ĐỀ VĂN THUYẾT MINH VÀ CÁCH LÀM BÀI VĂN THUYẾT MINH
GV: Hồ Hồng Yến
CẤU TRÚC BÀI HỌC
I. Đề văn thuyết minh và cách làm bài văn thuyết minh
II. Luyện tập
I. Đề văn thuyết minh và cách làm bài văn thuyết minh
1. Đề văn thuyết minh
a/ Giới thiệu một gương mặt trẻ của thể thao Việt Nam (ví dụ: Nguyễn Thúy Hiền,…)
b/ Giới thiệu về một tập truyện.
c/ Giới thiệu về chiếc nón lá Việt Nam
d/ Giới thiệu về chiếc áo dài Việt Nam
e/ Thuyết minh về chiếc xe đạp.
g/ Giới thiệu đôi dép lốp trong kháng chiến.
h/ Giới thiệu một di tích, thắng cảnh nổi tiếng của quê hương ( đền, chùa, hồ, kiến trúc…)
i/ Thuyết minh về một giống vật nuôi có ích.
k/ Giới thiệu về hoa ngày tết ở Việt Nam.
l/ Thuyết minh về một món ăn dân tộc. ( bánh chưng, bánh giầy, phở, cốm…)
m/ Giới thiệu về tết trung thu.
n/ Giới thiệu một đồ chơi dân gian.
- Nêu các đối tượng thuyết minh: Con người, đồ vật, di tích, con vật, thực vật, món ăn, đồ chơi, lễ Tết.
Nhận xét về phạm vi các đề văn nêu trên. Đề nêu lên điều gì?
Tại sao em biết đó là các đề văn thuyết minh?
- Không yêu cầu kể chuyện, miêu tả, biểu cảm tức là yêu cầu trình bày những hiểu biết, tri thức về đối tượng.. giới thiệu, thuyết minh, giải thích...
Đối với từng đề, yêu cầu chúng ta phải làm gì?
HS truy cập vào Padlet để thực hiện nhiệm vụ.
Thời gian: 2 phút
a. Giới thiệu gương mặt thể thao trẻ tuổi VN cần giới thiệu gì?
- Họ tên, môi trường sống, biểu hiện năng khiếu, quá trình học tập phấn đấu, thành tích nổi bật, ý nghĩa.
b. Giới thiệu 1 tập truyện cần giới thiệu kiến thức nào?
- Tên tập truyện, năm xuất bản, nhà xuất bản, nét đặc sắc về ND-NT, dư luận chung về tập truyện. Khẳng định những đóng góp, những nổi bật về tập truyện..
c. Giới thiệu về chiếc nón lá VN cần giới thiệu gì?
- Giới thiệu về nguồn gốc, chất liệu, hình dáng, màu sắc, vai trò của chiếc nón trong đời sống sinh hoạt của con người..
d. Em sẽ thuyết minh gì khi giới thiệu về danh lam thắng cảnh?
-> Giới thiệu về vị trí địa lý, đặc điểm nổi bật, các câu chuyện huyền thoại, truyền thuyết gắn liền với di tích thắng cảnh, vai trò tầm quan trọng (ý nghĩa) của di tích đối với đời sống tinh thần hiện tại - tương lai.
- Đề văn thuyết minh ở dạng đầy đủ gồm hai phần:
+Yêu cầu về thể loại (tên gọi có thể là thuyết minh / giới thiệu / trình bày).
+ Đối tượng thuyết minh.
Ví dụ: Thuyết minh về xe đạp.
YCVTL ĐTTM
- Ở dạng không đầy đủ thường chỉ đề cập đến đối tượng được thuyết minh.
Ví dụ: Xe đạp.
*Lưu ý: Thuyết minh phải khoa học, sát thực tế; không được tưởng tượng hay suy luận.
1. Đề văn thuyết minh
a. Phân tích ngữ liệu
- Đối tượng thuyết minh: con người, đồ vật, di tích, con vật, món ăn...
Xác định phạm vi kiến thức về đối tượng thuyết minh
-> trình bày những hiểu biết, tri thức về đối tượng.
b. Kết luận
Ghi nhớ (SGK/tr140)
2. Cách làm bài văn thuyết minh

Đề bài: Thuyết minh về xe đạp


XE ĐẠP

Có một thời xe đạp là phương tiện giao thông cá nhân chủ yếu của người Việt Nam. Xe đạp là phương tiện giao thông giản tiện chuyển động nhờ sức người.
Xe đạp do nhiều bộ phận tạo thành, chủ yếu là hệ thống truyền động, hệ thống điều khiển và hệ thống chuyên chở. Hệ thống truyền động gồm khung xe, bàn đạp, trục giữa, ổ bi giữa, dây xích, đĩa, ổ líp, hai trục, ổ bi và hai bánh trước sau. Người đi xe đạp ngồi lên xe, chân đạp bàn đạp làm trục xe chuyển động, đĩa chuyển động kéo dây xích làm chuyển động ổ líp và bánh sau, tạo lực đẩy cho xe tiến về phía trước. Đĩa răng cưa có đường kính lớn hơn đường kính ổ líp, số răng cưa của nó nhiều gấp hơn hai lần số răng cưa của ổ líp. Khi đĩa chuyển động một vòng thì ổ líp chuyển động hơn hai vòng. ổ líp chuyển động làm bánh xe chuyển động theo. Đường kính bánh xe thường là 650mm hay 700mm, gấp 10 lần đường kính ổ líp, như vậy ổ líp quay một vòng thì bánh xe đã lăn được một quãng dài. Ổ líp quay nhanh sẽ làm xe chạy nhanh. Lúc đầu bánh xe làm bằng gỗ, khi chạy xe xóc rất dữ. Ngày nay, người ta làm bánh xe bằng cao su, lốp ở ngoài, săm ở trong, khi bơm đủ hơi, có lực đàn hồi, xe chạy ít xóc hẳn.
Hệ thống điều khiển gồm ghi đông có bàn tay cầm xoay được qua cổ xe có ổ bi nhằm lái cho bánh xe trước đi theo phương hướng mong muốn. Hai cái phanh lắp hai đầu tay cầm, điều khiển cho tốc độ xe khi đang chạy nhanh có thể chậm lại. Hai tay cầm ở ghi đông vừa là tay lái, vừa là chỗ nắm để giữ cho người đi xe phanh làm cho má phanh ép vào hai bên vành xe tạo thành lực ma sát làm giảm tốc độ chuyển động của bánh xe và xe chạy chậm lại hoặc đứng hẳn lại khi cần thiết. Nhờ bộ phanh mà người đi xe có thể dừng xe theo ý muốn.

