Chào mừng các em đến với tiết học Ngữ văn –Lớp 7
BỐ CỤC
TRONG VĂN BẢN
I. BỐ CỤC VÀ NHỮNG YÊU CẦU VỀ BỐ CỤC
TRONG VĂN BẢN
* Đọc văn bản sau và nhận xét về bố cục của nó?
1. Bố cục của văn bản:
a. Ví dụ
Có 1 học sinh viết 1 lá đơn xin gia nhập Đội TNTPHCM như sau:

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
ĐƠN XIN GIA NHẬP ĐỘI TNTPHCM
Kính gửi:...........
Tên em là.........HS lớp........trường.....
Em xin hứa là sẽ học tập thật tốt, phấn đấu trở thành người đội viên gương mẫu.
Thời gian qua em đã hiểu được Đội TNTPHCM là tổ chức hoạt động của thiếu niên rất bổ ích và lí thú. Vì vậy, em có nguyện vọng được đứng trong đội ngũ của Đội, được góp phần nhỏ bé xây dựng đội vững mạnh...
Em xin chân thành cảm ơn.
Ninh Bình, ngày....tháng… năm….
Người viết đơn
Kí tên.
- Muốn viết một lá đơn xin gia nhập Đội thì
nội dung của nó phải được sắp xếp thành
một trật tự nhất định:
+ Trước hết phải khai họ tên, tuổi, địa chỉ,học ở đâu?
+ Tiếp theo là lí do xin vào Đội.
+ Sau đó là lời hứa, kí tên.
- Không thể đảo lộn thứ tự, các điều kiện trên.
Bởi như vậy sẽ là việc làm tuỳ tiện, lộn xộn,
ý tứ không trật tự, không thành hệ thống.

Bố cục như sau:

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
ĐƠN XIN GIA NHẬP ĐỘI TNTPHCM
Kính gửi:...........
Tên em là.........HS lớp........trường.....
Thời gian qua em đã hiểu được Đội TNTPHCM là tổ chức hoạt động của thiếu niên rất bổ ích và lí thú. Vì vậy, em có nguyện vọng được đứng trong đội ngũ của Đội, được góp phần nhỏ bé xây dựng đội vững mạnh...
Em xin hứa là sẽ học tập thật tốt, phấn đấu trở thành người đội viên gương mẫu.
Em xin chân thành cảm ơn.
Ninh Bình, ngày....tháng… năm….
Người viết đơn
Kí tên.
CÂU HỎI
- Vậy bố cục là gì?
- Vì sao khi xây dựng văn bản, cần phải quan tâm tới bố cục?
- Trong khi nói hoặc viết, chúng ta có cần nói, viết theo
bố cục không ?
b. Ghi nhớ: ý 1 (SGK/30)
- Bố cục: bố trí, sắp xếp các phần, các đoạn theo 1 trình tự, hệ thống rành mạch, hợp lý.
- Nếu không quan tâm tới bố cục các phần, các đoạn trong văn bản không có sự liên kết, sẽ bị lộn xộn, gây khó hiểu cho người đọc....
- Cần nói hoặc viết theo một bố cục rành mạch, rõ ràng
2. Những yêu cầu về bố cục
a.Ví dụ:
Câu hỏi:
-Hai câu chuyện đã có bố cục chưa?
-Cách kể chuyện không hợp lí ở chỗ nào?
-Theo em, nên sắp xếp bố cục hai câu chuyện như thế nào?
- Hai câu chuyện chưa có bố cục, cách kể chuyện không hợp lí:
+ Sắp xếp ý, câu: không rõ ràng, thiếu liên kết .
+ Trình bày lộn xộn, gây khó hiểu
- Điều kiện khi sắp xếp bố cục:
+ Nội dung các phần, các đoạn vừa thống nhất, vừa rõ ràng.
+ Trình tự sắp xếp hợp lí.
