Tiết 28,29 – Bài 29:
CUỘC KHỞI NGHĨA LAM SƠN (1418 – 1427)
1. Hoàn cảnh lịch sử của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn
HĐCN, 2p: Đọc thầm thông tin mục 2.1 (SGK/61,62) và trả lời câu hỏi: Nêu nguyên nhân bùng nổ của các cuộc khởi nghĩa chống quân Minh?
Sau 1407, nhà Minh thiết lập hệ thống chính quyền đô hộ và thực hiện các chính sách bóc lột nhân dân ta rất tàn bạo.
=> Nhân dân ta nổi dậy khởi nghĩa ở khắp nơi.
2. Chính sách cai trị của nhà Minh
- Về chính trị: Xóa bỏ quốc hiệu nước ta, sáp nhập vào Trung Quốc.

"Tháng 4-1407, nhà Minh đổi tên nước ta thành quận Giao Chỉ, chính quyền Giao Chỉ nói chung được tổ chức như một chính quyền địa phương của nhà Minh. Cả nước ta được chia làm 3 ti: Đô ti (phụ trách về quân sự); Bố chính ti (phụ trách về tài chính) và Án sát ti (phụ trách về tư pháp). Dưới ti là 15 phủ, 36 châu, 181 huyện và 5 châu trực thuộc vào huyện , gồm 29 huyện.
- Về kinh tế: Đặt ra nhiều thứ thuế, vơ vét của cải.

- Về văn hóa: Thi hành chính sách đồng hóa, ngu dân.

Trong thời gian cai trị nước ta, nhà Minh đã chiếm của nhân dân ta:
- 235.000 con voi, ngựa, trâu, bò;
- 13.600.000 thạch thóc;
8760 chiếc thuyền và
- 2.530.900 vũ khí cùng nhiều vàng bạc, châu báu.
“ Chỉ tính riêng năm 1407 Trương Phụ bắt mang về Trung Quốc 7 700 thợ thủ công. Chúng bắt nhân dân ta thay đổi phong tục tập quán lâu đời của mình để theo phong tục của nhà Minh (cấm con trai con gái cắt tóc ngắn; phụ nữa phải mặc quần dài; cấm nhuộm răng đen…”
Để tăng cường khai thác tài nguyên, năm 1415 nhà Minh tiến hành khám thu các mỏ vàng, mỏ bạc, mộ phu đãi vàng và mò trân châu. Năm 1418, nhà Minh mở trường mò ngọc trai, tìm kiếm hương liệu; bắt người Việt săn bắt những thú vật quý để nộp như rùa 9 đuôi, vượn bạc má, chồn trắng, hươu trắng, voi trắng.
BÌNH NGÔ ĐẠI CÁO
(Nguyễn Trãi)
“Nướng dân đen trên ngọn lửa hung tàn
Vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ
Dối trời lừa dân đủ muôn ngàn kế
Gây thù kết oán trải mấy mươi năm
Bại nhân nghĩa nát cả đất trời.
Nặng thuế khóa sạch không đầm núi.
Người bị ép xuống biển dòng lưng mò ngọc,
Ngán thay cá mập thuồng luồng.
Kẻ bị đem vào núi đãi cát tìm vàng…

