Trò chơi: Món ngon Hà Nội
Luật chơi
GV đưa ra các hình ảnh liên quan đến món ăn ngon tại Hà Nội
Trong vòng 30s, ai đoán đúng và nhanh nhất món ngon đó sẽ được cộng 1 điểm và được 1 phần quà nhỏ
Bánh cuốn Thanh Trì
Xôi
Phở
Bún ốc
Bún riêu cua
Bún chả
Bún bung
Miến lươn
Thạch Lam
MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NON: CỐM
GV: Hồ Hồng Yến
TÌM HIỂU CHUNG
I.
1. Tác giả
Cây bút văn xuôi đặc sắc, thành viên nhóm Tự lực văn đoàn trước CMT8
Thạch Lam (1910 – 1942)
2. Tác phẩm
b. Thể loại: Tùy bút
a. Xuất xứ: Rút từ tập tùy bút “Hà Nội băm sáu phố phường” (1943)
c. PTBĐ: Tự sự, miêu tả, biểu cảm
d. Bố cục: 3 phần
Cảm nghĩ về nguồn gốc của cốm.
Bố cục
Phần 1 (từ đầu đến “hai đầu cong vút lên như chiếc thuyền rồng…”)
Phần 2 (tiếp đó đến “vẻ cao quý kín đáo và nhũn nhặn?”)
Phần 3 (còn lại)
Cảm nghĩ về giá trị văn hóa của cốm.
Cảm nghĩ về cách thưởng thức cốm.
ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
II.
“Cơn gió mùa hạ lướt qua vừng sen trên hồ, nhuần thấm cái hương thơm của lá, như báo trước mùa về của một thức quà thanh nhã và tinh khiết. Các bạn có ngửi thấy, khi đi qua những cánh đồng xanh, mà hạt thóc nếp đầu tiên làm trĩu thân lúa còn tươi, ngửi thấy cái mùi thơm mát của bông lúa non không? Trong cái vỏ xanh kia, có một giọt sữa trắng thơm, phảng phất hương vị ngàn hoa cỏ. Dưới ánh nắng, giọt sữa dần dần đông lại, bông lúa càng càng cong xuống, nặng vì cái chất quý trong sạch của Trời"
“Cơn gió mùa hạ lướt qua vừng sen trên hồ, nhuần thấm cái hương thơm của lá”
Khi đi qua những cánh đồng xanh, mà hạt thóc nếp đầu tiên làm trĩu thân lúa còn tươi, ngửi thấy cái mùi thơm mát của bông lúa non không?
Câu 1: Cốm có nguồn gốc từ đâu?
Từ lúa nếp non
Từ cây mạ non
Từ lúa nếp chín
Từ lúa tẻ non
Câu 2: Để cảm nhận về cốm, tác giả sử dụng những từ loại nào?
Đại từ, tính từ
Động từ, tính từ
Danh từ, động từ
Danh từ, tính từ
“ …Đợi đến lúc vừa nhất, mà chỉ riêng những người chuyên môn / mới định được, người ta gặt mang về. Rồi đến một loạt cách chế biến, những cách thức làm, truyền tự đời này sang đời khác, một sự bí mật trân trọng và khe khắt giữ gìn,…”
- Cách làm cốm:
+ Gặt lúa lúc vừa nhất
+ Cách thức làm truyền từ đời này sang đời khác
+ Làm cốm “bí mật và khắt khe”
Cách làm cốm được tác giả miêu tả như thế nào?
“…Các cô gái Vòng làm ra thứ cốm dẻo và thơm ấy… Các người của Hà Nội 36 phố phường vẫn thường ngóng trông cô hàng cốm xinh xinh, áo quần gọn ghẽ, với cái dấu hiệu đặc biệt là cái đòn gánh hai đầu cong vút lên như chiếc thuyền rồng ...”
- Hình ảnh cô gái làng Vòng:
+ xinh xinh, gọn ghẽ...,
+ cái đòn gánh hai đầu cong vút lên như chiếc thuyền rồng…
-> Cốm gắn liền với vẻ duyên dáng của người làm cốm.
Tác giả miêu tả hình ảnh những cô gái bán cốm như thế nào?
- Cảm xúc về cốm được bắt nguồn từ: hương thơm của lá sen, mùi thơm mát của bông lúa non...
- Cốm được làm từ lúa nếp non đồng quê => Cốm được hình thành từ những gì trong sạch, tinh khiết nhất của đất trời.
- Sức hấp dẫn của cốm làng Vòng:
+ Hương vị: Hạt cốm dẻo, thơm, ngon.
+ Nét duyên của gánh cốm được tạo nên bởi hình ảnh con người.
=> Yêu quý, trân trọng cội nguồn trong sạch, đẹp đẽ, giàu sắc thái văn hóa dân tộc của cốm.
II. Đọc hiểu văn bản
1. Cảm nghĩ về nguồn gốc của cốm

2. Cảm nghĩ về giá trị của cốm
Lời
bình
luận 1
“Cốm là thức quà riêng biệt của đất nước giản dị và thanh khiết của đồng quê cỏ nội Việt Nam.”
Lời
bình
luận 2
“Ai đã nghĩ đầu tiên dùng cốm để làm quà sêu tết… Hồng cốm tốt đôi ….hai vị nâng đỡ nhau để hạnh phúc được lâu bền.”

2. Cảm nghĩ về giá trị của cốm
Sự hòa hợp hồng và cốm trên hai phương diện:
Màu sắc: Màu xanh ngọc thạch, màu ngọc lựu già  Hình ảnh so sánh  Vẻ đẹp, màu sắc cao quý
Hương vị: Thanh đạm, ngọt sắc, nâng đỡ nhau.
 Giá trị vật chất, tinh thần (nét đẹp văn hóa dân tộc)
“Thật đáng tiếc khi chúng ta thấy những tục lệ tốt đẹp ấy mất dần, và những thức quý của đất mình thay dần bằng những thức bóng bẩy hào nháng và thô kệch bắt chước nước ngoài: những kẻ mới giàu vô học có biết đâu thưởng thức được những vẻ cao quý kín đáo và nhũn nhặn?”
Lời bình luận thứ nhất gợi cho em cách hiểu mới mẻ nào về cốm?
Cốm là đặc sản dân tộc
Cốm là quà tặng của đồng quê
A và B đúng
A và B sai
Tác giả ca ngợi cốm như một thứ quà như thế nào?
"Cốm là thức quà riêng biệt của đất nước, là thức dâng của những cánh đồng lúa bát ngát xanh, mang trong hương vị tất cả cái mộc mạc, giản dị và thanh khiết của đồng quê nội cỏ An Nam”.
‘‘Hồng cốm tốt đôi... Và không bao giờ có hai màu lại hoà hợp hơn được nữa: màu xanh tươi của cốm như ngọc thạch quý, màu đỏ thắm của hồng như ngọc lựu già. Một thứ thanh đạm, một thứ ngọt sắc, hai vị nâng đỡ nhau để hạnh phúc được lâu bền’’.

2. Cảm nghĩ về giá trị của cốm
- Cốm là thức quà riêng biệt của đất nước -> trang trọng, đặc biệt là sản vật quý.
- Cốm làm lễ vật Tết -> Cốm gắn liền với phong tục lễ tết thiêng liêng của dân tộc, với ước mong hạnh phúc của con người.
Em hiểu gì về giá trị của cốm?
* Sự hoà hợp giữa cốm - hồng:
Cốm: âm | Hồng: dương
Màu xanh | đỏ
Vị thanh đạm | ngọt sắc
Bánh cốm vuông | hồng tròn
-> Âm dương hoà hợp, hạnh phúc lâu bền, nhiều con lắm cháu.
Em hiểu gì về sự hoà hợp giữa cốm – hồng?
- Làm quà Tết, là sính lễ trong phong tục cưới hỏi:
+ “Hồng cốm tốt đôi”: Hòa hợp, tương xứng về hương vị màu sắc .
+ Phê phán, chê cười, đáng tiếc cho tục lệ bị phai nhạt.
=>Từ giá trị ẩm thực cốm được nâng lên thành giá trị tinh thần, giá trị văn hóa.
- Cốm là thứ quà riêng, giản dị, độc đáo và tinh khiết của đất và người Việt Nam.

