Bài 11
CUỘC KHÁNG CHIẾN
CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC TỐNG
(1075-1077)
I – GIAI ĐOẠN THỨ NHẤT (1075)
Nhà Tống gặp nhiều khó khăn: Ngân khố cạn kiệt, tài chính nguy ngập, nội bộ mâu thuẫn. Nhân dân khắp nơi đấu tranh. Hai nước Liêu-Hạ quấy nhiễu. Nhà Tống muốn dùng chiến tranh để giải quyết tình trạng khủng hoảng nói trên, nên tiến hành xâm lược Đại Việt.
? Nhà Tống âm mưu xâm lược Đại Việt nhằm mục đích gì?
Xúi giục vua Cham-pa đánh lên từ phía nam; phía bắc nhà Tống ngăn cản buôn bán giữa hai nước, dụ dỗ tù trưởng các dân tộc ít người.
? Để thực hiện việc đánh chiếm được Đại Việt nhà Tống đã làm gì?
Tống Thần Tông trắng trợn nói: “Sau khi Giao Chỉ (Đại Việt) thua, hãy đặt thành quận huyện mà cai trị và hãy sung công của cải” và nếu thắng được Đại Việt thì “thế Tống sẽ tăng và các nước Liêu-Hạ sẽ phải kiêng nể”.

Dẫn theo Đại cương Lịch sử Việt Nam, T.1)
1. Nhà Tống xâm lược nước ta
- Từ giữa thế kỉ XI, tình hình nhà Tống gặp phải những khó khăn: nội bộ mâu thuẫn, nông dân khởi nghĩa, vùng biên cương phía bắc nhà Tống hai nước Liêu - Hạ quấy nhiễu...
- Đối với nước ta, nhà Tống quyết định dùng chiến tranh để giải quyết tình trạng khủng hoảng trong nước và đưa nước ta trở lại chế độ đô hộ như trước, Nhà Tống xúi giục vua Cham-pa đánh lên từ phía Nam, còn ở biên giới phía Bắc của Đại Việt nhà Tống ngăn cản việc buôn bán, dụ dỗ các tù trưởng dân tộc.
I – GIAI ĐOẠN THỨ NHẤT (1075)
Cho quân đội luyện tập và canh phòng suốt ngày đêm, các tù trưởng được phong chức tước cao, làm thất bại âm mưu dụ dỗ. Đem quân đánh bại ý đồ tiến công phối hợp của nhà Tống với Cham-pa.
Cử thái uý Lý Thường Kiệt làm tổng chỉ huy tổ chức kháng chiến.
? Đứng trước âm mưu xâm lược đó, nhà Lý đã đối phó bằng cách nào?
? Lý Thường Kiệt đã làm gì để chuẩn bị đối phó?
? Cho biết một vài nét về Lý Thường Kiệt?
Nơi tập trung lực lượng của quân Tống
Tại sao Lý Thường Kiệt lại chủ trương “Tấn công trước” để “chặn thế mạnh của giặc”?
Vì ông hiểu được những khó khăn của nhà Tống; mặt khác, châu Khâm, châu Liêm, châu Ung là những nơi tập trung mọi lực lượng chuẩn bị xâm lược nước ta của nhà Tống, do vậy ông tin rằng nếu biết phối hợp, tập trung lực lượng tấn công bất ngờ thì có thể tiêu diệt được lực lượng chuẩn bị của giặc.
5000 quân
Nơi tập trung lực lượng của quân Tống
Lý Thường Kiệt
42 ngày
Tông Đản
Lược đồ cuộc tấn công để tự vệ của nhà Lý
- Làm cho quân Tống hoang mang bị động và thêm khó khăn trong việc chuẩn bị xâm lược nước ta và buộc phải kéo dài thời gian.
- Quân dân ta tăng thêm lòng tự tin và thời gian chuẩn bị kháng chiến.
- Khi tấn công quân ta yết bảng nói rõ mục đích tấn công của mình.
- Chỉ tấn công vào các căn cứ quân sự mà địch chuẩn bị làm nơi tập kết để sang xâm lược nước ta.
- Khi đạt được mục tiêu, quân ta nhanh chóng rút về nước.
