Môn: Sinh học 7
CHÀO MỪNG QUÝ THẦY CÔ VÀ CÁC EM HỌC SINH
Em hãy cho biết từ đầu chương trình đến giờ đã học những ngành động vật nào? Kể tên một số đại diện của ngành đó?
Chương I: Ngành động vật nguyên sinh: trùng roi, trùng đế giày,trùng biến hình…
- Chương III: Các ngành giun:
- Chương II: Ngành ruột khoang: Thủy tức
Trả lời:
Ngành giun dẹp : Sán lá gan
Ngành giun đốt : Giun đất
Ngành giun tròn: Giun đũa
Trai sông
(Sống ở hồ, ao, sông ngòi)
Bạch tuộc
(Sống ở biển)
Sò
(Sống ở ven biển)
Mực
(Sống ở biển)
Ốc sên
(Sống ở trên cạn)
Ốc vặn
(Sống ở nước ngọt)
Ngành Thân mềm ở nước ta rất đa dạng, phong phú như : Trai, ốc, sò, mực, bạch tuộc… và phân bố ở khắp các môi trường: biển, sông, ao, hồ, trên cạn…
CHƯƠNG 4: NGÀNH THÂN MỀM
TIẾT 19 – BÀI 18: TRAI SÔNG
CHƯƠNG 4: NGÀNH THÂN MỀM
Trai sông sống ở đâu? Tập tính của trai sông?
Trai sông sống ở đáy hồ ao, sông ngòi; bò và ẩn nửa mình trong bùn cát. Thân trai mềm nằm trong 2 mảnh vỏ. Đầu vỏ hơi tròn, đuôi hơi nhọn.
Đầu vỏ
Đỉnh vỏ
Bản lề vỏ
Đuôi vỏ
Vòng tăng trưởng vỏ
Vỏ trai có cấu tạo như thế nào ?
H 18.2. Cấu tạo vỏ
1
2
3
Lớp xà cừ
Lớp đá vôi
Lớp sừng
Hình 18.2. Cấu tạo vỏ
Mài mặt ngoài vỏ trai ngửi thấy có mùi khét, vì sao?
Vì vỏ trai có lớp sừng bằng chất hữu cơ bị ma sát  khi cháy có mùi khét
Lớp sừng
Em có biết ?
Xà cừ do lớp ngoài của áo trai tiết ra tạo thành. Nếu đúng chỗ vỏ đang hình thành có hạt cát rơi vào, dần dần các lớp xà cừ mỏng tạo thành sẽ bọc quanh hạt cát để tạo nên ngọc trai.
Trai sông cũng tạo ra ngọc nhưng hạt ngọc nhỏ và không đẹp, Chỉ ở trai cánh nước ngọt và trai ngọc ở biển, ngọc mới to và đẹp. Hai loài trai này được nuôi để cấy ngọc trai nhân tạo.
Sản phẩm từ lớp xà cừ của vỏ
Khớp bản lề vỏ
Cơ khép vỏ
Để mở vỏ trai quan sát bên trong cơ thể, phải làm thế nào? Trai chết thì vỏ mở, tại sao?
Để mở vỏ trai quan sát bên trong, phải luồn lưỡi dao vào qua khe vỏ cắt cơ khép vỏ. Cơ khép vỏ bị cắt, lập tức vỏ trai sẽ mở ra => chứng tỏ sự mở vỏ là do tính tự động của trai. Vì thế khi trai bị chết vỏ thường mở ra.
