Trường THCS Quang Trung
Trò chơi: Nhanh tay lẹ mắt
(Tìm những câu ca dao và thành ngữ có trong các câu sau)
1. Chiều chiều ra đứng ngõ sau
Trông về quê mẹ, ruột đau chín chiều.
2. Tấc đất tấc vàng.
3. Anh em như thể tay chân
Rách lành đùm bọc, dở hay đỡ đần.
4. Một nắng hai sương
5. Nhất thì, nhì thục.
6. Bách chiến bách thắng.
7. Nhiễu điều phủ lấy giá gương
Người trong một nước phải thương nhau cùng.
HẾT GIỜ
20
19
18
17
16
15
14
13
12
11
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
1. Chiều chiều ra đứng ngõ sau
Trông về quê mẹ, ruột đau chín chiều.
2. Tấc đất tấc vàng.
3. Anh em như thể tay chân
Rách lành đùm bọc, dở hay đỡ đần.
4. Một nắng hai sương
5. Nhất thì, nhì thục.
6. Bách chiến bách thắng.
7. Nhiễu điều phủ lấy giá gương
Người trong một nước phải thương nhau cùng.
Thành ngữ: 4, 6
Ca dao:1, 3, 7
GV: NGUYỄN THỊ ÁNH NGUYỆT
Tuần 20
Tiết 73
TỤC NGỮ VỀ THIÊN NHIÊN
VÀ LAO ĐỘNG SẢN XUẤT
Khái niệm tục ngữ:
Hình thức: ngắn gọn, ổn định, có nhịp điệu, hình ảnh.
Nội dung:
+ Thể hiện những kinh nghiệm của nhân dân về mọi mặt.
+ Sử dụng trong đời sống, suy nghĩ, lời ăn tiếng nói hằng ngày.
1. Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng,
Ngày tháng mười chưa cười đã tối.
2. Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa.
3. Ráng mỡ gà có nhà thì giữ.
4. Tháng bảy kiến bò, chỉ lo lại lụt.
5. Tấc đất, tấc vàng.
6. Nhất canh trì, nhị canh viên, tam canh điền.
7. Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống.
8. Nhất thì, nhì thục.


THẢO LUẬN:
PHÂN NHÓM CÁC CÂU TỤC NGỮ
HẾT GIỜ
20
19
18
17
16
15
14
13
12
11
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
THẢO LUẬN
2 NHÓM
- 4 câu đầu: Những câu tục ngữ nói về thiên nhiên
- 4 câu sau:Những câu tục ngữ nói về lao động sản xuất
HẾT GIỜ
20
19
18
17
16
15
14
13
12
11
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
THẢO LUẬN:Điền phiếu học tập
Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng,
Ngày tháng mười chưa cười đã tối.
Kết cấu: 2 vế, mỗi vế có 7 chữ
Vần lưng:
năm- nằm
mười- cười
Từ đối:
đêm– ngày
sáng – tối
Tháng năm (ÂL) đêm ngắn, ngày dài; tháng mười (ÂL) đêm dài, ngày ngắn.
Có thể vận dụng vào chuyện tính toán,
sắp xếp công việc hoặc giữ gìn
sức khỏe con người.
Giúp con người có ý thức chủ động
nhìn nhận sử dụng thời gian, công việc, sức lao động ở những thời điểm
khác nhau trong một năm.
Câu tục ngữ
Hình thức
nghệ thuật
Nội dung ý nghĩa
Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa
Kết cấu: 2 vế, mỗi vế có 4 chữ
Vần lưng:
vắng – nắng
Từ đối:
mau – vắng
nắng - mưa
Có thể vận dụng vào chuyện tính toán,
sắp xếp công việc trồng trọt, chăn nuôi,
đi chơi hoặc chuẩn bị giữ gìn sức khỏe.
Nghĩa: ngày nào đêm trước có nhiều sao
thì ngày hôm sau sẽ có nắng, trời ít sao
thì sẽ mưa.
Giúp con người có ý thức biết nhìn sao
để dự đoán thời tiết, sắp xếp công việc.
Câu tục ngữ
Hình thức
nghệ thuật
Nội dung ý nghĩa
Ráng mỡ gà, có nhà thì giữ
Có thể vận dụng để giữ gìn nhà cửa,
hoa màu, trong công việc (làm ruộng,
đi đánh cá), an toàn cho bản thân.
Nghĩa: khi trên trời xuất hiện ráng
có sắc vàng màu mỡ gà là sắp có bão.
Giúp con người có ý thức biết nhìn sao
để dự đoán thời tiết, sắp xếp công việc.
Kết cấu: 2 vế, mỗi vế có 3 chữ
Vần lưng:
gà – nhà
Từ đối: không
Câu tục ngữ
Hình thức
nghệ thuật
Nội dung ý nghĩa
Tháng bảy kiến bò, chỉ lo lại lụt
Kết cấu: 2 vế, mỗi vế có 4 chữ
Nghĩa: kiến bò lên cao vào tháng bảy
(ÂL) là điềm báo sắp có lụt.
Có thể vận dụng để bảo vệ nhà cửa,
hoa màu, tính mạng.
Có ý thức dự đoán lũ lụt từ hiện tượng
thiên nhiên để phòng chống thiên tai.
Vần lưng:
bò - lo
Từ đối: không

Câu tục ngữ
Nội dung ý nghĩa
Qua nghệ thuật đối, hoán dụ, lập luận ngầm, nói quá... 4 câu tục ngữ không chỉ nêu lên các hiện tượng thiên nhiên nhằm dự báo thời tiết mà còn có ý khuyên nhủ nhau, thông cảm với nhau về việc cải thiện thuận lợi, khó khăn của thời tiết đối với cuộc sống.
Tìm thêm các câu tục ngữ cùng chủ đề
Tấc đất tấc vàng
Kết cấu: 2 vế, mỗi vế có 2 chữ
Vần lưng:
đất – tấc
Từ đối: không
Nghĩa: đất quý như vàng
Đề cao giá trị của đất hoặc phê phán
hiện tượng lãng phí đất.
Có ý thức khi sử dụng đất trong
trồng trọt, canh tác
Câu tục ngữ
Hình thức
nghệ thuật
Nội dung ý nghĩa
Nhất canh trì,
nhị canh viên,
tam canh điền
Kết cấu: 3 vế, mỗi vế có 3 chữ
Nghĩa: thứ tự các nghề, công việc đem lại lợi ích cho con người: nuôi cá, làm vườn, sau đó là làm ruộng.
Có thể vận dụng khi chọn nghề.
Giúp con người biết khai thác tốt
điều kiện, hoàn cảnh tự nhiên để
làm ra của cải vật chất.
Vần lưng:
trì – nhị
viên – điền
Từ đối: không

Câu tục ngữ
Hình thức
nghệ thuật
Nội dung ý nghĩa
Nhất nước,
nhì phân,
tam cần,
tứ giống
Kết cấu: 4 vế, mỗi vế có 2 chữ
Vần lưng:
phân – cần
Từ đối: không
Nghĩa: khẳng định thứ tự quan trọng
của: nước, phân, lao động, giống lúa,
đối với nghề trồng lúa nước.
Dạy con cháu khi làm ruộng nghề
trồng lúa nước của nhân dân ta
Giúp người nông dân thấy được tầm
quan trọng của từng yếu tố cũng như
mối quan hệ của chúng.
Nhất thì, nhì thục
Kết cấu: 2 vế, mỗi vế có 2 chữ
Vần lưng:
thì – nhì
Nghĩa: thứ tự quan trọng của thời vụ
và của đất đai đã được khai phá,
chăm bón đối với nghề trồng trọt.
Dạy con cháu khi trồng trọt.
Ý thức được tầm quan trọng của thời vụ
và đất đai, thuận lợi cho việc phát triển của cây trồng.
Từ đối: không
Đối, so sánh, liệt kê 4 câu tục ngữ nêu lên những kinh nghiệm trong lao động sản xuất qua đó khuyên nhủ phải yêu quý nghề nông.
Cơ sở thực tiễn: Quan sát, khi vận dụng tục ngữ cần chú ý điều này.
Tổng kết:
Nghệ thuật và ý nghĩa
- Sử dụng cách diễn đạt ngắn gọn, cô đúc, kết cấu đối xứng, nhân quả, giữa hiện tượng và những ứng xử cần thiết. Sử dụng vần, nhịp làm cho câu thơ dễ thuộc, dễ nhớ
- Ý nghĩa: Đây là những bài học quý báu của nhân dân ta
Nhất canh trì, nhị canh viên, tam canh điền
IV. Luyện tập
Nắng tốt dưa, mưa tốt lúa
Mưa
Tấc đất tấc vàng
Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng,
Ngày tháng mười chưa cười đã tối.
Phân biệt thành ngữ và tục ngữ?
1. Tấc đất tấc vàng.
2. Một nắng hai sương
3. Nhất thì, nhì thục.
4. Bách chiến bách thắng.

Giống: Tổ hợp từ cố định, diễn đạt một nội dung đầy đủ, giàu hình ảnh
Khác: Thành ngữ làm cho lời ăn tiếng nói thêm sinh động còn tục ngữ đúc kết những kinh nghiệm

Viết đoạn văn từ 5 đến 7 câu phân tích một câu tục ngữ em thích

- Học thuộc lòng các câu tục ngữ nắm nội dung, nghệ thuật.
- Sưu tầm một số câu tục ngữ khác cùng chủ đề
- Chuẩn bị chương trình địa phương
DẶN DÒ

CHÀO TẠM BIỆT, HẸN GẶP LẠI!