Trả lời câu hỏi ( hoạt động cá nhân) :
1. Khối gỗ trong hình 28.1 SGK chuyển động chậm dần rồi dừng lại chứng tỏ điều gì?
2. Lực đó gọi là lực gì?
3. Tác dụng của lực ma sát lên khối gỗ trong trong hợp này?
4. Lực ma sát là lực tiếp xúc hay lực không tiếp xúc?
5. Xác định phương và chiều của lực ma sát tác dụng lên miếng gỗ trong hình 28.1 SGK?
Đáp án :
1. Khối gỗ trong hình 28.1 SGK chuyển động chậm dần rồi dừng lại chứng tỏ có một lực tác dụng lên khối gỗ.
2. Lực đó gọi là lực ma sát.
3. Lực ma sát trong trường hợp này các tác dụng cản trở chuyển động của khối gỗ.
4. Lực ma sát là lực tiếp xúc.
5. Lực ma sát tác dụng lên miếng gỗ trong hình 28.1 SGK có phương cùng với phương chuyển động của vật, có chiều ngược với chiều chuyển động của vật.
LỰC MA SÁT TRƯỢT:
Hoạt động nhóm:
1. Lực ma sát trượt xuất hiện ở những bộ phận nào khi đang đi xe đạp mà bóp phanh nhẹ?
2. Lực ma sát trượt xuất hiện khi nào?
3. Tác dụng của lực ma sát trượt lên vật đang chuyển động?
4. Tìm ví dụ về lực ma sát trượt trong đời sống và kỹ thuật?
Trả lời :
1. Khi đang đi xe đạp mà bóp phanh nhẹ, lực ma sát trượt xuất hiện ở má phanh ép vào vành bánh xe.
2. Lực ma sát trượt xuất hiện khi một vật trượt trên mặt một vật khác.
3. Lực ma sát trượt cản trở chuyển động trượt của vật này trên bề mặt của vật khác.
4. Ví dụ về lực ma sát trượt: Đẩy thùng hàng nặng trượt trên đường, kéo vật nặng trên sân…
II.LỰC MA SÁT NGHỈ:
Hoạt động nhóm:
1. Nêu dụng cụ và các bước tiến hành thí nghiệm phát hiện lực ma sát nghỉ.
2. Vì sao trong TN này dù có lực kéo nhưng khối gỗ vẫn đứng yên?
3. Nêu dự đoán mối liên hệ giữa độ lớn của lực ma sát nghỉ và lực kéo vật.
4. Nêu các bước tiến hành thí nghiệm kiểm tra dự đoán.
- Tiến hành thí nghiệm kiểm tra dự đoán trên.
5. Tìm ví dụ về lực ma sát nghỉ ở xung quanh em?
Đáp án:
1. Dụng cụ thì nghiệm gồm 1 khối gỗ và 1 lực kế.
Các bước tiến hành TN:
B1. Bố trí Thí nghiệm như hình 28.3.
B2. Kéo từ từ lực kế theo phương ngang, đọc số chỉ của lực kế.
2. Trong TN này dù có lực kéo nhưng khối gỗ vẫn đứng yên vì đã xuất hiện một lực giữ cho vật không trượt khi bị tác dụng của lực khác.
3. Khi vật vẫn đứng yên, độ lớn của lực ma sát tăng khi lực kéo tăng.
4. B1. Tăng từ từ độ lớn của lực kéo nhưng khối gỗ vẫn chưa chuyển động, đọc số chỉ lực kế.
B3. Tiếp tục tăng độ lớn của lực kéo nhưng khối gỗ vẫn chưa chuyển động, đọc số chỉ lực kế.
B4. Tăng từ từ độ lớn của lực kéo tới khi khối gỗ bắt đầu chuyển động, đọc số chỉ lực kế.
5. Ví dụ về lực má sát nghỉ ở xung quanh em: Một chiếc ô tô đang bị hỏng, nhiều người cố đẩy mà xe không chuyển động…
Hoạt động cặp đôi:
1. Bề mặt của tấm kim loại thực tế nhẵn hay gồ ghề?
2. Khi hai bề mặt này áp sát nhau sẽ gây ra điều gì?
3. Nguyên nhân tạo ra lực ma sát giữa hai bề mặt tiếp xúc?
III. LỰC MA SÁT VÀ BỀ MẶT TIẾP XÚC
TRẢ LỜI:
1. Bề mặt của tấm kim loại thực tế gồ ghề.
2. Khi hai bề mặt này áp sát nhau các chỗ gồ ghề, lồi lõm này tác dụng lực lên nhau.
3. Tương tác giữa hai bề mặt tiếp xúc tạo nên lực ma sát giữa chúng.
Hoạt động cá nhân trả lời các câu hỏi:
Lực ma sát tác động như thế nào tới chuyển động của vật?
2. Nêu ví dụ về lực ma sát cản trở chuyển động của vật.
3. Khi đi xe đạp, phanh gấp, lực ma sát xuất hiện ở vị trí nào và có tác động gì tới chuyển động của xe?
4. Khi đi bộ, chân đạp lên mặt đường về phía sau làm xuất hiện lực ma sát giữa mặt đường và chân. Lực này có phương, chiều thế nào và có tác dụng gì?
5. Để giảm tác hại của lực ma sát người ta làm như thế nào? Lấy ví dụ?
6. Để tăng ích lợi của lực ma sát người ta đã làm như thế nào? Lấy ví dụ?
7. Tác dụng của lực ma sát khi bánh xe lăn trên mặt đường, khi muốn dừng xe?
IV. MA SÁT VÀ CHUYỂN ĐỘNG
Trả lời :
1. Lực ma sát tác dụng cản trở chuyển động của vật.
2. Ví dụ về sự cản trở chuyển động của lực ma sát.
Em cố gắng đẩy thùng hàng nặng mà thùng hàng vẫn không chuyển động.
Khi đi trên đường, gặp vật cản phanh gấp xe dừng lại….
3. Khi đi xe đạp, phanh gấp, lực ma sát xuất hiện ở má phanh ép vào vành bánh xe và ở bánh xe với mặt đường. Lực ma sát có tác dụng cản trở chuyển động của xe và làm xe dừng lại.
4. Khi đi bộ, chân đạp lên mặt đường về phía sau làm xuất hiện lực ma sát giữa mặt đường và chân. Lực này có phương cùng với phương chuyển động của vật, có chiều ngược với lực chân đạp lên mặt đường (cùng với chiều chuyển động của vật).
5. Để giảm tác hại của lực ma sát người ta tìm cách làm giảm độ lớn của lực ma sát.
Ví dụ:Giữa các bộ phận bằng kim loại chuyển động trong động cơ có ma sát lớn, người ta cho dầu, mỡ vào giữa các bộ phận đó…
6. Để tăng ích lợi của lực ma sát người ta tìm cách tăng độ lớn của lực ma sát.
Ví dụ: Để tăng ma sát giữa bánh xe và mặt đường thì bánh xe phải có rãnh sâu, mặt dưới của đế giầy, dép phải gồ ghề…
7. - Khi bánh xe lăn trên mặt đường, lực ma sát giữa bánh xe và mặt đường giúp bánh xe lăn trên đường không bị trượt.
- Khi muốn dừng xe, người lái xe bóp phanh, khi đó lực ma sát giúp xe chuyển động chậm dần và dừng hẳn.