2. Cảm nghĩ về giá trị của cốm
“Cốm không phải là thức quà của người vội; ăn cốm phải ăn từng chút ít, thong thả và ngẫm nghĩ. Lúc bấy giờ ta mới thấy thu lại cả trong hương vị ấy, cái mùi thơm phức của lúa mới, của hoa cỏ dại ven bờ … Hỡi các bà mua hàng! Chớ có thọc tay mân mê thức quà thần tiên ấy, hãy nhẹ nhàng mà nâng đỡ, chút chiu mà vuốt ve. Phải nên kính trọng cái lộc của Trời, cái khéo léo của người, và sự cố tiềm tàng và nhẫn nại của thần lúa. Sự thưởng thức của các bà sẽ được trang nhã và đẹp đẽ hơn và cái vui cũng sẽ tươi sáng hơn nhiều lắm…

3. Cảm nghĩ về cách thưởng thức cốm


3. Cảm nghĩ về cách thưởng thức cốm

- Cách ăn cốm:
+ Ăn từng chút ít, thong thả và ngẫm nghĩ.
-> Cảm thụ bằng nhiều giác quan:
Khứu giác: mùi thơm của lúa non
Vị giác: ngọt của cốm
Thị giác: màu xanh
-> Thể hiện cái nhìn trân trọng và thái độ văn hoá trong việc thưởng thức cốm.
Cách ăn cốm được tác giả miêu tả như thế nào?
- Cốm được gói trong lá sen.
Thưởng thức cốm là cả một nghệ thuật ẩm thực mang
đậm nét văn hóa của người Hà Nội
CÁCH THƯỞNG THỨC
“Hỡi các bà mua hàng! Chớ có thọc tay mân mê thức quà thần tiên ấy, hãy nhẹ nhàng mà nâng đỡ, chút chiu mà vuốt ve… Phải nên kính trọng cái lộc của trời, cái khéo léo của người và sự tiềm tàng nhẫn nại của thần lúa. Sự thưởng thức của các bà sẽ được trang nhã và đẹp đẽ hơn và cái vui cũng sẽ tươi sáng hơn nhiều lắm.”
Nhà văn đã đề nghị chúng ta thưởng thức cốm như thế nào?
Tại sao tác giả lại có câu “ Hỡi các bà mua hàng” Tác dụng của câu này dùng để làm gì?
Em có nhận xét gì về các từ hãy chớ nên phải được sử dụng trong đoạn văn
- Lời đề nghị mua cốm thẳng thắn, chí lý, chí tình: Hãy, chớ, phải, nên (từ mệnh lệnh, cầu khiến).
- Người mua cốm: phải nhẹ nhàng, nâng đỡ chút chiu.
-> Cốm là lộc của trời, cái khéo léo của người và sự cố sức tiềm tàng và nhẫn nại của thân lúa.
Tác giả thuyết phục người mua cốm như thế nào?
- Ăn cốm phải ăn từng chút ít, thong thả và ngẫm nghĩ.
- Thưởng thức cốm bằng mọi giác quan.
=> Cốm là một giá trị tinh thần thiêng liêng đáng được chúng ta trân trọng giữ gìn.
-> Đó là văn hóa ẩm thực của người Việt Nam.
- Cách mua cốm: Nhẹ nhàng, nâng đỡ, vuốt ve, thanh nhã, lịch sự.

3. Cảm nghĩ về cách thưởng thức cốm

Cốm dẹp miền Tây
Cốm Làng Vòng
Hà Nội
TỔNG KẾT
III.
1. Nội dung
Cốm là thức quà đặc sắc
Cốm là sản vật quý của dân tộc, cần nâng niu, gìn giữ
2. Nghệ thuật
Ngòi bút tinh tế, nhạy cảm, lối văn giàu ấn tượng
Lời văn nhẹ nhàng, êm ái, kết hợp nhiều phương thức biểu đạt