V
Â
T
L
Ý
9
BÀI GIẢNG
HỌC NỮA, HỌC MÃI
Trả lời:
Câu hỏi: Nêu kết luận về từ tính của nam châm; khi hai nam châm đặt gần nhau thì có thể xảy ra những hiện tượng gì?
KIỂM TRA BÀI CŨ
- Bình thường, kim (hoặc thanh) nam châm để tự do, khi đã đứng cân bằng, luôn chỉ hướng Nam – Bắc. Cực luôn chỉ hướng Bắc được gọi là cực Bắc, còn cực kia luôn chỉ hướng Nam được gọi là cực Nam.
- Khi đặt hai nam châm gần nhau, các từ cực cùng tên đẩy nhau, các từ cực khác tên hút nhau
Nguồn điện
Công tắc
Cuộn dây
Ở vật lí lớp 7 ta đã biết dòng điện chạy qua cuộn dây có tác dụng từ.
Nếu dòng điện chạy qua dây dẫn thẳng hay dây dẫn có hình dạng bất kì thì nó có tác dụng từ hay không?
Tiết 23 CHỦ ĐỀ: NAM CHÂM VĨNH CỬU
TÁC DỤNG TỪ CỦA DÒNG ĐIỆN – TỪ TRƯỜNG ( tiếp )
TÁC DỤNG TỪ CỦA DÒNG ĐIỆN – TỪ TRƯỜNG
I. Lực từ:
C1. Đóng công tắc K. Quan sát và cho biết:
+ Hiện tượng gì xảy ra với kim nam châm.
+ Khi nằm cân bằng, kim nam châm còn song song với dây dẫn nữa không?
TIẾT 23: TÁC DỤNG TỪ CỦA DÒNG ĐIỆN - TỪ TRƯỜNG
I. Lực từ:
1. Thí nghiệm :
A
6
Nguồn điện
Công tắc
Cuộn dây
C1. Đóng công tắc K. Quan sát và cho biết:
+ Hiện tượng gì xảy ra với kim nam châm.
+ Khi nằm cân bằng, kim nam châm còn song song với dây dẫn nữa không?
TIẾT 23: TÁC DỤNG TỪ CỦA DÒNG ĐIỆN - TỪ TRƯỜNG
C1: Đóng công tắc K
+ Kim nam châm lệch khỏi hướng Bắc - Nam
+ Lúc đã nằm cân bằng, kim nam châm không còn song song với dây dẫn nữa.
I : LỰC TỪ
1. Thí nghiệm :
TIẾT 23: TÁC DỤNG TỪ CỦA DÒNG ĐIỆN - TỪ TRƯỜNG
- Dòng điện chạy qua dây dẫn thẳng hay dây dẫn có hình dạng bất kì đều gây ra tác dụng lực (gọi là lực từ) lên kim nam châm đặt gần nó.
Ta nói dòng điện có tác dụng từ.
1. Thí nghiệm 1:
II. Từ trường
I. LỰC TỪ:
1. Thí nghiệm :
2. Kết luận :
A
10
* Dòng điện chạy qua dây dẫn thẳng hoặc dây dẫn bất kỳ sẽ gây ra tác dụng lực lên kim nam châm đặt gần nó, lực đó gọi là lực từ. Ta nói dòng điện có tác dụng từ.
Hình 22.1
B
A
1. Thí nghiệm 2:
Một kim nam châm (nam châm thử) được đặt tự do trên trục thẳng đứng, đang chỉ hướng Nam - Bắc. Khi đưa nam châm đến các vị trí khác nhau xung quanh dây dẫn có dòng điện hoặc xung quanh một nam châm thẳng, có hiện tượng gì xảy ra với kim nam châm?
Phiếu học tập
1, Khi đưa kim nam châm lại gần dây dẫn có dòng điện ở các vị trí khác nhau, có hiện tượng gì xảy ra với kim nam châm? Có hiện tượng gì xảy ra với kim nam châm?
…………………………………………………………………
2, Khi kim nam châm đã đứng yên, xoay kim nam châm khỏi hướng xác định, buông tay thì có hiện tượng gì xảy ra với kim nam châm?
……………………………………………………………………
3, Chứng tỏ không gian xung quanh nam châm, xung quanh dòng điện có khả năng gì lên kim nam châm đặt trong nó?
……………………………………………………………………
4. Tại mỗi vị trí nhất định trong từ trường của thanh nam châm hoặc dòng điện, vị trí của kim nam châm như thế nào ?
1, Khi đưa kim nam châm lại gần dây dẫn có dòng điện ở các vị trí khác nhau, có hiện tượng gì xảy ra với kim nam châm?
- Kim nam châm bị lệch hướng Bắc - Nam
2, Ở mỗi vị trí, sau khi kim nam châm đã đứng yên, xoay kim nam châm lệch khỏi hướng vừa xác định, buông tay thì có hiện tượng gì xảy ra với kim nam châm?
- Kim nam châm quay trở lại vị trí ban đầu.
3, Chứng tỏ không gian xung quanh nam châm, xung quanh dòng điện có khả năng gì lên kim nam châm đặt trong nó?
-Không gian xung quanh nam châm, xung quanh dòng điện có khả năng tác dụng lực từ lên kim nam châm đặt trong nó.
Ta nói trong không gian đó có từ trường
4. Tại mỗi vị trí nhất định trong từ trường của thanh nam châm hoặc dòng điện, vị trí của kim nam châm như thế nào ?
- Tại mỗi vị trí nhất định trong từ trường của thanh nam châm hoặc dòng điện, kim nam châm đều chỉ một hướng xác định.
II. Từ trường :
1. Thí nghiệm 2:
2. Kết luận:
Không gian xung quanh nam châm, xung quanh dòng điện có khả năng tác dụng lực từ lên kim nam châm đặt trong nó. Ta nói trong không gian đó có từ trường.
- Tại mỗi vị trí nhất định trong từ trường của thanh nam châm hoặc dòng điện, kim nam châm đều chỉ một hướng xác định.
Từ trường thường được phát hiện ở khu vực:
Tác hại ô nhiễm điện từ trường
Ngày nay theo nhiều nghiên cứu đáng tin tưởng cho thấy ô nhiễm điện từ trường là một trong những nguyên nhân chính gây ra các hiện tượng:
Nhức đầu
Mất ngủ
Mệt mỏi mãn tính
Trầm cảm
Huyết áp thay đổi thất thường hay huyết áp cao
Sự mẫn cảm ngoài da
Ung thư máu ở trẻ em
Sẩy thai hay quái thai…..
Để hạn chế tác hại của sóng điện từ đối với con người thì chúng ta cần phải làm gì?
Xây dựng các trạm phát sóng điện từ xa khu dân cư.
Sử dụng điện thoại di động hợp lí, đúng cách: Không sử dụng điện thoại di động để đàm thoại quá lâu, tắt điện thoại khi ngủ hoặc để xa người.
Giữ khoảng cách giữa các trạm phát sóng phát thanh truyền hình một cách thích hợp.
Tăng cường sử dụng truyền hình cáp, điện thoại cố định, chỉ sử dụng điện thoại di động khi thật cần thiết.
Đảm bảo hành lang an toàn điện (đặc biệt là đường dây điện cao thế).
II. Từ trường :
1. Thí nghiệm :
2. Kết luận:
3. Cách nhận biết từ trường:
a. Dùng kim nam châm (nam châm thử) để nhận biết từ trường.
b. Kết luận: Nơi nào trong không gian có lực từ tác dụng lên kim nam châm thì nơi đó có từ trường.
a. Từ các thí nghiệm đã làm ở trên, em hãy rút ra cách dùng kim nam châm để nhận biết từ trường.
C4 : Nếu có một kim nam châm thì em làm thế nào để phát hiện ra trong dây dẫn AB có dòng điện hay không ?
Đặt kim nam châm lại gần dây dẫn AB. Nếu kim nam châm lệch khỏi hướng Nam – Bắc thì dây dẫn AB có dòng điện chạy qua và ngược lại.

C5: Thí nghiệm nào đã làm với nam châm chứng tỏ rằng xung quanh Trái Đất có từ trường?
