TRƯỜNG THCS BÌNH MỸ


NGỮ VĂN 7


GIÁO VIÊN : PHAN TẤN QUAN
TIẾT 56
LUYỆN NÓI : PHÁT BIỂU CẢM
NGHĨ VỀ TÁC PHẨM VĂN HỌC
I/ Chuẩn bị ở nhà :
Đề : Nêu cảm nghĩ của em về bài thơ Cảnh khuya của Hồ Chí Minh.







I/ Chuẩn bị ở nhà :
Đề : Nêu cảm nghĩ của em về bài thơ Cảnh khuya của Hồ Chí Minh.







1/ Tìm hiểu đề, tìm ý :
- Kiểu bài : văn biểu cảm
- Yêu cầu của đề : Cảm nghĩ về bài thơ Cảnh khuya của Hồ Chí Minh.
- Bài thơ sáng tác năm nào ? trong hoàn cảnh nào ? Ở đâu ?
- Nắm nội dung, nghệ thuật bài thơ.
2/ Dàn bài :
Mở bài :
+ Giới thiệu tác giả Hồ Chí Minh và bài thơ Cảnh khuya.
+ Chép lại bài thơ.
Thân bài :
Cảm nghĩ về nội dung, nghệ thuật :
+ 2 câu đầu
+ 2 câu cuối
- Kết bài : Ấn tượng chung về tác phẩm
II/ Thực hành trên lớp :
- Một HS đại diện tổ phát biểu trước lớp.
- HS các tổ khác nghe, góp ý kiến.
- GV nhận xét, đánh giá, cho điểm bài nói hay
- Xem bài tham khảo
- Tổng kết tiết luyện nói.
MỞ BÀI
Bài thơ Cảnh khuya được Chủ tịch Hồ Chí Minh viết vào năm 1947, khi quân và dân ta đang thắng lớn trên chiến trường Việt Bắc. Bài thơ thể hiện cảm hứng yêu nước mãnh liệt dạt dào ánh sáng và âm thanh. Đó là ánh sáng của trăng Việt Bắc, của lòng yêu nước sâu sắc :
“Tiếng suối trong như tiếng hát xa
Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa
Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ,
Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà”
THÂN BÀI
Hai câu thơ đầu tả cảnh đêm khuya nơi núi rừng Việt Bắc. Đêm vắng, tiếng suối nghe càng rõ. Tiếng suối trong đêm khuya như tiếng hát xa dịu êm vang vọng, khoan nhạt như nhịp điệu của bài hát trữ tình sâu lắng. Đó là nghệ thuật lấy động tả tĩnh, tiếng suối rì rầm êm ả, vắng lặng trong đêm chiến khu. Tiếng suối và tiếng hát là nét vẽ tinh tế gợi tả núi rừng chiến khu thời máu lửa mang sức sống và hơi ấm của con người :
“Tiếng suối trong như tiếng hát xa”
Sáu trăm năm trước trong bài thơ Bài ca Côn Sơn, Nguyễn Trãi đã có cảm nhận cực kỳ tinh tế về dòng suối Côn Sơn :
“Côn Sơn suối chảy rì rầm
Ta nghe như tiếng đàn cầm bền tai”
Tiếng suối nghe sao mà êm đềm thơ mộng đến thế. Nó như những giọt của cây đàn cầm vang vọng bên tai.
Mỗi một vần thơ, mỗi một khung cảnh, âm thanh của suối chảy được cảm nhận tinh tế khác nhau. Cả núi rừng Việt Bắc đang tràn ngập dưới ánh trăng. Ánh trăng như xoáy và lồng vào những tán lá. Và trên mặt đất những đoá hoa rừng đang ngậm sương đêm cùng với bóng cổ thụ đan xen trên mặt đất.
“Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa”
Chữ lồng lặp lại hai lần đã nhân hoá vầng trăng, cổ thụ và hoa. Trăng như người mẹ hiền đang tiếp cho muôn vật trần gian dòng sữa ngọt ngào. Trăng trở nên thi vị, trữ tình lãng mạn. Chữ lồng gợi cho ta nhớ đến những câu thơ trong Chinh phụ ngâm :
“Hoa giải nguyệt, nguyệt in một tấm
Nguyệt lồng hoa, hoa thắm từng bông,
Nguyệt hoa hoa nguyệt trùng trùng...”
Ngôn ngữ thơ trang trọng, điêu luyện tạo nên bức tranh thiên nhiên tuyệt đẹp tràn đầy chất thơ. Đối với Bác trăng đã trở nên tri âm tri kỉ nên làm sao có thể hờ hững trước cảnh đẹp đêm nay. Trong ngục tối bị giam cầm, trước ánh trăng tuyệt đẹp Bác Hồ cũng đã có những vần thơ tuyệt diệu :
“Trong tù không rượu cũng không hoa
Cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ...”
( Ngắm trăng )
Một thi sĩ với tâm hồn thanh cao đang sống những giây phút thần tiên giữa cảnh khuya chiến khu Việt Bắc. Trước cảnh đẹp đêm trăng : có suối, có hoa lá, núi ngàn, và cả tâm trạng của Bác. Bác không chỉ xúc động trước cảnh đẹp thiên nhiên mà :
“Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ
Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà”
Nước nhà đang bị giặc xâm lăng giày xéo, biết bao đồng chí đang bị gông cùm xiềng xích. Cuộc đời còn lầm than cơ cực, bao năm Bác bôn ba hải ngoại tìm đường cứu nước giải phóng dân tộc khỏi ách nô lệ lầm than. Nay nước nhà còn đang chìm trong khói lửa đạn bom lòng Bác sao có thể ngủ yên giấc được. Chưa ngủ không hẳn chỉ vì cảnh đẹp đêm nay mà chưa ngủ vì nỗi nước nhà.
KẾT BÀI
Cảnh khuya là bài thơ thất ngôn tứ tuyệt cực hay, là một trong những bài thơ trăng đẹp nhất của Bác. Giữa chốn rừng Việt Bắc tràn ngập ánh trăng, lòng Bác luôn thao thức vì nỗi nước nhà. Đó là nét đẹp riêng của bài thơ, cảm hứng thiên nhiên nhiên chan hoà trong lòng yêu nước sâu sắc. Thương dân, lo cho nước, yêu trăng... như dẫn hồn ta vào giấc mộng đẹp. Đọc thơ Bác giúp ta càng biết ơn, yêu kính Bác Hồ hơn.
GIAO NHIỆM VỤ
Tiết 57 : Một thứ quà của lúa non : cốm
Các nhóm trả lời câu hỏi SGK/162 - 163
XIN CHÀO TẠM BIỆT