ sĩ hòa hợp thống nhất với cốt cách của người chiến sĩ, vị lãnh tụ vĩ đại. Càng khâm phục và yêu quí tâm hồn cao cả của Bác Hồ, chúng em phải ra sức học tập tốt để xây dựng đất nước ngày càng giàu đẹp hơn, văn minh hơn, xứng đáng là con ngoan trò giỏi, cháu ngoan Bác Hồ.
Kết bài:
II. Luyện tập:
2. Lập dàn ý cho bài phát biểu cảm tưởng về bài thơ Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về quê.
a. Mở bài:
Giới thiệu bài thơ, tác giả, hoàn cảnh tiếp xúc bài thơ.
b.Thân bài:
- Tại sao tên bài thơ lại là Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về quê…
- Có phải là tác giả không định viết thơ mà lại làm thơ do sự thôi thúc tự nhiên? Tác giả đã khẳng định tình quê của mình qua biện pháp nghệ thuật nào?
- Tình cảnh bất ngờ (tác giả là người con của quê hương mà bị xem là khách đã tạo ra tâm trạng gì ở tác giả?)
c. Kết bài:
Ấn tượng: Bài thơ là một trong những thi phẩm độc đáo viết về tình yêu quê hương.
Tìm tòi mở rộng
- Đọc kĩ ghi nhớ, nắm được cách làm bài phát biểu cảm nghĩ về tác phẩm văn học.
- Tập viết hoàn thiện một bài phát biểu cảm nghĩ về một trong các bài thơ ở phần Luyện tập.
Chuẩn bị các đề trong bài “ Luyện nói: Phát biểu cảm nghĩ về tác phẩm văn học”.
TẠM BIỆT
HẸN GẶP LẠI