TRƯỜNG THCS BÌNH MỸ








NGỮ VĂN 9


GIÁO VIÊN : PHAN TẤN QUAN
TIẾT 71, 72, 73, 74
TỔNG KẾT TỪ VỰNG
( LUYỆN TẬP TỔNG HỢP )
1/ So sánh hai dị bản của câu ca dao :
-   Râu tôm nấu với ruột bầu
Chồng chan vợ húp gật đầu khen ngon.
-  Râu tôm nấu với ruột bù
Chồng chan vợ húp gật gù khen ngon.
Cho biết trong trường hợp này, gật đầu hay gật gù thể hiện thích hợp hơn ý nghĩa cân biểu đạt. Vì sao ?




- Gật đầu : cúi đầu xuống rồi ngẩng lên ngay, thường để chào hỏi hay tỏ sự đồng ý.
- Gật gù : gật nhẹ và nhiều lần, biểu thị thái độ đồng tình, tán thưởng.
Như vậy, từ gật gù thể hiện thích hợp hơn ý nghĩa cần biểu đạt : tuy món ăn rất đạm bạc nhưng đôi vợ chồng nghèo ăn rất ngon miệng vì họ biết chia sẻ những niềm vui đơn sơ trong cuộc sống.

2/ Nhận xét cách hiểu nghĩa từ ngữ của người vợ trong truyện cười sau đây :
Chồng vừa ngồi xem bóng đá vừa nói :
- Đội này chỉ có một chân sút, thành ra mấy lần bỏ lỡ cơ hội ghi bàn.
Vợ nghe thấy thế liên than thở:
- Rõ khổ ! Có một chân thì còn chơi bóng làm gì cơ chứ ! 
 Người vợ không hiểu nghĩa của cách nói “chỉ có một chân sút”. Cách nói này có nghĩa là cả đội bóng chỉ có một người giỏi
ghi bàn thôi.






3/ Đọc đoạn thơ sau và trả lời câu hỏi.
Áo anh rách vai
Quần tôi có vài mảnh vá
Miệng cười buốt giá
Chân không giày
Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.

Đêm nay rừng hoang sương muối
Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới
Đầu súng trăng treo.
( Chính Hữu )
Trong các từ vai, miệng, chân, tay, đầu ở đoạn thơ, từ nào được dùng theo nghĩa gốc, từ nào được dùng theo nghĩa chuyển ?
- Các từ miệng, chân, tay được dùng theo nghĩa gốc.
- Từ vai (trong “Áo anh rách vai”), đầu (“Đầu súng trăng treo”) dùng theo nghĩa chuyển.



Nghĩa chuyển nào được hình thành theo phương thức ẩn dụ, nghĩa chuyển nào được hình thành theo phương thức hoán dụ ?
Từ vai dùng theo phương thức hoán dụ (vai người  vai áo)
Từ đầu dùng theo phương thức ẩn dụ (đầu người  đầu súng, lấy nét nghĩa “phần phía trên”).



4/  Vận dụng kiến thức đã học về trường từ vựng để phân tích cái hay trong cách dùng từ ở bài thơ sau :
Áo đỏ em đi giữa phố đông
Cây xanh như cũng ánh theo hồng
Em đi lửa cháy trong bao mắt
Anh đứng thành tro, em biết không ?
( Vũ Quần Phương )


Các trường từ vựng :
- Màu sắc : đỏ, xanh, hồng
- Lửa và hiện tượng liên quan đến lửa : lửa, cháy, ánh, tro
- Tác dụng : Xây dựng được những hình ảnh gây ấn tượng với người đọc, qua đó nhằm thể hiện một tình yêu mãnh liệt và cháy bỏng.
 
5/ Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi.
Các sự vật và hiện tượng trên được đặt tên theo cách nào ( đặt từ ngữ mới để gọi riêng sự vật, hiện tượng đó hay dùng từ ngữ đã có sẵn theo một nội dung mới )? Hãy tìm năm ví dụ về những sự vật, hiện tượng được gọi tên theo cách dựa vào đặc điểm riêng biệt của chúng.



- Các sự vật, hiện tượng được đặt tên theo cách : dùng từ ngữ có sẵn để gọi tên sự vật mới (dựa theo đặc điểm, tính cách của nó): rạch có nhiều cây mái giầm   rạch Mái Giầm.
- 5 ví dụ về những sự vật được gọi tên theo đặc điểm : cá kiếm, cá chuồn, báo
hoa mai, ong ruồi, chim gỏ kiến.


6/ Truyện cười sau đây phê phán điều gì ?
Một ông sính chữ bất chợt lên cơn đau ruột thừa. Bà vợ hốt hoảng bảo con :
- Mau đi gọi bác sĩ ngay !
Trong cơn đau quằn quại, ông ta vẫn gượng dậy nói với theo :
- Đừng... đừng gọi bác sĩ gọi cho bố đốc tờ !
(Theo Truyện cười dân gian)
 Phê phán hiện tượng sính chữ ( nói tiếng nước ngoài )



GIAO NHIỆM VỤ
Tiết 75, 76, 77 : Ôn tập Tiếng Việt
Các em trả lời câu hỏi SGK/ 190, 191
XIN CHÀO TẠM BIỆT