Bài 4: văn bản 2
GIỌT SƯƠNG ĐÊM
( Trần Đức Tiến )
Bọ dừa (Coccinellidae)( còn có tên gọi là bọ rùa) là loài côn trùng thuộc bộ cánh cứng. Bọ rùa là tên gọi chung cho các loài côn trùng nhỏ, mình tròn giống như một con rùa tý hon, đường kính chỉ khoảng 5–6 mm, phủ giáp trụ, 6 chân ngắn. Bọ rùa thường có màu sặc sỡ nổi bật là đỏ, cam hoặc vàng với các đốm sẫm màu trên mặt lưng của cánh. Kẻ thù của nó là chim, ếch, ong bắp cày, chuồn chuồn.
Thức ăn của chúng là các loài sâu bọ kí sinh gồm rệp vừng, rệp sáp, nhện đỏ. Một con bọ rùa trưởng thành mỗi ngày có thể ăn được đến hơn 100 con rệp cây.
Tập tính của bọ rùa
Vào mùa xuân, rệp lúa từ trứng nở ra, bọ rùa cũng “thức giấc” sau kì trú đông, vì thế chúng có đủ lượng thức ăn dồi dào. Chúng hoạt động mạnh nhất vào mùa xuân cho tới mùa thu.
Bọ rùa cái đẻ trứng ở mặt sau lá cây. Trứng hình bầu dục màu vàng, dài khoảng 1 đến 1,5 mm và bám chặt ở mặt ngoài lá cây. Một con đẻ khoảng 10-20 trứng một lần, một vòng đời có thể đẻ đến vài nghìn trứng.
* Chuẩn bị đọc
- Trần Đức Tiến, sinh năm 1953
- Quê : làng Cao Đà, xã Nhân Mỹ, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam
- Trần Đức Tiến viết nhiều tác phẩm cho thiếu nhi trong đó có truyện đồng thoại
- Truyện của ông mang nét tinh thế hồn nhiên
* Trải nghiệm cùng văn bản
1. Đặc điểm thể loại:
- Văn bản là truyện đồng thoại.
- Người kể chuyện: người kể chuyện ẩn mình.
- Ngôi kể: Ngôi thứ ba.
- Các nhân vật: Thằn Lằn, Bọ Dừa, cụ giáo Cóc (là những con vật côn trùng).
2. Đặc điểm nghệ thuật:
1. Trong đoạn văn sau, tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì để miêu tả các loại bọ cánh cứng?
"Anh sống trên cây. Anh đào hang dưới đất. Anh lặn xuống nước sâu. Anh béo tốt nhẵn nhụi. Anh gầy còm mảnh mai, Anh trọc đầu không râu. Anh ria dài như hai sợi ăng ten vắt vẻo. Anh hiền lành nhút nhát. Anh ngổ ngáo mọc sừng.”
2. Điều này thể hiện đặc điểm nổi bật gì của truyện đồng thoại?
"Anh sống trên cây. Anh đào hang dưới đất. Anh lặn xuống nước sâu. Anh béo tốt nhẵn nhụi. Anh gầy còm mảnh mai, Anh trọc đầu không râu. Anh ria dài như hai sợi ăng ten vắt vẻo. Anh hiền lành nhút nhát. Anh ngổ ngáo mọc sừng.”
Điệp từ: Anh… (Các câu đều mở đầu bằng từ anh)
So sánh
Nhân hóa: gọi bọ cánh cứng là Anh
BIỆN PHÁP NGHỆ THUẬT DƯỢC SỬ DỤNG CHỦ YẾU
TRONG TRUYỆN ĐỒNG THOẠI
Biện pháp nghệ thuật
- Dùng từ vốn để gọi người để gọi vật: ông khách, trưởng thôn, quý vị….
- Dùng từ vốn để chỉ hoạt động tích chất của người để chỉ tính chất của vật:nhã nhăn, làm ơn, kể….

- Trò chuyện xưng hô với vật như với người: tôi, bác, vâng, ….
Nhân hóa
2. Đặc điểm nghệ thuật
Biện pháp: Điệp từ, so sánh và nhân hóa.