(1) Có một con ếch quen thói coi trời bằng vung, nên cứ nghênh ngang đi lại khắp nơi, nhâng nháo nhìn trời và kêu ồm ộp. Trước kia, ếch sống ở trong giếng. Tại vì năm ấy trời mưa, nước trong giếng dềnh lên tràn bờ, đưa ếch ta ra ngoài.
Trước đó, ếch đã từ đáy giếng nhìn lên và nó thấy trời bé tí, chỉ bằng cái vung thôi. Còn nó thì lại oai ghê lắm, vì nó mà đã cất tiếng kêu thì tất thảy bọn cua, ốc, nhái ở giếng đều phải hoảng sợ. Cuối cùng, nó bị một con trâu giẫm bẹp. Từ đấy, trâu trở thành bạn của nhà nông.
ẾCH NGỒI ĐÁY GIẾNG
  Có một con ếch sống lâu ngày trong một cái giếng nọ. Xung quanh nó chỉ có một vài con nhái, cua, ốc bé nhỏ. Hằng ngày, nó cất tiếng kêu ồm ộp làm vang động cả giếng, khiến các con vật kia rất hoảng sợ. Ếch cứ tưởng bầu trời trên đầu chỉ bé bằng chiếc vung và nó thì oai như một vị chúa tể.
Một năm nọ, trời mưa to làm nước trong giếng dềnh lên, tràn bờ, đưa ếch ta ra ngoài.
Quen thói cũ, ếch nghênh ngang đi lại khắp nơi và cất tiếng kêu ồm ộp. Nó nhâng nháo đưa cặp mắt nhìn lên bầu trời, chả thèm để ý đến xung quanh nên đã bị một con trâu đi qua giẫm bẹp.
(2) Ngày xưa, có một anh tính rất hay khoe. Một hôm, anh ta may được cái áo mới, liền đem ra mặc, rồi đứng hóng ở cửa, đợi có ai qua người ta khen. Đứng mãi từ sáng đến chiều chả thấy ai hỏi cả, anh ta tức lắm.
Nhưng rồi anh ta cũng khoe được cái áo với một người rằng: “Từ lúc tôi mặc chiếc áo mới này, tôi chả thấy con lợn nào chạy qua cả.”. Đấy là do người kia, tính cũng hay khoe, bỗng không biết từ đâu tất tưởi chạy đến hỏi anh ta: “Bác có thấy con lợn cưới của tôi chạy qua đây không?”
LỢN CƯỚI, ÁO MỚI
Có anh tính hay khoe của. Một hôm, may được cái áo mới, liền đem ra mặc, rồi đứng hóng ở cửa, đợi có ai đi qua người ta khen. Đứng mãi từ sáng đến chiều chả thấy ai hỏi cả, anh ta tức lắm.
Đang tức tối, chợt thấy một anh, tính cũng hay khoe, tất tưởi chạy đến hỏi to:
- Bác có thấy con lợn cưới của tôi chạy qua đây không?
Anh kia liền giơ ngay vạt áo ra, bảo:
- Từ lúc tôi mặc cái áo mới này, tôi chẳng thấy con lợn nào chạy qua đây cả!
Để xây dựng một văn bản rành mạch, rõ ràng,
hợp lí cần những điều kiện gì?
- Nội dung các phần, các đoạn trong văn bản phải thống nhất
chặt chẽ với nhau; đồng thời, giữa chúng phải có sự phân biệt
rạch ròi.
- Trình tự xếp đặt các phần, các đoạn phải giúp cho người viết
(người nói) dễ dàng đạt được mục đích giao tiếp đã đặt ra
b. GHI NHỚ: ý 2 (SGK/30)
3. Các phần của bố cục:

- Một văn bản mà em thường gặp gồm có mấy phần?
- Hãy nêu nhiệm vụ từng phần trong văn bản tự sự, miêu tả?
Có cần biết rõ nhiệm vụ của mỗi phần không? Vì sao?
