A
Đặt một đoạn dây dẫn song song với một kim nam châm được đặt ở trạng thái tự do, cho dòng điện chạy qua dây dẫn thì kim nam châm bị lệch khỏi vị trí cân bằng. Thí nghiệm chứng tỏ dòng điện có tác dụng từ. Ng­ược l¹i, liÖu kim nam ch©m cã t¸c dông lùc lªn dßng ®iÖn hay kh«ng? Lùc ®ã cã ph¶i lµ lùc tõ hay kh«ng ?
Ngược lại, liệu kim nam châm có tác dụng lên dòng điện hay không?
2
Muốn hiểu rõ chúng ta sang bài hôm nay:
Tiết 27: Bài 27:
Lực điện từ
Mắc mạch điện như hình vẽ. Quan sát TN và trả lời các câu hỏi sau:
Có hiện tượng gì xảy ra với đoạn dây AB?
Hiện tượng này chứng tỏ điều gì?
I. TÁC DỤNG CỦA TỪ TRƯỜNG LÊN DÂY DẪN CÓ DÒNG ĐIỆN.
1. Thí nghiệm:
Mắc mạch điện như hình vẽ. Quan sát TN và trả lời các câu hỏi sau:
Có hiện tượng gì xảy ra với đoạn dây AB?


2. Hiện tượng này chứng tỏ điều gì?


Đoạn dây dẫn AB có dòng điện chạy di chuyển.
Từ trường tác dụng lực lên đoạn dây dẫn AB có dòng điện chạy qua đặt trong từ trường.
2. Kết luận:
Từ trường tác dụng lực lên đoạn dây dẫn AB có dòng điện chạy qua đặt trong từ trường. Lực đó gọi là lực điện từ.
Ii. Chiều của lực điện từ. Quy tắc bàn tay trái
1. Chiều của lực điện từ phụ thuộc vào yếu tố nào?
Mắc mạch điện như hình vẽ.
Giữ nguyên chiều ĐST, đổi chiều dòng điện chạy qua dây dẫn AB.
Chiều di chuyển của dây dẫn AB có thay đổi không?
Điều nay chứng tỏ chiều lực điện từ phụ thuộc vào yếu tố nào?
a. Thí nghiệm:
Mắc mạch điện như hình vẽ.
Giữ nguyên chiều ĐST , đổi chiều dòng điện chạy qua dây dẫn AB.
Chiều di chuyển của dây dẫn AB có thay đổi không?


Điều nay chứng tỏ chiều lực điện từ phụ thuộc vào yếu tố nào?


Chiều di chuyển của dây dẫn AB thay đổi khi đổi chiều dòng điện.
Chiều lực điện từ phụ thuộc vào chiều dòng điện chạy qua đoạn dây AB.
Ii. Chiều của lực điện từ. Quy tắc bàn tay trái
1. Chiều của lực điện từ phụ thuộc vào yếu tố nào?
Mắc mạch điện như hình vẽ.
Giữ nguyên chiều dòng điện chạy qua dây dẫn AB, đổi chiều ĐST.
Chiều di chuyển của dây dẫn AB có thay đổi không?
Điều nay chứng tỏ chiều lực điện từ phụ thuộc vào yếu tố nào?
Mắc mạch điện như hình vẽ.
Giữ nguyên chiều dòng điện chạy qua dây dẫn AB, đổi chiều ĐST.
Chiều di chuyển của dây dẫn AB có thay đổi không?


Điều nay chứng tỏ chiều lực điện từ phụ thuộc vào yếu tố nào?

Chiều di chuyển của dây dẫn AB thay đổi khi đổi chiều ĐST.
Chiều lực điện từ phụ thuộc vào chiều ĐST.
Ii. Chiều của lực điện từ. Quy tắc bàn tay trái
1. Chiều của lực điện từ phụ thuộc vào yếu tố nào?
b. Kết luận:
Chiều của lực điện từ tác dụng lên dây dẫn AB phụ thuộc vào chiều dòng điện chạy trong dây dẫn và chiều đường sức từ.
* Lưu ý: Nếu đổi chiều đồng thời chiều dòng điện và chiều ĐST thì lực điện từ không đổi chiều.
II. CHIỀU CỦA LỰC ĐIỆN TỪ. QUY TẮC BÀN TAY TRÁI
2. Quy tắc bàn tay trái:
- Đặt bàn tay trái sao cho:
+ Các đường sức từ hướng vào lòng bàn tay.
+ Chiều từ cổ tay đến ngón tay giữa hướng theo chiều dòng điện.
Ngón tay cái choãi ra một góc 900 chỉ chiều của lực điện từ.
- Đặt bàn tay trái sao cho:
+ Các đường sức từ hướng vào lòng bàn tay.
+ Chiều từ cổ tay đến ngón tay giữa hướng theo chiều dòng điện.
Ngón tay cái choãi ra một góc 900 chỉ chiều của lực điện từ.
Vận dụng quy tắc bàn tay trái
I
C2: Xác định chiều dòng điện chạy qua đoạn dây dẫn AB
- Vẽ và xác định chiều đstừ
- Đặt bàn tay trái sao cho ĐST hướng vào lòng bàn tay.
+ Ngón tay cái choãi ra 900 theo chiều lực điện từ.
thì từ cổ tay đến ngón tay chỉ chiều dòng điện trong dây dẫn AB có chiều từ B đến A
C3: Xác định chiều đường sức từ của nam châm
S
N
Vận dụng quy tắc bàn tay trái:
+ Đặt bàn tay trái sao cho chiều từ cổ tay đến ngón tay theo chiều dòng điện.
+ Ngón cái choãi ra 900 theo chiều lực điện từ.
Lòng bàn tay úp để hứng được ĐST. Đầu dưới là cực từ bắc (N), đầu trên là cực từ nam (S)
15
A
c
S
N
B
C
D
o
o’
Lực điện từ tác dụng như hình vẽ
Cặp lực điện từ có tác dụng làm khung quay theo chiều kim đồng hồ
C4. Biểu diễn lực điện từ tác dụng lên các đoạn dây dẫn AB, CD của khung dây dẫn có dòng điện chạy qua và có tác dụng gì đối với khung dây.
16
A
B
c
D
N
S
C
O
O’
Lực điện từ tác dụng như hình vẽ.
Cặp lực điện có không có tác dụng làm khung quay.
C4. Biểu diễn lực điện từ tác dụng lên các đoạn dây dẫn AB, CD của khung dây dẫn có dòng điện chạy qua và có tác dụng gì đối với khung dây.
17
A
c
S
N
B
C
D
C4. Biểu diễn lực điện từ tác dụng lên các đoạn dây dẫn AB, CD của khung dây dẫn có dòng điện chạy qua và có tác dụng gì đối với khung dây.
o
o’
Lực điện từ tác dụng như hình vẽ.
Cặp lực điện từ có tác dụng làm khung quay theo chiều ngược với chiều kim đồng hồ
của chùm tia B
BÀI TẬP VỀ NHÀ
Làm từ bài 27.1 đến bài 27.9 – SBT
Đọc thêm phần “Có thể em chưa biết” ở cuối bài 27.
Đọc bài 28.