CẢNH KHUYA – RẰM THÁNG GIÊNG
Hồ Chí Minh
I. ĐỌC – TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả
* Hồ Chí Minh (1890 – 1969)

Quê: Làng Sen, Xã Kim Liên, huyện Nam Đàn, Tỉnh Nghệ An.
Là vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam
Một nhà văn, nhà thơ lớn của dân tộc.
Danh nhân văn hóa thế giới
Dựa vào chú thích * SGK/141, em hãy nêu vài nét về tác giả?
2. Tác phẩm
* Hoàn cảnh sáng tác
- Cảnh khuya (1947); Rằm tháng giêng (1948)
- Viết ở chiến khu Việt Bắc, trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1946 - 1954)
Em hãy cho biết hoàn cảnh sáng tác của hai bài thơ ?
2. Tác phẩm
b. Thể thơ: Thất ngôn tứ tuyệt
Viết bằng chữ Quốc ngữ
Viết bằng chữ Hán. Bản dịch
thơ bằng thể lục bát
Bốn câu, mỗi câu 7 chữ. Hiệp vần ở tiếng cuối các câu 1,2,4
(Cảnh khuya: xa, hoa, nhà
Rằm tháng giêng: viên, thiên, thuyền)
Ngắt nhịp:
Câu 1: 3/4
Câu 2,3: 4/3
Câu 4: 2/5
Ngắt nhịp:
Toàn bài nhịp 4/3
Hai bài thơ thuộc thể thơ gì? Được viết bằng chữ gì? Cách ngắt nhịp ở hai bài thơ ra sao?
2. Tác phẩm
c. PTBĐ: Biểu cảm
d. Bố cục:
Hai câu đầu
Hai câu sau
Hai câu đầu
Hai câu sau
Cảnh khuya tại chiến khu Việt Bắc
Tâm trạng của nhà thơ
Cảnh trăng rằm tháng Giêng trên sông Việt Bắc
Hình ảnh con người
Phương thức biểu đạt của hai bài thơ là gì? Hai bài thơ có bố cục ra sao?
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. Bài thơ “Cảnh khuya”
“Tiếng suối trong như tiếng hát xa,
Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa.
Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ,
Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà.”
1. Bài thơ “Cảnh khuya”
a. Hai câu đầu:
“Tiếng suối trong như tiếng hát xa,
Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa.”
+ Âm thanh: Tiếng suối
+ Hình ảnh: trăng, cổ thụ, hoa
* Nghệ thuật:
+ So sánh:
(Tiếng suối – tiếng hát xa)
Cảnh gần gũi với con người;
Trẻ trung, sống động.
+ Lấy động tả tĩnh
Tiếng suối nhấn mạnh cảnh đêm khuya tĩnh lặng, thanh bình.
+ Điệp từ, nhân hóa
(lồng)
Bức tranh có nhiều tầng lớp, đường nét, hình khối lung linh ánh sáng, quấn quýt, giao hòa.
Trong hai câu đầu, các em nghe được âm thanh cùng với những hình ảnh gì?
Trong câu đầu, tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì? Tác dụng của biện pháp nghệ thuật đó?
Việc so sánh “tiếng suối – tiếng hát xa” đã làm cho khung cảnh thiên nhiên vào đêm khuya hiện lên như thế nào?
Trong câu hai, tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì? Tác dụng của biện pháp nghệ thuật đó?
Hai câu thơ đầu
“Tiếng suối trong như tiếng hát xa,
Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa.”
Bức tranh thiên nhiên trong trẻo, tràn đầy sức sống, lung linh huyền ảo, cổ kính trang nghiêm
Qua hai câu đầu, bức tranh thiên nhiên, núi rừng Việt Bắc được Bác Hồ miêu tả ra sao?
1. Bài thơ “Cảnh khuya”
b. Hai câu sau:
“ Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ
Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà.”
* Nghệ thuật:
+ So sánh:
(Cảnh khuya - như - vẽ)
Nhấn mạnh, chuyển tiếp ý thơ.
+ Điệp ngữ: “Chưa ngủ”
Mở ra hai phía tâm trạng
Vì say mê cảnh đẹp
(chất nghệ sỹ)
Vì lo nỗi nước nhà
(chất chiến sỹ)
Yêu thiên nhiên
Yêu nước
Trong câu thứ ba, tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì? Tác dụng của biện pháp nghệ thuật đó?
Ở câu thơ cuối, tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì? Tác dụng của biện pháp nghệ thuật đó?
