Tiết 69
TỤC NGỮ VỀ THIÊN NHIÊN VÀ LAO ĐỘNG SẢN XUẤT
- Hình thức: Tục ngữ là những câu nói dân gian ngắn gọn, có vần điệu.
1. Khái niệm tục ngữ
I. TÌM HIỂU CHUNG
- Nội dung: thể hiện những kinh nghiệm của nhân dân về mọi mặt
- Giá trị: được nhân dân vận dụng vào đời sống.
- Đây là một thể loại văn học dân gian.
1. Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
ngày tháng mười chưa cười đã tối.
2. Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa.
3. Ráng mỡ gà, có nhà thì giữ.
4. Tháng bảy kiến bò, chỉ lo lại lụt.
5. Tấc đất, tấc vàng.
6. Nhất canh trì, nhị canh viên, tam canh điền.
7. Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống.
8. Nhất thì nhì thục

Tục ngữ về thiên nhiên
Tục ngữ về lao động sản xuất
1. Tục ngữ về thiên nhiên
* Câu 1:
“Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng mười chưa cười đã tối”.
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
Quan sát hiện tượng tự nhiên
+ Tháng 5 ngày dài, đêm ngắn
+ Tháng 10 ngày ngắn đêm dài.
+ Đúc kết kinh nghiệm quan sát thời gian, thay đổi thời gian ngày đêm giữa các mùa trong năm.
+ Chủ động sắp xếp thời gian, công việc.
+ Ngắt nhịp ¾
+ Gieo vần lưng: năm- nằm; mười- cười
+ Đối: đêm- ngày; sáng- tối
+ Nói quá, phóng đại
* Câu 2:
“Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa.”
Quan sát hiện tượng tự nhiên: Đêm hôm trước nhiều sao thì hôm sau trời sẽ nắng, ít sao thì trời sẽ mưa
Nhìn sao dự đoán thời tiết để chủ động sắp xếp thời gian, công việc.
+ Rút gọn câu
+ Gieo vần lưng: nắng- vắng
+ Đối: mau- vắng; nắng- mưa.
Trăng quầng đại hạn, trăng tán thì mưa
Chuồn chuồn bay thấp thì mưa, bay cao thì nắng, bay vừa thì râm
* Câu 3:
“Ráng mỡ gà, có nhà thì giữ.”
+ Kinh nghiệm dự đoán bão.
+ Chủ động giữ gìn nhà cửa, hoa màu.
+ Vần lưng: gà- nhà
+ Rút gọn câu
Quan sát nền trời.
+ Sấm đằng tây mưa dây, bão giật
+ Tháng bảy heo may, chuồn chuồn bay cao thì bão
Tiểu kết
Nghệ thuật
- Ngắn gọn
- Đối, gieo vần lưng
Nội dung:
- Kinh nghiệm quý về thời tiết.
- Cuộc sống vất vả.
- Kiến thức sâu rộng của ông cha.
2. Tục ngữ về lao động sản xuất
* Câu 5: Tấc đất, tấc vàng
Thực tế của nền sản xuất nông nghiệp
So sánh: tấc đất = tấc vàng
+ Giá trị của đất
+ Nhắc nhở phải bảo vệ, giữ gìn từng tấc đất
+ Phê phán hiện tượng lãng phí đất
* Câu 8: Nhất thì, nhì thục
Kinh nghiệm trồng trọt
Số từ: nhất, nhì
+ Tầm quan trọng của thời vụ và việc làm đất trong nghề
trồng trọt.
+ Nhắc nhở nông dân phải chú ý các yếu tố trên
Nghệ thuật
Nội dung
- Ngắn gọn
- Gieo vần lưng
- Phép đối
Truyền đạt những kinh nghiệm và trải nghiệm từ đời sống về những hiện tượng của tự nhiên và lao động sản xuất.
XÂU CHUỖI TỤC NGỮ
mưa ngập
Chuồn chuồn/
bay thấp/
bờ ao/
Chuồn chuồn bay thấp mưa ngập bờ ao
chỉ lo/
Tháng bảy/
kiến bò/
lại lụt
Tháng bảy kiến bò chỉ lo lại lụt
đại hạn/
Trăng quầng
thì mưa/
trăng tán/
Trăng quầng đại hạn, trăng tán thì mưa
nhị canh viên
Nhất canh trì/
tam canh điền/
Nhất canh trì, nhị canh viên, tam canh điền
tứ giống/
Nhất nước/
nhì phân
tam cần/
Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống
vì lụa/
Người đẹp/
lúa tốt/
vì phân
Người đẹp vì lụa, lúa tốt vì phân
Ăn kĩ no lâu, cày sâu tốt lúa
Ăn kĩ/
tốt lúa/
cày sâu/
no lâu