I. VÀI NÉT TIỂU SỬ VÀ CON NGƯỜI
1. Tiểu sử
- Trần Hữu Tri (1917- 1951), quê Hà Nam.
=> vùng chiêm trũng, nông dân xưa nghèo đói, bị ức hiếp, đục khoét.
- Sau khi học xong bậc thành trung, ông vào Sài Gòn làm báo, thất nghiệp, đi dạy học ở Hà Nội, về quê.
- 1943 tham gia Hội văn hóa cứu quốc, kháng chiến chống Pháp và hy sinh 1951.
2. Con người
- Thường mang tâm trạng u uất, bất hòa với XHTDPK. Luôn tự đấu tranh nội tâm để hướng tới những điều tốt đẹp.
- Có tấm lòng đôn hậu, yêu thương con người, nhất là những người bé nhỏ, nghèo khổ; gắn bó sâu nặng với bà con ruột thịt ở quê hương.
II. SỰ NGHIỆP VĂN HỌC
1. Quan điểm nghệ thuật
- Văn chương phải vì con người, phải trung thực, không nên viết những điều giả dối, phù phiếm.
- Tác phẩm VH phải có ý nghĩa XH rộng lớn sâu sắc, phải có nội dung nhân đạo sâu sắc.
- Người viết văn phải không ngừng sáng tạo, tìm tòi.
- Nhà văn phải có vốn sống phong phú thì mới viết được tác phẩm có giá trị.
II. SỰ NGHIỆP VĂN HỌC
1. Quan điểm nghệ thuật
2. Các đề tài chính
a. Trước cách mạng
* Đề tài người trí thức:
- Nội dung: miêu tả sâu sắc tấn bi kich tinh thần của những người trí thức nghèo trong XH cũ. Họ có hoài bão, lí tưởng, tài năng nhưng bị gánh nặng cơm áo và hoàn cảnh XH bóp nghẹt, trở thành những người thừa, sống mòn.
- Các tác phẩm tiêu biểu: “ Trăng sáng”, “Đời thừa”, “Mua nhà” …
II. SỰ NGHIỆP VĂN HỌC
1. Quan điểm nghệ thuật
2. Các đề tài chính
a. Trước cách mạng
* Đề tài người trí thức:
* Đề tài người nông dân:
- Nội dung: Một bức tranh chân thực về nông thôn VN nghèo đói, thê thảm những năm trước 1945.
+ Nhà văn đặc biệt chú ý hai đối tượng : những người thấp cổ bé họng bị chà đạp nhẫn nhục và những người bị đẩy vào tình trạng bần cùng hóa bị tha hóa, lưu manh hóa.
+ Nhà văn đi sâu miêu tả tâm lí để khẳng định bản chất lương thiên của họ.
- Các tác phẩm tiêu biểu: “ Lão Hạc”, “Chí Phèo”, “Dì Hảo”...
b. Sau cách mạng: ông có các tp: “Nhật kí Ở rừng”, truyện ngắn “ Đôi mắt”, kí sự “ Chuyện biên giới”
II. SỰ NGHIỆP VĂN HỌC
1. Quan điểm nghệ thuật
2. Các đề tài chính
3. Phong cách nghệ thuật
- Đặc biệt quan tâm đến đời sống tinh thần – “con người bên trong” của nhân vật.
- Có biệt tài phát hiện, miêu tả, phân tích tâm lí nhân vật với những diễn biến phức tạp;
- Lời văn đối thoại và độc thoại tinh tế, đặc sắc, đa thanh. Kết cấu tp linh hoạt mà nhất quán.
- Cốt truyện đơn giản đề tài gần gũi nhưng đặt ra những vấn đề lớn lao, có ý nghĩa nhân sinh sâu sắc, quan điểm nghệ thuật tiến bộ.
- Giọng văn sắc lạnh mà nặng trĩu suy tư; buồn thương chua chát mà đằm thắm yêu thương.
Căm ghét xã hội thực dân phong kiến thối nát, phê phán mãnh liệt các thế lực thống trị xã hội, trên cơ sở cảm thông, yêu thương trân trọng con người, nhất là những con người bị vùi dập, chà đạp, đó là cảm hứng chung của các nhà văn hiện thực phê phán giai đoạn 30-45. Tuy nhiên, trong tác phẩm Chí Phèo, Nam Cao đã khám phá hiện thực ấy bằng một cái nhìn riêng biệt. Nam Cao không trực tiếp miêu tả quá trình bần cùng, đói cơm, rách áo dù đó cũng là một hiện thực phổ biến. Nhà văn trăn trở, suy ngẫm nhiều hơn đến một hiện thực con người: con người không được là chính mình, thậm chí, không còn được là con người mà trở thành một con “quỉ dữ”, bởi âm mưu thâm độc và sự chà đạp của một guồng máy thống trị tàn bạo. Với một cái nhìn sắc bén, đầy tính nhân văn, bằng khả năng phân tích lý giải hiện thực hết sức tinh tế, bằng vốn sống dồi dào và trái tim nhân ái, nhà văn đã xây dựng nên một tác phẩm với những giá trị hiện thực và nhân đạo đặc sắc không thể tìm thấy ở các nhà văn đương thời.
CHÍ PHÈO
NAM CAO