Hai câu thơ sau
“Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ
Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà.”
Sự hòa hợp giữa tâm hồn nghệ sỹ và chất chiến sỹ, tạo nên phong thái ung dung, lạc quan ở Bác
Hai câu thơ sau đã khắc họa nên một phong thái gì trong thơ Bác?
CẢNH KHUYA
Khắc họa vẻ đẹp thiên nhiên núi rừng Việt Bắc
Sự hòa hợp tình yêu thiên nhiên và tình yêu đất nước trong con người Bác
Đêm nay, rằm tháng giêng, trăng vừa tròn,
Nước sông xuân tiếp liền với màu trời xuân.
Giữa nơi khói sóng thăm thẳm, bàn bạc việc quân,
Nửa đêm trở về, thuyền chở đầy ánh trăng.
Rằm xuân lồng lộng trăng soi
Sông xuân nước lẫn màu trời thêm xuân
Giữa dòng bàn bạc việc quân
Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền.
元宵  
今夜元宵月正圓，
春江春水接春天。
煙波深處談軍事，
夜半歸來月滿船。
Nguyên tiêu
Kim dạ nguyên tiêu nguyệt chính viên,
Xuân giang, xuân thuỷ tiếp xuân thiên.
Yên ba thâm xứ đàm quân sự,
Dạ bán quy lai nguyệt mãn thuyền.
2. Bài thơ “Rằm tháng giêng”
a. Hai câu đầu:
“Kim dạ nguyên tiêu nguyệt chính viên
Xuân giang xuân thủy tiếp xuân thiên.”
(Rằm xuân lồng lộng trăng soi,
Sông xuân nước lẫn màu trời thêm xuân.)
- Cảnh đêm rằm tháng giêng:
+ “Nguyệt chính viên”: Trăng đúng lúc tròn nhất, viên mãn nhất
-> Không gian cao rộng, bát ngát tràn đầy ánh trăng.
+ Điệp từ: “xuân”: xuân giang – xuân thủy – xuân thiên
-> Vẻ đẹp và sức sống mùa xuân đang tràn ngập cả đất trời.
Không gian cao rộng, bát ngát, tràn đầy ánh sáng và sức sống của mùa xuân
Tình yêu thiên nhiên thiết tha, sâu nặng
Cụm từ “nguyệt chính viên” miêu tả khung cảnh đêm trăng như thế nào?
Ở câu hai, tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì? Tác dụng của biện pháp nghệ thuật đó?
Hai câu đầu đã khắc họa không gian cảnh đêm rằm tháng giêng và qua đó thể hiện tình cảm gì của tác giả?
2. Bài thơ “Rằm tháng giêng”
b. Hai câu sau:
“Yên ba thâm xứ đàm quân sự
Dạ bán quy lai nguyệt mãn thuyền”
(Giữa dòng bàn bạc việc quân
Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền.)
- Hình ảnh con người:
+ “Yên ba thâm xứ”: Nơi sâu thẳm, mịt mù khói sóng
+ “đàm quân sự”: bàn bạc việc quân
-> Yêu quê hương, cách mạng.
Phong thái ung dung, lạc quan, tin tưởng vào thắng lợi của cách mạng; tâm hồn giao cảm, hòa hợp với thiên nhiên
+ “nguyệt mãn thuyền”: trăng đầy thuyền
Cụm từ “yên ba thâm xứ”, “đàm quân sự” đã miêu tả hình ảnh con người như thế nào?
Cụm từ “nguyệt mãn thuyền” ở câu thơ cuối đã miêu tả hình ảnh gì?
Hai câu thơ sau đã khắc họa nên phong thái gì của Bác?
RẰM THÁNG GIÊNG
Khắc họa vẻ đẹp đêm trăng rằm tháng giêng ở Việt Bắc
Tình yêu thiên nhiên, lòng yêu nước và phong thái ung dung, lạc quan của Bác
TỔNG KẾT
NỘI DUNG
NGHỆ THUẬT
Hai bài thơ miêu tả cảnh trăng ở chiến khu Việt Bắc, thể hiện tình cảm với thiên nhiên, tâm hồn nhạy cảm, lòng yêu nước sâu nặng và phong thái ung dung, lạc quan của Bác Hồ
Hai bài thơ có những biện pháp tu từ so sánh, điệp ngữ, một số thủ pháp và tứ thơ ảnh hưởng của thơ Đường; những hình ảnh mang màu sắc vừa cổ điển, vừa hiện đại