HĐ nhóm 4 HS (6phút) trả lời yêu cầu bài tập 3a,b,c (SGK-T13,14,15)
Đại diện nhóm trình bày, nhận xét, bổ sung
Đọc đoạn trích
Mẹ tôi lấy vạt áo nâu thấm nước mắt cho tôi rồi xốc nách tôi lên xe. Đến bấy giờ tôi mới kịp nhận ra mẹ tôi không còm cõi xơ xác quá như cô tôi nhắc lại lời người họ nội của tôi. Gương mặt mẹ vẫn tươi sáng với đôi mắt trong và nước da mịn, làm nổi bật màu hồng của hai gò má. Hay tại sự sung sướng bỗng được trông nhìn và ôm ấp cái hình hài máu mủ của mình mà mẹ tôi lại tươi đẹp như thuở còn sung túc? Tôi ngồi trên đệm xe, đùi áp đùi mẹ tôi, đầu ngả vào cánh tay mẹ tôi, tôi cảm thấy những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại mơn man khắp da thịt. Hơi quần áo mẹ tôi và những hơi thở ở khuôn miệng xinh xắn nhai trầu phả ra lúc đó thơm tho lạ thường
mặt
mắt
da
gò má
đùi
đầu
cánh tay
miệng
Chỉ bộ phận của cơ thể con người
TRƯỜNG TỪ VỰNG


BÀI TẬP NHANH
Cho nhóm từ:
cao, thấp, lòng khòng,
lêu nghêu, gầy, béo,…


Nếu dùng nhóm từ trên để miêu tả người thì trường từ vựng của nhóm từ là gì?


Chỉ hình
dáng của
con người.


Ngọt
Trường mùi vị
Trường thời tiết
Trường âm thanh
Ngọt (cùng trường với bùi, cay, đắng, chát, mặn, …..)
Ngọt (cùng trường với dịu êm, the thé, chói tai…)
Trong rét ngọt ( cùng trường với hanh, ẩm, nóng, giá rét..)
Ví dụ:
-> Do hiện tượng nhiều nghĩa, một từ có thể thuộc nhiều trường từ vựng khác nhau
Trường từ vựng “Mắt”
Bộ phận của mắt
Hoạt động của mắt
Bệnh về mắt
Cảm giác của mắt
Đặc điểm của mắt
Lòng đen, lòng trắng, con ngươi, lông mi, lông mày…
Tinh anh, đờ đẫn, lờ đờ, mù, lòa, ti hí, hấp háy…
Chói, quáng, hoa, cộm…
Quáng gà, cận thị, viễn thị..
Nhìn, trông, liếc, nhòm…
Ví dụ:
-> Một trường từ vựng có thể bao gồm nhiều trường từ vựng nhỏ hơn

Trường từ vựng “Mắt”
Bộ phận của mắt
Hoạt động của mắt
Bệnh về mắt
Cảm giác của mắt
Đặc điểm của mắt
Lòng đen, lòng trắng, con ngươi, lông mi, lông mày…
Tinh anh, đờ đẫn, lờ đờ, mù, lòa, ti hí, hấp háy…
Chói, quáng, hoa, cộm…
Quáng gà, cận thị, viễn thị..
Nhìn, trông, liếc, nhòm…
Ví dụ:
Danh từ
Tính từ
Động từ
-> Một trường từ vựng có thể bao gồm những từ khác biệt nhau về từ loại
Ví dụ:
Con chó tưởng chủ mắng, vẫy đuôi mừng để lấy lòng chủ. Lão Hạc nạt to hơn nữa:
- Mừng à? Vẫy đuôi à? Vẫy đuôi thì cũng giết! Cho cậu chết!
Thấy lão sừng sộ quá, con chó vừa vẫy đuôi vừa chực lảng. Nhưng lão vội nắm lấy nó, ôm đầu nó, đập nhè nhẹ vào lưng nó và dấu dí:
- À không! À không ! Không giết cậu Vàng đâu nhỉ?... Cậu Vàng của ông ngoan lắm! Ông không cho giết… Ông để cậu Vàng ông nuôi…
(Nam Cao- “Lão Hạc”)
=> trường từ vựng “người” chuyển sang trường từ vựng “thú vật” để nhân hoá
LƯU Ý
a. Một trường từ vựng có thể bao gồm nhiều trường từ vựng nhỏ hơn.
c. Do hiện tượng nhiều nghĩa, một từ có thể thuộc nhiều trường từ vựng khác nhau.
d. Trong thơ văn và cuộc sống, chúng ta thường dùng cách chuyển trường từ vựng để tăng thêm tính nghệ thuật của ngôn từ và khả năng diễn đạt (so sánh, nhân hoá, ẩn dụ....).
HĐ cá nhân (1p), hoàn thành bài tập 2a (Sgk-Tr16)
Từ không cùng trường từ vựng