…Độc ác thay trúc Nam Sơn không ghi hết tội.
Dơ bẩn thay, nước Đông Hải không rửa sạch mùi .”
Biển Đông
Lào
.Nghệ An
.Nam Định
.Quảng Ninh
.Phú Thọ
Lược đồ nơi diễn ra các cuộc khởi nghĩa chống quân Minh
Trung Quốc
.Thái Nguyên
.Thanh Hóa
TRẦN NGUYÊN KHANG
TRẦN NGUYÊN THÔI
PHẠM TẤT ĐẠI
.Đông Triều
.Bắc Giang
PHẠM NGỌC
Nơi diễn
ra các
Cuộc khởi nghiã
.Ninh Bình
TRẦN NGỖI
TRẦN QUÝ KHOÁNG
.Hải phòng
TRẦN NGUYỆT HỒ
LÊ NGÃ
PHẠM CHẤN
HĐCN- 3’: Đọc thầm thông tin mục 2.1 kết hợp quan sát hình 1 (TL/62,63) để trả lời câu hỏi:
1) Hãy nêu những hiểu biết của em về Lê Lợi?
2) Tại sao Lê Lợi chọn Lam Sơn làm căn cứ?
3) Vì sao hào kiệt khắp nơi tìm về Lam Sơn hội tụ dưới ngọn cờ khởi nghĩa của Lê Lợi?
Là một hào trưởng có uy tín lớn ở Lam Sơn (Thanh Hóa), yêu nước thương dân, ông đã dốc hết tài sản để chiêu tập nghĩa sĩ, bí mật liên lạc với các hào kiệt, xây dựng lực lượng chuẩn bị khởi nghĩa.
L� L?i (1385 - 1433)
Lê Lợi sinh ngày 6 tháng 8 năm Ất Sửu (10/9/1385) tại quê mẹ ở làng Chủ Sơn (huyện Lôi Dương, tỉnh Thanh Hóa). Lớn lên Lê Lợi là một người thông minh, mạnh khoẻ và có uy tín lớn trong vùng. Ông có lòng yêu nước tha thiết, có ý chí đánh đuổi quân Minh để giải phóng dân tộc, cùng với công việc chuẩn bị khởi nghĩa đã làm cho tiếng tăm của ông lừng lẫy khắp nơi. Ông là người khởi xướng, tổ chức, người lãnh tụ tối cao của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn.
“Lê Lợi thiên tư tuấn tú khác thường, tinh thần và dáng người tinh anh, mạnh mẽ, mắt sáng, miệng rộng, mũi cao, vai có 7 nốt ruồi, tiếng nói như chuông, đi như rồng, bước như hổ, kẻ thức giả đều biết là người phi thường .
Lê Lợi không bị quan tước dụ dỗ, không bị uy thế khuất phục, nên dù nhà Minh dùng trăm phương nghìn kế khôn khéo, rút cục vẫn vô hiệu”.
(Dẫn theo ĐVSK toàn thư, Tập II)
TIỂU SỬ LÊ LỢI:
Lê Lợi là con 1 địa chủ bình dân, là người yêu nước, cương trực, khảng khái. Ông đã từng nói "Ta dấy quân đánh giặc không vì ham phú quý mà vì muốn cho ngàn đời sau biết rằng ta không chịu thần phục quân giặc tàn ngược","Bậc trượng phu sinh ra ở đời phải cứu nạn lớn, lập công to, để tiếng thơm hàng nghìn thưở, chứ đâu lại xun xoe đi phục dịch kẻ khác".
H. Câu nói của ông thể hiện điều gì?
Tại sao Lê Lợi lại chọn Lam Sơn làm căn cứ?
Lam Sơn nằm bên tả ngạn sông Chu, nối liên giữa đồng bằng với miền núi và có địa thế hiểm trở. Đây cũng là nơi giao tiếp của các dân tộc Việt, Mường, Thái.
Nguyễn Trãi
Nguyễn Trãi (1380 - 1442) là con Nguyễn Phi Khanh. Cả hai cha con đều đỗ đại khoa và làm quan thời Hồ. Ông học rộng tài cao, có lòng yêu nước thương dân hết mực. Cha ông bị quân Minh bắt đưa về Trung Quốc, còn ông thì bị giam lỏng ở thành Đông Quan.
H: Nêu vài nét chính về Nguyễn Trãi?
H: Tóm tắt hoạt động của nghĩa quân Lam Sơn trong những năm 1418 – 1423 (theo biểu sau)
2. Diến biến cuộc khởi nghĩa Lam Sơn (1418 – 1427)
