GIÁO VIÊN: TĂNG THANH BÌNH
TRƯỜNG THPT NINH THẠNH LỢI
Trong bài thơ Tiếng hát con tàu, nhà thơ Chế Lan Viên có viết “Tây Bắc ơi, người là mẹ của hồn thơ”. Vâng. Tây Bắc là nguồn cảm hứng vô tận để các nhà thơ, nhà văn tìm đến và sáng tác. Một trong những nhà văn sau cách mạng có duyên nợ sâu nặng với mảnh đất này chính là Tô Hoài. Với Truyện Tây bắc, ông đã đưa ta về nơi “máu rỏ tâm hồn ta thấm đất”, nơi mà nhận vật Mị và A Phủ đã sống những ngày tăm tối nhất dưới ách thống trị của bọn chúa đất miền núi. Và họ đã vùng lên đấu tranh, đi theo cách mạng…
VỢ CHỒNG A PHỦ
(Trích – Tô Hoài)
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả:
- Tô Hoài là một trong những nhà văn lớn của văn học Việt Nam hiện đại.
- Ông có vốn hiểu biết phong phú, sâu sắc về phong tục, tập quán của nhiều vùng khác nhau của đất nước.
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả:
2. Tác phẩm:
- Vợ chồng A Phủ (1952) là kết quả của chuyến đi
cùng bộ đội giải phóng Tây Bắc, in trong tập Truyện
Tây Bắc;
- Giải Nhất giải thưởng Hội Văn nghệ Việt Nam 1954 – 1955. Tác phẩm gồm hai phần, đoạn trích trong SGK là phần một
- Chủ đề: Sự thống khổ của người Mèo ở Tây Bắc dưới ách thống trị dã man của bọn chúa đất và lũ Tây đồn. Sự vùng dậy của họ để giành lấy tự do, hạnh phúc và tham gia kháng chiến, giải phóng quê hương.
II. ĐỌC HIỂU
Trước khi về làm dâu: Mị là cô gái xinh đẹp, có tài thổi sáo, chăm làm, hiếu thảo. Mị đã có người yêu và có những tháng ngày tươi đẹp. Quá khứ đẹp, êm đềm và đáng được hưởng hạnh phúc.
Lời giới thiệu về Mị?
Ý nghĩa không gian căn buồng Mị?
Công việc của Mị?
“Ngồi quay sợi gai bên tảng đá trước cửa, cạnh tàu ngựa. Lúc nào cũng vậy, dù quay sợi, thái cỏ ngựa, dệt vải, chẻ củi hay đi cõng nước dưới khe suối lên, cô ấy cũng cúi mặt, mặt buồn rười rượi” (trang 1)
-> