Tiết 25 – Văn bản: BÁNH TRÔI NƯỚC
- Hồ Xuân Hương -
1
Tiết 25: BÁNH TRÔI NƯỚC
(Hồ Xuân Hương)
I. Đọc, hiểu chú thích:
1. Tác giả: Hồ Xuân Hương
? Trình bày những hiểu biết của em về tác giả Hồ Xuân Hương?
- Quê quán: Quỳnh Lưu – Nghệ An.
- Là nữ thi sĩ tài hoa và độc đáo.
- Được mệnh danh là “Bà chúa thơ Nôm”.
3
- Thơ vịnh vật xuất hiện vào thời Lục Triều (thế kỉ III –IV) ở Trung Hoa và thịnh hành ở nước ta vào thế kỉ XV với thơ Nôm của Nguyễn Trãi (tập thơ : Hồng Đức quốc âm thi tập).
- Các vật được vịnh có thể :
+ là động vật: con hạc, con ve…;
+ thực vật: cây chuối, trúc, mai, ...;
+ đồ vật: cây đàn , cái quạt, …;
=> gửi gắm tình cảm, tư tưởng.
4
4
Tiết 25: BÁNH TRÔI NƯỚC
(Hồ Xuân Hương)
I. Đọc, hiểu chú thích:
1. Tác giả: Hồ Xuân Hương
? Em hãy cho biết xuất xứ của bài thơ?
2. Tác phẩm:
a. Xuất xứ:
Viết bằng chữ Nôm, thuộc chùm thơ vịnh vật.
b. Thể thơ:
Thất ngôn tứ tuyệt.
? Bài thơ được viết theo thể thơ nào?
? Em hiểu gì về thể thê tất ngôn bán cú Đường luật?
Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nước non
Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn
Mà em vẫn giữ tấm lòng son
Tiết 25: BÁNH TRÔI NƯỚC
(Hồ Xuân Hương)
I. Đọc, hiểu chú thích :
1. Tác giả:
? Em hãy cho biết phương thức biểu đạt của bài thơ?
2. Tác phẩm:
a. Xuất xứ:
Viết bằng chữ Nôm, thuộc chùm thơ vịnh vật.
b. Thể thơ:
Thất ngôn tứ tuyệt.
c. Phương thức biểu đạt:
Biểu cảm + miêu tả.
? Theo em, bài thơ có mấy tầng ý nghĩa?
d. Các tầng nghĩa của bài thơ:
- Tả thực chiếc bánh trôi nước.
- Hình ảnh người phụ nữ.
Tiết 25: BÁNH TRÔI NƯỚC
(Hồ Xuân Hương)
I. Tìm hiểu chung:
? Em hãy đọc bài thơ cho cả lớp nghe?
II. Đọc – hiểu văn bản:
“Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nước non
Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn
Mà em vẫn giữ tấm lòng son.”
Tiết 25: BÁNH TRÔI NƯỚC
(Hồ Xuân Hương)
I. Đọc, hiểu chú thích :
? Hình ảnh chiếc bánh trôi nước được tác giả miêu tả như thế nào? (hình dáng, cách nặn bánh, cách luộc, nhân bánh)
II. Đọc – hiểu văn bản
“Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nước non
Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn
Mà em vẫn giữ tấm lòng son.”
1. Hình ảnh chiếc bánh trôi nước.
- Màu sắc: Trắng
- Hình dáng: Tròn
- Cách nhào bột: Bột khô bánh rắn,
nhão bánh nát.
- Cách luộc: Chín nổi, chưa chín chìm
- Nhân: Màu đỏ son (đường mật)
II. Đọc – hiểu văn bản:
1. Hình ảnh chiếc bánh trôi nước.
- Màu sắc: Trắng
- Hình dáng: Tròn
- Cách nhào bột: Bột khô bánh rắn,
nhão bánh nát.
- Cách luộc: Chín nổi, chưa chín chìm
- Nhân: Màu đỏ son (đường mật)
Chiếc bánh trôi bánh đẹp về hình thức, ngon, đậm đà, hấp dẫn về chất lượng.
Thể hiện tình yêu tha thiết với món ăn bình dị, dân dã, mang đậm màu sắc dân tộc.
Nhân hóa, mô tip “thân em”, cặp quan hệ từ “vừa... vừa”,
thành ngữ, từ trái nghĩa, cách miêu tả khéo léo.
Mô tip “Thân em” là hình ảnh quen thuộc trong ca dao.
Em hãy tìm – đọc những câu ca dao bắt đầu bằng cụm từ “thân em” ?
10
Thân em như trái bưởi bòng
Đắng the ngoài vỏ trong lòng ngọt thanh.

Thân em như ớt chín cây
Càng tươi ngoài vỏ càng cay trong lòng.

Thân em như quế giữa rừng
Thơm tho ai biết ngát lừng ai hay.

Thân em như giếng giữa đàng
Người khôn rửa mặt người phàm rửa chân.

Thân em như miếng cau khô,
Kẻ thanh chuộng mỏng, kẻ thô chuộng dày.






11
? Mô típ ấy nói lên điều gì?
Nói lên số phận người phụ nữ nhỏ bé, chịu nhiều đau khổ, cay đắng nhưng phẩm chất, đức hạnh của học luôn cao quý, đáng trân trọng
–> Thương xót số phận bất hạnh của người phụ nữ, đồng thời có ý nghĩa phản kháng, tố cáo xã hội phong kiến.







12
Tiết 25 – Văn bản: BÁNH TRÔI NƯỚC
- Hồ Xuân Hương -
II. Đọc hiểu văn bản
Hình ảnh bánh trôi nước
Hình ảnh người phụ nữ
Ngoại hình
vừa trắng
vừa tròn

Gợi niềm kiêu hãnh, tự hào về vẻ đẹp hình thể: người phụ nữ xinh đẹp, trắng trẻo, đầy đặn, phúc hậu.
Với tầng nghĩa thứ hai: vẻ đẹp, thân phận và phẩm chất của người phụ nữ được phản ánh như thế nào?
Thân em
II. Đọc hiểu văn bản
Hình ảnh bánh trôi nước
Hình ảnh người phụ nữ
Ngoại hình
Thân phận




Xót xa thân phận bất hạnh, cam chịu và phụ thuộc của người phụ nữ.
Với tầng nghĩa thứ hai: vẻ đẹp, thân phận và phẩm chất của người phụ nữ được phản ánh như thế nào?
- Bảy nổi ba chìm
-> Gợi c/s lận đận, bấp bênh.
- Rắn nát mặc... tay kẻ nặn
-> c/s phụ thuộc, cam chịu
II. Đọc hiểu văn bản
Hình ảnh bánh trôi nước
Hình ảnh người phụ nữ
Ngoại hình
Thân phận
Phẩm chất



Ca ngợi người phụ nữ có tâm hồn , nhân cách sống đẹp.
Với tầng nghĩa thứ hai: vẻ đẹp, thân phận và phẩm chất của người phụ nữ được phản ánh như thế nào?
=> Son sắt, tình nghĩa thủy chung
- Vẫn giữ tấm lòng son
II. Đọc hiểu văn bản
Hình ảnh bánh trôi nước
Hình ảnh người phụ nữ
Ngoại hình: Vừa trắng lại vừa tròn
Thân phận: Bảy nổi ba chìm; rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn
Phẩm chất: mà em vẫn giữ tấm lòng son.
Ẩn dụ, dùng nhiều quan hệ từ, tính từ, đảo thành ngữ, đa giọng điệu.
Ca ngợi ngoại hình và tâm hồn của người phụ nữ; cảm thương sâu sắc cho số phận lênh đênh, phụ thuộc của họ, đồng thời lên án, tố cáo xã hội phong kiến nam quyền.
SƠ ĐỒ TƯ DUY
BÁNH TRÔI NƯỚC
văn bản
III. Tổng kết:
1. Nghệ thuật:
-Toàn bài thơ là một hình ảnh nhân hóa.
-Ẩn dụ, thành ngữ, mô típ dân gian.
Sáng tạo xây dựng hình ảnh nhiều tầng ý nghĩa.
Vận dụng điêu luyện qui tắc của thơ Đường.
Ngôn ngữ bình dị, gần với lời ăn tiếng nói hằng ngày.
BÁNH TRÔI NƯỚC
văn bản
- Hồ Xuân Hương -
Ghi nhớ (SGK)
BÁNH TRÔI NƯỚC
văn bản
2. Ý nghĩa văn bản:
- Ca ngợi vẻ đẹp và tâm hồn của người phụ nữ, cảm thông, cho số phận chìm nổi, bị lệ thuộc của họ.
- Thể hiện cảm hứng nhân đạo trong văn học Việt Nam dưới thời phong kiến.
BÁNH TRÔI NƯỚC
văn bản
- Hồ Xuân Hương -
IV. Luyện tập
Câu 1: Qua hình ảnh chiếc bánh trôi nước, Hồ Xuân Hương muốn nói gì về người phụ nữ?
A. Vẻ đẹp về hình thể
B. Vẻ đẹp tâm hồn
C. Số phận bất hạnh
D. Vẻ đẹp và số phận long đong
Câu 2. Thành ngữ nào sau đây gần với thành ngữ “bảy nổi ba chìm”?
A. Cơm niêu nước lọ
B. Lên thác xuống ghềnh
C. Nhà rách vách nát
D. Cơm thừa canh cặn
Bà Tòng Thị Phóng - Ủy viên Bộ chính trị BCHTƯ
Bà Đặng Thị Ngọc Thịnh
Quyền Chủ tịch nước CHXHCN Việt Nam
Bà Nguyễn Thị Kim Ngân
Chủ tịch Quốc hội
IV. Luyện tập
Mối tương quan giữa cảm xúc của bài thơ “Bánh trôi nước” với những câu hát than thân là: Cảm xúc chung đều chỉ thân phận bấp bênh, chìm nổi của người phụ nữ. Họ không có quyền hạn gì, không làm chủ được cuộc đời mình mà hoàn toàn phụ thuộc vào xã hội phong kiến đầy rẫy bất công. Tiếng nói phản kháng, tố cáo xã hội phong kiến.
Tiết 25 – Văn bản: BÁNH TRÔI NƯỚC
- Hồ Xuân Hương -
24
Tiết 25: BÁNH TRÔI NƯỚC
(Hồ Xuân Hương)
I. Đọc hiểu chú thích:
II. Đọc – hiểu văn bản:
III. Luyện tập:
Nắm nội dung bài học bài học.
Làm phần luyện tập.
Đọc phần đọc thêm.
Soạn bài: Quan hệ từ
Học liệu: (SGK)
1. Đọc và trả lời các câu hỏi trong SGK.
- Thế nào là quan hệ từ.
- Sử dụng quan hệ từ.
- Xem trước các bài tập trong phần luyện tập.
Hướng dẫn về nhà