3. Cốt truyện đồng thoại
Sơ đồ sắp xếp các sự việc trong truyện
GIỌT SƯƠNG ĐÊM
Nội dung chính: Kể về trải nghiệm của Bọ Rùa sau một đêm mất ngủ ở xóm Bờ Giậu chợt nhận ra bao lâu nay mình mải miết làm ăn, buôn bán nên đã lâu không về thăm quê. Nỗi nhớ quê khiến Bọ Rùa quyết định về thăm quê ngay sáng hôm sau.
Sự việc 1: (e) Bọ Rùa ghé đến xóm Bờ Giậu và hỏi thăm Thằn Lằn về chỗ trọ qua đêm….
Sự việc 2: (b) Thằn Lằn thông báo với cụ giáo Cóc về sự xuất hiện của nhà buôn……
Sự việc 3: (d) Bọ Rùa ngủ dưới vòm lá trúc, nửa đêm sương rơi trúng cổ làm Bọ Rùa tỉnh ngủ.
Sự việc 4: (a) Sáng hôm sau , sau khi kể cho Thằn Lằn nghe đêm mất ngủ của mình …
Sự việc 5: (c) Thằn Lằn đến nhà cụ giáo Cóc kể cho cụ nghe câu chuyện mất ngủ của Bọ Rùa
4. Những trải nghiệm Bọ Dừa
a. Cuộc sống của Bọ Dùa.
- Cuộc sống bận rộn với công việc.
- Buôn bán xa nhà xa quê hương.
- Do mải công việc Bọ Dùa quên mất dành thời gian về thăm nhà, quê hương.
b. Những trải nghiệm của Bọ Dừa
- Ngủ ngoài trời dưới vòm lá trúc.
- Nhìn thấy và cảm nhận được nhịp sống về đêm ở xóm Bờ Dậu.
- Tỉnh ngủ bởi giọt sương đêm.
c. Bọ Dừa quyết định về quê
- Có được những trải nghiệm quen thuộc, gần gũi trong một đêm mất ngủ.
- Bọ Dừa nhận ra mình xa quê đã lâu: Nhớ quê hương, nhớ thời thơ ấu.
Ngủ ngoài trời, Ngắm nhìn trời mây, lắng nghe âm thanh của lá cây, côn trùng, tiếng sương rơi
Hãy biết trân trọng những thứ mình đang có: quê hương, gia đình, người thân, bạn bè...
Thông điệp
5. Thông điệp, bài học:
- Hãy trân trọng những giá trị những gì mình đang có (như gia đình, người thân, bạn bè, mọi người xung quanh....
- Yêu quê hương, ghi nhớ nguồn cội.
- Góp sức cống hiến và xây dựng quê hương, đất nước.
6. Kết thúc truyện
6. Kết thúc truyện
Kết thúc: Bọ Dừa đi về quê
Góp phần thể hiện thông điệp của văn bản: Trân trọng quê hương, gia đình, đừng mãi bôn ba, phiêu bạt
III. TỔNG KẾT:
1. Nội dung
Văn bản kể lại một đêm mất ngủ của Bọ Dừa tại xóm Bờ Giậu. Những âm thanh, hình ảnh quen thuộc đó đã gợi nhắc ông về hình ảnh quê hương mà bao lâu nay ông bỏ quên.
* Thông điệp:
Hãy biết trân trọng những giá trị của cuộc sống mà con người vốn dễ lãng quên.
2. Nghệ thuật
Nghệ thuật nhân hóa đặc sắc, cách kể chuyện hấp dẫn và sinh động.
VẬN DỤNG
?. Hãy chia sẻ với các bạn về một trải nghiệm đáng nhớ đã làm thay đổi suy nghĩ, thái độ hoặc lối sống của em
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ:
- Nắm chắc nội dung bài đã học;
Qua văn bản chúng ta nên có thái độ và cách ứng xử như thế nào cho đúng với quê hương, với nơi chúng ta được sinh ra và lớn lên.?
Đọc và trả lời câu hỏi trong sgk Bài: Kết nối chủ điểm: Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