? Vì sao nói đây là cuộc tấn công để tự vệ chứ không phải là cuộc tấn công để xâm lược?
? Việc chủ động tiến công của nhà Lý có ý nghĩa như thế nào?
2. Nhà Lý chủ động tiến công để phòng vệ
- Nhà Lý cử Lý Thường Kiệt làm người chỉ huy, tổ chức cuộc kháng chiến, quân đội được mộ thêm quân và tăng cường canh phòng, luyện tập, làm thất bại âm mưu dụ dỗ của nhà Tống. Lý Thánh Tông cùng Lý Thường Kiệt đem quân đánh Cham-pa.
- Thực hiện chủ trương ``tiến công trước để tự vệ``, tháng 10/1075, Lý Thường Kiệt đem 10 vạn quân bất ngờ tấn công vào châu Khâm, châu Liêm (Quảng Đông), sau khi tiêu diệt các căn cứ, kho tàng của giặc, Lý Thường Kiệt kéo quân về tấn công châu Ung (Quảng Tây). Sau 42 ngày chiến đấu, quân ta hạ thành Ung Châu và nhanh chóng rút quân về nước.
II – GIAI ĐOẠN THỨ HAI (1076-1077)
Lý Thường Kiệt
42 ngày
Tông Đản
Lược đồ cuộc tấn công để tự vệ của nhà Lý
? Sau khi rút quân về nước, Lý Thường Kiệt đã làm gì?
? Tại sao Lý Thường Kiệt chọn sông Như Nguyệt làm phòng tuyến chống quân xâm lược Tống?
? Sau thất bại ở Ung Châu, nhà Tống đã làm gì?
? Em hãy cho biết lực lượng và người chỉ huy quân xâm lược Tống?
? Quân Tống đã gặp khó khăn gì khi bị phòng tuyến Như Nguyệt chặn lại?
? Tình hình thủy quân Tống ra sao?
1. Kháng chiến bùng nổ
- Sau khi rút quân về nước, Lý Thường Kiệt chuẩn bị đánh giặc, ông cho xây dựng phòng tuyến sông Như Nguyệt.
- Cuối năm 1076 nhà Tống cử một đạo quân lớn theo hai đường thuỷ, bộ xâm lược Đại Việt.
- Tháng 1/1077, 10 vạn quân bộ do Quách Quỳ, Triệu Tiết chỉ huy vượt biên giới qua Lạng Sơn tiến xuống.
- Quân Tống bị quân ta chặn lại ở bờ bắc sông Như Nguyệt. Quân thuỷ của nhà Tống bị chặn đánh nên không thể tiến sâu vào để hỗ trợ cho cánh quân bộ.
II – GIAI ĐOẠN THỨ HAI (1076-1077)
? Không thấy thủy binh đến Quách Quỳ đã làm gì? Kết quả ra sao?
? Để khích lệ tinh thần của binh lính, Lý Thường Kiệt đã làm gì?
Lược đồ trận đánh trên sông Như Nguyệt
Cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lược lần thứ 2 Năm 1075 - 1077
Lịch sử
? Vì sao đang ở thế thắng nhưng Lý Thường Kiệt lại cử người đến thương lượng giảng hoà với giặc?
? Nêu những nét độc đáo trong cách đánh giặc của Lý Thường Kiệt?
? Trận chiến trên phòng tuyến Như Nguyệt thắng lợi là do đâu?
? Chiến thắng ở phòng tuyến Như Nguyệt có ý nghĩa gì?
2. Cuộc chiến đấu trên phòng tuyến Như Nguyệt
- Quân Tống nhiều lần tấn công vào phòng tuyến, nhưng bị quân ta đẩy lùi. Quân Tống chán nản, chết dần chết mòn. Cuối mùa xuân 1077, quân ta phản công, quân Tống thua to.
- Quân ta chủ động kết thúc chiến tranh bằng đề nghị ``giảng hoà``, quân Tống chấp thuận ngay, vội rút quân về nước...
- Ý nghĩa của cuộc kháng chiến: Nền độc lập tự chủ của Đại Việt được giữ vững.
Cảm ơn các em đã chú ý lắng nghe!