+ Cần phân biệt rõ ràng nhiệm vụ của từng phần,  xác định nói gì, viết gì 1 cách cụ thể .
+ Bởi yêu cầu về bố cục rành mạch không cho phép các phần lặp lại, mỗi phần có nhiệm vụ riêng.
CÂU HỎI:
Có bạn nói rằng, phần mở bài chỉ là sự tóm tắt, rút gọn của phần thân bài, còn phần kết bài chẳng qua chỉ là sự lặp lại một lần nữa của mở bài. Nói như vậy có đúng không? Vì sao?
Không đúng: vì yêu cầu về sự rành mạch không cho phép các phần MB, TB, KB trong văn bản được lặp lại nhau. Lặp lại là lỗi cần phải tránh khi làm bài
CÂU HỎI:
Một bạn khác lại cho rằng nội dung chính của việc miêu tả, tự sự (của đơn từ nữa) được dồn cả vào phần thân bài nên mở bài và kết bài là những phần không cần thiết lắm. Em có đống ý với ý kiến đó không?
Ý kiến đó cũng không đúng vì
+ Mở bài không chỉ đơn thuần là sự thông báo đề tài của văn bản mà còn phải làm cho người đọc (nghe) có thể tiếp nhận đề tài đó 1 cách tự nhiên, dễ dàng, hứng thú
+ Kết bài: không chỉ có nhiệm vụ nhắc lại vấn đề mà còn có những cảm xúc, suy nghĩ đánh giá, tổng kết lại, mở rộng, gây ấn tượng->Tạo hiệu quả giao tiếp
BÀI 1:
II. LUYỆN TẬP:
Hai cách kể về chuyện Hai con dê như sau:
a)   Con nào cũng muốn tranh sang trước, không con nào chịu
nhường con nào. Chúng húc nhau, cả hai đều rơi tõm xuống suối.
Dê đen và dê trắng cùng qua một chiếc cầu hẹp. Dê đen đi đàng
này lại. Dê trắng đi đàng kia sang.
b)   Dê đen và dê trắng cùng qua một chiếc cầu hẹp. Dê đen đi
đàng này lại. Dê trắng đi đàng kia sang. Con nào cũng muốn
tranh sang trước, không con nào chịu nhường con nào. Chúng
húc nhau, cả hai đều rơi tõm xuống suối.
-Trong hai cách kể trên: cách a, kết quả sự việc trước nguyên
nhân sự việc, làm cho người đọc khó hiểu và không có hứng thú.
Cách b, Nguyên nhân sự việc trước kết quả sự việc, dễ hiểu
vì câu chuyện có đầu có đuôi, làm người đọc tò mò theo dõi
câu chuyện.
Bố cục này có chỗ chưa rành mạch và hợp lí
Mở bài: Sau lời chào mừng thì giới thiệu họ tên;
cần giới hạn đề tài báo cáo.
- Thân bài: Bỏ đi phần 4
- Kết bài: Trước lúc hội nghị thành công
cần tóm tắt những điều trình bày; gợi mở
hướng mới đang có ý định.
BÀI 3:
- Mở bài: Chào mừng các đại biểu, các thầy
cô và các bạn tham dự nhội nghị; giới
thiệu họ tên của người báo cáo.
- Thân bài:
+ Nêu rõ bản thân đã học như thế nào ở trên
lớp.
+ Nêu rõ bản thân đã học như thế nào ở nhà.
+ Nêu rõ bản thân đã học như thế nào trong
cuộc sống.
- Kết bài:
+ Tóm tắt những điều đã trình bày.
+ Gợi mở ra hướng học mới.
+ Chúc hội nghị thành công.
HƯỚNG DẪN HỌC BÀI:
* Học thuộc ghi nhớ trong SGK.
* Hoàn thiện bài 1, bài 3 vào vở.
* Soạn bài “Cuộc chia tay của những con búp bê”.