CẢNH NGÀY HÈ
( Bảo kính cảnh giới - bài 43 )
Nguyễn Trãi
I.TÌM HIỂU CHUNG
1. Tập thơ “Quốc âm thi tập”
-Gồm 254 bài – chữ Nôm.
- Nội dung: người anh hùng với lý tường nhân nghĩa, yêu nước, thương dân, gần gũi với thiên nhiên, con người ,cuộc sống,…
-Nghệ thuật: sử dụng thể thơ Đường luật có sáng tạo.
-Tập thơ được chia làm 4 phần.
+Vô đề : . Ngôn chí – 21 bài
. Mạn thuật - 14 bài
. Tự thán – 41 bài
. Tự thuật – 11 bài
. Bảo kính cảnh giời – 61 bài
+Môn thì lệnh
+Môn hoa mộc
+Môn cầm thú.
2. Văn bản
a. Xuất xứ: Trích “Quốc âm thi tập” , phần Vô đề, mục Bảo kính cảnh giới - bài số 43.
b.Hoàn cảnh sáng tác:
Khoảng thời gian ( 1438-1439) Nguyễn Trãi về Côn Sơn (trông coi chùa Tư Phúc): Ông vui với dân cày, cảnh đẹp thiên nhiên, sống thanh thản…
II.ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
1.Thái độ của Nguyễn Trãi đối với cuộc sống đương thời
-“Rồi”: rảnh rỗi, không có chuyện gì làm.
-“ngày trường”: ngày dài.
→ Caâu luïc ngoân, ngaét nhòp 1/2/3 → Đây là điều bất đắc dĩ, một thách thức → Không phải không có chuyện làm, chuyện làm đó là hóng mát.
 Lời thơ vui, thư thái.
2. Vẻ đẹp bức tranh thiên nhiên, cuộc sống
a. Bức tranh thiên nhiên ngày hè:
-Sử dụng động từ mạnh: đùn đùn, rợp giương, phun, tiễn → sức sống tràn trề của vạn vật.
-Hòe lục: cảnh xanh tươi, dày đặc, um tùm, tỏa ra rộng lớn, buông bóng mát xuống sân → an ủi, vuốt ve.
- Thạch lựu hiên: Ở hiên thạch lựu phun thức đỏ thắm trên nền xanh lá cây và vôi trắng (tường vôi) (nét vui).
- Hồng liên trì: Ngoài ao sen hồng đã bay hết mùi hương → hè đã gần hết nhưng chưa tàn.
→ gam màu nóng, cảnh vật tươi sáng, chân thực → cái nhìn trẻ trung của thi nhân.
→ sự sống cựa quậy, sinh sôi trong từng màu sắc, đường nét của bức tranh.
b. Bức tranh cuộc sống:
- Nghệ thuật: miêu tả, từ láy, đảo ngữ, đối.
-Lao xao (tạp âm) – chợ cá → âm thanh đặc trưng của làng chài → cuộc sống sôi động, nhộn nhịp.
-Dắng dỏi (inh ỏi) – cầm ve (có nhịp điệu) → đặc trưng của mùa hè → âm thanh rộn rã như tiếng đàn ca ngợi cuộc sống.
→ nhà thơ trân trọng cuộc sống yên ấm, thanh bình của nhân dân.
=> Nguyễn Trãi cảm nhận cảnh sắc mùa hè bằng nhiều giác quan: thị - thính – khứu giác và cả sự liên tưởng. Nhà thơ kết hợp màu sắc, âm thanh, đường nét theo quy luật của cái đẹp trong hội họa, âm nhạc, để gợi ra bức tranh thiên nhiên, cuộc sống có hình, có hồn, có vẻ đẹp sâu lắng.
3. Tấm lòng của nhà thơ với dân với nước
Dẽ có Ngu cầm đàn một tiếng,
Dân giàu đủ khắp đòi phương.
- Ước mơ cho dân được giàu có, no đủ bằng tiếng đàn như của vua Ngu Thuấn
để dân được no ấm.
mơ ước để ca ngợi cuộc sống ấm no.
Lẽ ra
oán giận (lẽ ra đã có rồi)
- Tấm lòng, nỗi niềm của tác giả: lo cho dân, cho nước, vừa tiếc vừa giận, vừa giận vừa thương.
III. TỔNG KẾT
1. Nghệ thuật:
-Hệ thống ngôn từ giản dị, tinh tế xen lẫn từ Hán và điển tích, cảm nhận bằng mọi giác quan, gợi cảm, gợi hình.
-Sử dụng từ láy độc đáo: đùn đùn, lao xao, dắng dỏi,…
2.Ý nghĩa văn bản
Tư tưởng lớn xuyên suốt sự nghiệp trước tác của Nguyễn Trãi – tư tưởng nhân nghĩa, yêu nước, thương dân – được thể hiện qua những rung động trữ tình dạt dào trước cảnh thiên nhiên ngày hè.
Tuyệt tác "Ngư Nhàn"
của Không Lộ Thiền sư

Vạn lý thanh giang vạn lý thiên
Nhất thôn tang giá nhất thôn yên.
Ngư ông thuỵ trước vô nhân hoán,
Quá ngọ tỉnh lai tuyết mãn thuyền.

Dịch thơ:
Trời xanh nước biếc muôn trùng
Một thôn sương khói một vùng dâu đay.
Ông chài ngủ tít ai lay,
Quá trưa tỉnh dậy tuyết bay đầy thuyền.
(Kiều Thu Hoạch dịch thơ)

? Củng cố: Phần ghi nhớ
? Dặn dò:
-Học thuộc lòng bài thơ .
- Soạn: Nhàn (Nguyễn Bỉnh Khiêm).