“Chí Phèo” là một trong những truyện ngắn đặc sắc nhất của Nam Cao giai đoạn trước cách mạng, ra đời năm 1941.
Nhan đề
+ “Cái lò gạch cũ ”
+ Nhà xuất bản tự ý đổi tên thành “Đôi lứa xứng đôi”
+ “Chí Phèo”
Hoàn cảnh sáng tác:
Hình ảnh làng Vũ Đại:
- Thành phần dân cư: phức tạp.
- Mâu thuẫn giai cấp gay gắt.
=> Mô hình thu nhỏ của xã hội Việt Nam lúc bấy giờ.
Tóm tắt tác phẩm
- Chí Phèo là một đứa trẻ bị bỏ rơi, được dân làng chuyền tay nhau nuôi, lớn lên đi ở cho nhà Lí Kiến.
- Chí Phèo bị cụ Lí ghen, đẩy vào tù.
- 7 – 8 năm sau Chí Phèo ra tù, trở thành quỷ dữ của làng Vũ Đại
- Chí Phèo tìm đến nhà Bá Kiến rạch mặt ăn vạ, rồi trở thành tay chân đắc lực của cụ Bá.
- Chí Phèo đi đòi nợ cho cụ Bá, được trả công bằng mảnh vườn bên bờ sông. Chí sống bằng nghề cướp bóc, rạch mặt ăn vạ và chìm trong những cơn say.
- Chí Phèo gặp Thị Nở, mơ ước một cuộc sống lương thiện.
- Bị Thị Nở từ chối tình yêu, Chí Phèo xách dao đi giết Bá Kiến rồi tự tử.
I. TÌM HIỂU CHUNG
- Việc thật, người thật được tác giả chứng kiến hoặc nghe kể ở làng mình.
- Viết năm 1941, thuộc đề tài người nông dân nghèo trước CM 8.
I. TÌM HIỂU CHUNG
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1. Nội dung
Chí Phèo trước khi đi tù
- Lai lịch:
+ Không cha mẹ, bị bỏ rơi ở lò gạch.
+ Được người làng chuyền tay nhau nuôi, lớn lên làm canh điền cho nhà Bá Kiến.


+ Hiền lành, chất phác: “Mày thực thà quá!”
+ Giàu lòng tự trọng: “thấy nhục khi phải bóp chân cho bà ba quỷ cái…”
+ Mơ ước bình dị: “có một gia đình nho nhỏ, chồng cuốc mướn cày thuê, vợ dệt vải…”
=> Chí Phèo là con người lương thiện, giàu mơ ước, khát vọng, dù trong hoàn cảnh nào vẫn giữ được lương tâm trong sáng.
- Tính cách:
a. Hình tượng nhân vật Chí Phèo:
- Người nông dân lương thiện;
+ Thân phận mồ côi, không cha không mẹ, sống và làm thuê cho nhiều người.
+ Hiền lành, từng “ao ước có một gia đình nho nhỏ. Chồng cuốc mướn cày thuê, vợ dệt vải..”
Sau khi đi tù về
Chí Phèo đã bị nhà tù thực dân làm biến đổi cả nhân hình lẫn nhân tính:
- Sự thay đổi nhân hình:
+ Cái đầu cạo trọc lốc, răng cạo trắng hớn.
+ Cái mặt thì đen mà rất cơng cơng
+ Tay và ngực chạm trổ rồng phượng

- Sự thay đổi về nhân tính:
+ Tiếng chửi: Chí Phèo chửi tất cả.
Đây là niềm khao khát được giao tiếp với đồng loại.
+ Rạch mặt ăn vạ.
=> Chí Phèo rơi vào bi kịch bị tha hoá.
a. Hình tượng nhân vật Chí Phèo:
- Chí Phèo – thằng lưu manh “con quỷ dữ”:
+ Vì ghen, Bá Kiến đẩy Chí Phèo vào tù;
+ Nhà tù thực dân tiếp tay cho địa chủ đã biến Chí Phèo thành tên “lưu manh hóa”.
CuỘc gẶp gỠ vỚi ThỊ NỞ
- Chân dung Thị Nở:
+ Xấu đến mức “ma chê quỷ hờn”
+ Dở hơi, mả hủi.