Lưu ý: Trường từ vựng là những từ có chung ít nhất 1 nét nghĩa. Nếu kg có nét chung về nghĩa thì kg phải cùng trường từ vựng.
HĐ cá nhân (1p), hoàn thành bài tập 2b (SGK-T17)
Trong đoạn thơ, tác giả đã chuyển các từ (chiến trường, vũ khí, chiến sĩ) từ trường từ vựng “quân sự”sang trường từ vựng “nông nghiệp”.
Lưu ý: Người ta thường dùng cách chuyển trường từ vựng để tăng thêm tính NT của ngôn từ và khả năng diễn đạt.

Bài tập 2c (Sgk-Tr17). Viết đoạn văn( khoảng 7- 9 câu trong đoạn văn có sử dụng ít nhất 5 trường từ vựng chỉ “trường học” hoặc trường từ vựng chỉ “gương mặt”
HĐ cá nhân (4p), trình bày, nhận xét

Gợi ý:
- Về hình thức: Khoảng 7-9 câu. Đoạn văn được đánh dấu bằng chữ viết hoa lùi đầu dòng đến chỗ chấm xuống dòng hoặc chấm qua dòng.
- Nội dung: Viết về ngôi trường (Có ít nhất 5 từ thuộc TTV trường học” hoặc về con người(Có ít nhất 5 từ thuộc TTV khuôn mặt). Chú ý gạch chân dưới các TTV đó.
+ TTV về trường học: Ngôi trường, thầy giáo, cô giáo, các bạn học sinh, bảng, trống, phòng học Tin…
+ TTV về khuôn mặt: mắt, mũi, môi, mày, lông mi…
Bài 2: Hãy đặt tên trường từ vựng cho mỗi từ dưới đây:
a. lưới, đơm, vó
b. tủ, rương, hòm, va li, chai, lọ
c. đá, đạp, giẫm, xéo
d. buồn, vui, phấn khởi, sợ hãi
e. hiền lành, độc ác, cởi mở
g. Bút máy, bút bi, bút chì
=> dụng cụ đánh bắt hải sản
=> vật dụng để chứa
=> hoạt động của chân
=> trạng thái tâm lý
=> tính cách
=>dụng cụ để viết
Bài 5. Tìm các trường từ vựng của mỗi từ sau đây: lưới, lạnh, tấn công
* Lưới :
- Dụng cụ đánh bắt thuỷ sản : lưới, nơm, câu, vó …
- Dụng cụ thể thao : lưới, vợt, bóng …
* Lạnh :
- Thời tiết - Nhiệt độ : lạnh, nóng, ấm …
- Tính chất của thức ăn: lạnh, nóng sốt …
* Tấn công :
- Chiến thuật chiến đấu : tấn công, phản công, phòng thủ …
- Chiến thuật tình cảm : tấn công, tán tỉnh, ve vãn
Bài 6. Trong đoạn thơ sau, các từ in đậm được chuyển từ trường từ vựng nào sang trường từ vựng nào?
Ruộng rẫy là chiến trường,
Cuốc cày là vũ khí,
Nhà nông là chiến sĩ,
Hậu phương thi đua với tiền phương (Hồ Chí Minh)
=> Chuyển từ trường từ vựng quân sự sang trường từ vựng nông nghiệp.

Tiết học kết thúc. tạm biệt