11
10
9
8
7
6
5
4
1
2
3
H 18.3. Cấu tạo cơ thể trai
HÃY CHÚ THÍCH HÌNH VẼ SAU:
Ống thoát
Ống hút
Áo trai
Mang
Chân
Thân
Lỗ miệng
Tấm miệng
11
10
9
8
7
6
5
4
1
2
3
Vỏ trai
Cơ khép vỏ trước
Chỗ bám cơ khép vỏ sau
H 18.3. Cấu tạo cơ thể trai
Ống thoát
Ống hút
Áo trai
Mang
Chân
Thân
Lỗ miệng
Tấm miệng
11
10
9
8
7
6
5
4
1
2
3
Vỏ trai
Cơ khép vỏ trước
Chỗ bám cơ khép vỏ sau
Lớp ngoài
H 18.3. Cấu tạo cơ thể trai
1
Cơ khép vỏ
2
Áo trai
Ống thoát
3
Ống hút
Ống thoát
Ống hút
Áo trai
Mang
Chân
Thân
Lỗ miệng
Tấm miệng
11
10
9
8
7
6
5
4
1
2
3
Vỏ trai
Cơ khép vỏ trước
Chỗ bám cơ khép vỏ sau
Lớp ngoài
Lớp giữa
H 18.3. Cấu tạo cơ thể trai
4
Mang
Ống thoát
Ống hút
Áo trai
Mang
Chân
Thân
Lỗ miệng
Tấm miệng
11
10
9
8
7
6
5
4
1
2
3
Vỏ trai
Cơ khép vỏ trước
Chỗ bám cơ khép vỏ sau
Lớp ngoài
Lớp giữa
Lớp trong
H 18.3. Cấu tạo cơ thể trai
5
Thân
4
Chân
6
Lỗ miệng
7
Tấm miệng
Ống thoát
Ống hút
Áo trai
Mang
Chân
Thân
Lỗ miệng
Tấm miệng
11
10
9
8
7
6
5
4
1
2
3
Vỏ trai
Cơ khép vỏ trước
Chỗ bám cơ khép vỏ sau
Lớp ngoài
Lớp giữa
Lớp trong
H 18.3. Cấu tạo cơ thể trai
Trai tự vệ bằng cách nào ? Nêu đặc điểm cấu tạo của trai phù hợp với cách tự vệ đó ?
Trai tự vệ bằng cách khép chặt 2 mảnh vỏ lại. Nhờ vỏ cứng rắn và hai cơ khép vỏ vững chắc nên kẻ thù không thể tách vỏ ra để ăn phần mềm của chúng.
Oxi
Nước
(Thức ăn, oxi)
Thức ăn
Chất thải
Quan sát hình dưới đây, thảo luận nhóm và trả lời các câu hỏi sau:
Dòng nước theo ống hút vào khoang áo mang theo những chất gì?
Quá trình hô hấp và lọc thức ăn của trai diễn ra ở đâu?
Em có nhận xét gì về kiểu dinh dưỡng của trai?
Cách dinh dưỡng của trai có ý nghĩa như thế nào với môi trường nước?
Ống hút
Ống thoát
Mang
Lỗ miệng
Cacbonic
Tấm miệng
fhgyy
- Dòng nước vào khoang áo mang theo vụn hữu cơ,động vật nguyên sinh và ôxi
Quá trình hô hấp diễn ra ở mang trai; Quá trình lọc thức ăn diễn ra ở miệng trai
Nhờ rung động của các lông trên tấm miệng.
- Đó là kiểu dinh dưỡng thụ động
Trai hút nước để lọc lấy vụn hữu cơ, động vật nguyên sinh, các động vật nhỏ khác,
góp phần lọc sạch môi trường nước.
Ống hút
Ống thoát
Hướng di chuyển
Vỏ trai hé mở
Chân trai thò ra

Sau đó thụt vào
Vỏ trai đóng lại

Tạo ra lực đẩy do nước phụt ra ở ống thoát
Làm trai tiến về phía trước
HS đọc thông tin QS hình 18.4, giải thích cơ chế giúp trai di chuyển được trong bùn theo chiều mũi tên?
Trai thò chân và vươn dài trong bùn về hướng muốn đi tới để mở đường, sau đó chân trai thò ra thụt vào kết hợp với việc khép mở vỏ, tạo ra lực đẩy do nước phụt ra ở rảnh phía sau, làm trai tiến về phía trước.
Trai sông
Trai đực
Trứng
(Theo dòng nước)
Trứng đã thụ tinh
Ấu trùng
1
2
3
4
(Ở trong mang trai mẹ)
Tinh trùng
Trai cái
ấu trùng
Trai con
(ở bùn)
(Ở trong mang trai mẹ)
Vòng đời phát triển của trai sông
(Bám vào mang và da cá)
Ấu trùng bám vào mang, da cá để di chuyển đến nơi xa, phát tán nòi giống.
Trứng phát triển trong mang trai mẹ  được bảo vệ và tăng lượng ôxi.
+ Ý nghĩa của giai đoạn ấu trùng bám vào mang và da cá?