Đó là thí nghiệm đặt kim nam châm ở trạng thái tự do, khi đã đứng yên, kim nam châm luôn chỉ hướng Nam – Bắc.


III. Vận dụng- Củng cố:
C6 :Tại một điểm trên bàn làm việc, người ta thử đi thử lại vẫn thấy kim nam châm luôn nằm dọc theo một hướng xác định, không trùng với hướng Nam – Bắc. Từ đó có thể rút ra kết luận gì về không gian xung quanh kim nam châm?
Không gian xung quanh kim nam châm có từ trường.
Câu 1: Phát biểu nào sau đây là đúng?
A. Dòng điện gây ra từ trường.
B. Các hạt mang điện tích tạo ra từ trường.
C. Các vật nhiễm điện tạo ra từ trường.
D. Các dây dẫn tạo ra từ trường.
A
Câu 2: Từ trường không tồn tại ở đâu?
A. Xung quanh một nam châm.
B. Xung quanh một dây dẫn có dòng điện chạy qua.
C. Xung quanh điện tích đứng yên.
D. Mọi nơi trên Trái Đất.
C
Câu 3: Dưới tác dụng từ trường của Trái Đất:
A. Kim nam châm chỉ hướng Bắc – Nam.
B. Hai nam châm đặt gần nhau, chúng sẽ hút nhau.
C. Hai nam châm đặt gần nhau, chúng sẽ đẩy nhau.
D. Nam châm luôn hút được sắt.
Câu 4: Một kim nam châm được đặt tự do trên trục thẳng đứng. Đưa nó đến các vị trí khác nhau xung quanh dây dẫn có dòng điện. Có hiện tượng gì xảy ra với kim nam châm.
A. Kim nam châm lệch khỏi hướng Nam - Bắc.
B. Kim nam châm luôn chỉ hướng Nam- Bắc.
C. Kim nam châm không thay đổi hướng.
D. Kim nam châm mất từ tính.
A
A
Bài tập 5: Hãy ghép nội dung của mỗi thành phần a, b, c, d với một thành phần 1, 2, 3, 4 để được câu đúng:
a) Người ta dùng kim nam châm để
3) Nhận biết từ trường.
b) Đặt kim nam châm gần dòng điện.
2) Kim nam châm sẽ bị lực từ tác dụng.
c) Hai nam châm đặt gần nhau.
1) Chúng sẽ tương tác nhau.
d) Xung quanh nam châm và dòng điện luôn luôn có.
4) Từ trường.
Củng cố
Đọc phần có thể em chưa biết
Hoàn thành các câu hỏi trong SGK
Làm bài tập 22.1 đến 22.4
Đọc trước bài : Từ phổ - Đường sức từ
Hướng dẫn về nhà
Tiết học đến đây kết thúc
Con người không cảm nhận được từ trường nhưng nhiều loài sinh vật có thể nhận biết được từ trường của Trái Đất, như chim di trú, rùa biển…Khả năng này giúp chúng định hướng và di chuyển rất xa, trên những quãng đường lên đến hàng ngàn km mà có thể chúng chưa từng đi qua.
Một thí nghiệm minh họa cho điều đó là khi buộc nam châm vào một số loài chim di trú, chúng đã bị rối loạn phương hướng và mất khả năng định vị đường bay.
Từ trường thường được phát hiện ở những khu vực:
- Lân cận các đường dây cao thế.
- Các dây tiếp đất của hệ thống thu lôi.

- Học bài
BTVN: 22.1 22.4/SBT.
Tiết sau: Từ phổ - Đường sức từ
DẶN DÒ VỀ NHÀ:
Kiến thức về bảo vệ môi trường
Trong không gian, từ trường và điện trường tồn tại trong một trường thống nhất là điện từ trường. Sóng điện từ là sự lan truyền của điện từ trường biến thiên trong không gian.
Các sóng radio, sóng vô tuyến, ánh sáng nhìn thấy, tia X, tia gamma cũng là sóng điện từ. Các sóng điện từ truyền đi mang theo năng lượng. Năng lượng sóng điện từ phụ thuộc vào tần số và cường độ sóng.