Hệ thống chuyên chở gồm yên xe và dàn đèo hàng hoặc giỏ đựng. Yên xe lắp ở trên khung xe là chỗ ngồi của người đi xe. Dàn đèo hàng lắp ở phía sau yên, dựa trên trục bánh xe sau, có thể chở được khá nhiều hàng. Có khi người ta lại lắp bộ phận chở hàng ở phía trước, dựa trên trục bánh xe trước.

Ngoài các bộ phận chính như trên, xe đạp còn có cái chắn xích và hai chắn bùn lắp trên bánh sau và bánh trước, có đèn xe lấy nguồn điện từ đi-na-mô lắp ở phía trước càng xe, và đèn tín hiệu lắp ở phía sau, có thể có chuông lắp gần chỗ tay cầm.
Xe đạp là phương tiện giao thông rất tiện lợi trong cự li ngắn như trong làng, trong thành phố nhỏ. Xe đạp chuyển động không gây ô nhiễm. Đi xe đạp là một cách vận động cơ thể như một hoạt động thể thao.

Hiện nay xe máy quá nhiều, có cơ lấn lướt xe đạp, vừa gây ách tắc giao thông vừa gây ô nhiễm môi trường. Trong tương lai khi phương tiện giao thông công cộng phát triển, xe đạp vẫn là phương tiện giao thông cá nhân không thể thiếu, vừa sạch sẽ vừa tiện lợi.
a.Tìm hiểu đề
- Đề bài thuộc kiểu bài gì?
=> Thuyết minh
- Đề nêu lên đối tượng gì?
=> Xe đạp
- Đề yêu cầu thuyết minh những gì?
=> Trình bày (cung cấp kiến thức) về cấu tạo, nguyên tắc hoạt động, tác dụng của phương tiện xe đạp.
- Đề này có khác đề miêu tả về chiếc xe đạp không?
=> Nếu đề miêu tả thì phải miêu tả một chiếc xe đạp cụ thể (của ai, màu gì, xe đạp nam hay xe đạp nữ, xe Việt Nam hay xe nước ngoài...).
b. Tìm ý và lập dàn ý
- Chỉ ra bố cục ba phần và cho biết nội dung mỗi phần.
+ Mở bài (Đoạn đầu): Giới thiệu khái quát về phương tiện xe đạp.
+ Thân bài (Đoạn 2,3,4,5,6): Giới thiệu, trình bày cấu tạo, nguyên tắc hoạt động, lợi ích của xe đạp.
+ Kết bài (Đoạn cuối): Bày tỏ thái độ đối với xe đạp.
- Để giới thiệu về xe đạp thì ta nên dùng phương pháp thuyết minh nào?
=> Định nghĩa, giải thích, phân tích, so sánh, nêu số liệu (con số), liệt kê...
- Muốn thuyết minh chính xác về xe đạp thì ta phải làm gì?
=> Quan sát, tích lũy tri thức về xe đạp.
Phần thân bài người viết đã trình bày cấu tạo chiếc xe đạp như thế nào? (Xe gồm mấy bộ phận? Các bộ phận đó là gì? Các bộ phận ấy được giới thiệu theo thứ tự nào? Có hợp lí không?)
CẤU TẠO
CỦA XE ĐẠP
BỘ PHẬN CHÍNH
BỘ PHẬN PHỤ
Hệ thống truyền động:
Khung xe, bàn đạp, trục giữa, ổ bi giữa, dây xích, đĩa...
Hệ thống điều khiển:
Ghi đông, phanh...
Hệ thống chuyên chở:
Yên xe, dàn đèo hàng, giỏ đựng...
Chắn xích, chắn bùn, đèn, chuông...
KẾT LUẬN
II. LUYỆN TẬP
Em hãy lập dàn ý cho 1 trong các đề dưới đây.
a/ Giới thiệu một gương mặt trẻ của thể thao Việt Nam (ví dụ: Nguyễn Thúy Hiền,…)
b/ Giới thiệu về một tập truyện.
c/ Giới thiệu về chiếc nón lá Việt Nam
d/ Giới thiệu về chiếc áo dài Việt Nam
e/ Thuyết minh về chiếc xe đạp.
g/ Giới thiệu đôi dép lốp trong kháng chiến.
h/ Giới thiệu một di tích, thắng cảnh nổi tiếng của quê hương ( đền, chùa, hồ, kiến trúc…)
i/ Thuyết minh về một giống vật nuôi có ích.
k/ Giới thiệu về hoa ngày tết ở Việt Nam.
l/ Thuyết minh về một món ăn dân tộc. ( bánh chưng, bánh giầy, phở, cốm…)
m/ Giới thiệu về tết trung thu.
n/ Giới thiệu một đồ chơi dân gian.