Nhiều ao đào thả cá, trai không thả mà tự nhiên có, vì ấu trùng trai thường bám vào mang và da cá. Khi mưa, cá vượt bờ mang theo ấu trùng trai vào ao.
Nhiều ao đào thả cá, trai không thả mà tự nhiên có, tại sao?
+ Ý nghĩa của giai đoạn trứng phát triển thành ấu trùng trong mang trai mẹ?
Củng cố
Củng cố
1. Trai di chuyển ở trong bùn bằng cách nào?
Chọn đáp án đúng:
A. Chân trai thò ra và thụt vào
B. Trai hút và phụt nước đẩy cơ thể đi
C. Chân kết hợp với sự đóng mở của vỏ
D. Cả A và C đúng
2. Bộ phận nào điều chỉnh động tác đóng mở vỏ trai?
A. Chân trai
B. Dây chằng ở bản lề
C. Hai cơ khép vỏ và dây chằng bản lề
D. Cả A và B đúng
Củng cố
3. Tìm cụm từ thích hợp điền vào số 1, 2, 3…. 7 trong các câu sau:
Trai sông là đại diện của ngành ……(1)…..... Chúng có lối sống ……(2)… trong bùn và di chuyển …..(3)….....Có 2 mảnh vỏ bằng …(4)… che chở bên ngoài. Phần ..(5).. trai tiêu giảm. Trai lấy được thức ăn và oxi nhờ 2 đôi …..(6)…… và ……(7)……
thân mềm
chui rúc
chậm chạp
đá vôi
đầu
tấm mang
tấm miệng
Củng cố
3. Tìm cụm từ thích hợp điền vào số 1, 2, 3…. 7 trong các câu sau:
Trai sông là đại diện của ngành ……(1)…..... Chúng có lối sống ……(2) trong bùn và di chuyển …..(3)…..... .Có 2 mảnh vỏ bằng …(4)… che chở bên ngoài. Phần ..(5).. trai tiêu giảm. Trai lấy được thức ăn và oxi nhờ 2 đôi …..(6)…… và ……(7)……
thân mềm
chui rúc
chậm chạp
đá vôi
đầu
tấm mang
tấm miệng
Kết luận:
Hướng dẫn học ở nhà
Học bài, trả lời câu hỏi 1,2,3 SGK
Đọc mục “Em có biết?”
Nghiên cứu trước bài: “Thực hành: một số thân mềm khác”
Sưu tầm tranh ảnh, mẫu vật về các đại diện ngành thân mềm như: trai, sò, ốc, mực…
CHÚC CÁC THẦY CÔ GIÁO MẠNH KHOẺ
CHÚC CÁC EM HỌC GIỎI
Sản phẩm từ lớp vỏ xà cừ
Ống thoát
Ống hút
Áo trai
Mang
Chân
Thân
Lỗ miệng
Tấm miệng
11
10
9
8
7
6
5
4
1
2
3
Vỏ trai
Cơ khép vỏ trước
Chỗ bám cơ khép vỏ sau
Lớp ngoài
Lớp giữa
Lớp trong
Dòng nước (thức ăn, oxi )
Oxi
Thức ăn
Thức ăn
Chất thải
Cacbonic
? Dòng nước qua ống hút vào khoang áo mang theo những chất gì vào miệng và mang trai?
? Trai lấy thức ăn và oxi chỉ nhờ vào cơ chế lọc từ nước hút vào, vậy đó là kiểu dinh dưỡng gì?
Dòng nước (thức ăn, oxi )
Oxi
Thức ăn
Thức ăn
Chất thải
Cacbonic
? Dòng nước qua ống hút vào khoang áo mang theo những chất gì vào miệng và mang trai?
? Trai lấy thức ăn và oxi chỉ nhờ vào cơ chế lọc từ nước hút vào, vậy đó là kiểu dinh dưỡng gì?
? Cách dinh dưỡng của trai có ý nghĩa như thế nào đối với môi trường nước?
Góp phần lọc sạch môi trường nước vì cơ thể trai giống như máy lọc sống. Ở những nơi nước ô nhiễm người ăn trai, sò hay bị ngộ dộc thức ăn vì khi lọc nước nhiều chất độc còn tồn đọng ở cơ thể trai, sò.