Hoàn cẢnh gẶp gỠ
- Cuộc gặp gỡ với Thị
Nở đã trở thành bước ngoặt quan trọng trong cuộc đời của Chí Phèo.

+ Không gian, thời gian:
thơ mộng trữ tình

+ Chí Phèo đang say
- Sự thức tỉnh của Chí Phèo:
+ Nghe âm thanh cuộc sống.
+ Nhớ về quá khứ.
+ Lo cho tương lai.
Bát cháo hành đầy nghĩa tình
của Thị Nở đã làm cho Chí Phèo:
+ Ngạc nhiên và xúc động
+ Thèm lương thiện.

- Thị Nở khước từ tình yêu với Chí Phèo.
Chí Phèo khát khao được trở về cuộc sống bình thường nhưng cánh cửa đó đã đóng lại vì định kiến xã hội. Chí Phèo rơi vào bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người.
Việc giết Bá Kiến chính là hành động lấy máu rửa thù của người nông dân thức tỉnh về quyền sống đã vùng lên.
=> Chí Phèo là một điển hình nghệ thuật vì ở đây hội tụ đầy đủ những nỗi thống khổ của người nông dân trước CMT8.Chí lại có những nét riêng độc đáo (ngoại hình, tiếng chửi…)
a. Hình tượng nhân vật Chí Phèo:
- Chí Phèo – bi kịch của người sinh ra là người nhưng không được làm người:
+ Sự yêu thương chăm sóc của thị Nở đã đánh thức tính người trong anh.
+ Bị thị Nở từ chối, bị cự tuyệt quyền làm người, bị dồn đến đường cùng.
-> Uống rượu say -> xách dao đi trả thù: giết Bá Kiến -> tự sát.
=> Cái chết thể hiện khát khao lương thiện và tố cáo xã hội thuộc địa phong kiến.
Hình tưỢng nhân vẬt Bá KiẾn
Mềm nắn rắn buông
Thứ nhất sợ kẻ anh hùng, thứ nhì sợ kẻ cố cùng liều thân
Bám thằng có tóc, ai lại bám thằng trọc đầu…
* Xuất thân và chức vụ:
- Xuất thân: Địa chủ, có bốn đời làm tổng lí.
- Chức vụ: Lí trưởng, Chánh tổng, Bá hộ, Tiên chỉ làng Vũ Đại, Bắc kì nhân dân đại biểu…
=> Khét tiếng ở trong hàng huyện.
* Đặc điểm con người:
- Giọng quát rất sang
- Nói chuyện ngọt nhạt
- Cái cười Tào Tháo
- Phương châm, thủ đoạn:
 Bản chất gian xảo, nham hiểm, thâm độc, tàn ác, tiêu biểu cho giai cấp thống trị ở làng xã Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám.
b. Gía trị của tác phẩm:
- Phản ánh một bộ phận nông dân:
+ Lưu manh hoá;
+ Mâu thuẫn với địa chủ và thế lực ác bá.
- Cảm thương cho số phận người nông dân bị lăng nhục.
- Phát hiện và miêu tả phẩm chất tốt đẹp của người nông dân ngay cả khi tưởng như họ bị biến thành thú dữ.
- Niềm tin vào bản chất lương thiện của con người (tính nhân đạo).
2. Nghệ thuật
- Xây dựng nhân vật điển hình vừa có ý nghĩa tiêu biểu vừa sống động, có cá tính độc đáo và nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật sắc sảo.
- Kết cấu truyện mới mẻ, tưởng như tự do nhưng lại rất chặt chẽ, lo gic.
- Cốt truyện và các tình tiết hấp dẫn, biến hoá giàu kịch tính.
- Ngôn ngữ sống động, vừa điêu luyện lại gần gũi tự nhiên; giọng điệu đan xen biến hoá, trần thuật linh hoạt.
3. Ý nghĩa văn bản
- Chí Phèo tố cáo mạnh mẽ xã hội thuộc địa phong kiến tàn bạo đã cướp đi nhân hình, nhân tính của người dân lương thiện.
- Phát hiện và khẳng định bản chất tốt đẹp của con người ngay cả khi tưởng họ biến thành quỷ dữ.