“Tôi là phụ đạo Lê Lợi cùng Lê Lai, … Nguyễn Trãi, Đinh Liệt, Lưu Nhân Chú. 19 người tuy họ hàng quê quán khác nhau, nhưng kết nghĩa than nhau như một tổ liền cành. Phận vinh hiển có khác nhau mong có tình như cùng chung một họ, … chung sức đồng lòng, giữ gìn đất nước, làm cho xóm làng được ăn ở yên lành. Thề sống chết cùng nhau, không dám quên lời thề son sắt … Kính xin có lời thề”.
(Lam Sơn thực lục)
- Lê Lợi: SGK/T.62
Lê Lợi cùng 18 người trong bộ chỉ huy tổ chức hội thề ở Lũng Nhai (Thanh Hóa).
- Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa ở Lam Sơn và tự xưng là Bình Định Vương.
Ngày 2 tháng 1 năm Mậu Tuất (7-2-1418), Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa ở Lam Sơn và tự xưng là Bình Định Vương.
Lê Lợi cùng 18 người trong bộ chỉ huy tổ chức hội thề ở Lũng Nhai (Thanh Hóa).
- Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa ở Lam Sơn và tự xưng là Bình Định Vương.
- Nghĩa quân gặp nhiều khó khăn, quân Minh bao vây, thiếu lương thực..
- Nghĩa quân phải 3 lần rút lên núi Chí Linh
- Lê Lai phải đóng giả Lê Lợi để phá vòng vây.
Lê Lợi đề nghị giảng hòa với quân Minh
Quân Minh trở mặt tấn công nghĩa quân.
2.2. Những thắng lợi đầu tiên của nghĩa quân Lam Sơn (1424 – 1426)
HĐCN- 5’: Đọc thầm thông tin mục 2.2, kết hợp quan sát lược đồ hình 2 (TL/63,64) để trả lời câu hỏi:
+ Vì sao Nguyễn Chích đề xuất kế hoạch chuyển quân vào Nghệ An?
+ Trình bày những thắng lợi đầu tiên của nghĩa quân trên lược đồ.
Thanh Hoá
Nghệ An
Lam Sơn
Tây Đô
Trà Lân
Diễn Châu
Khả Lưu
Lục Niên
Đa Căng
Nghệ An
Tân Bình
Thuận Hóa
8/ 1425
Lược đồ đường tiến quân ra Bắc của nghĩa quân Lam Sơn (1426)
9- 1426
3000
5000
2000
c. Tiến quân ra Bắc, mở rộng phạm vi hoạt động (cuối năm 1426)
Nghĩa quân tiến đến đâu cũng được nhân dân nhiệt tình ủng hộ về mọi mặt. Nhiều tấm gương yêu nước xuất hiện như bà Lương Thị Minh Nguyệt ở làng Chuế Cầu (ý Yên – Nam Định) bán rượu, thịt ở thành Cổ Lộng, lừa cho giặc ăn uống no say, rồi bí mật quẳng xuống kênh chảy ra sông Đáy; hoặc cô gái người làng Đào Đặng (Hương Yên) xinh đẹp, hát hay thường được mời đến hát mua vui cho giặc. Đêm đến, sau những buổi ca hát, tiệc tùng, nhiều kẻ chui vào bao vải ngủ để tránh muỗi. Cô cùng trai làng bí mật khiêng quẳng xuống sông.
 
HƯỚNG DẪN HỌC BÀI

* Bài cũ: Học bài theo vở ghi kết hợp đọc thêm trong tài liệu, trình bày diễn biến cuộc k/n Lam Sơn (1418 – 1427) qua hai giai đoạn:
- Những năm đầu hoạt động của nghĩa quân Lam Sơn ….
- Những thắng lợi đầu tiên của nghĩa quân Lam Sơn (1424 – 1426)
* Bài mới: Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn (1418 – 1427) (tiếp)
Xem trước mục 2.3; mục 3.1 (TL/64,65,66)
- Tường thuật diễn biến trận Tốt Động – Chúc Động, trận Chi Lăng – Xương Giang trên lược đồ.
- Trình bày kết quả, nguyên nhân dẫn đến thắng lợi của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn.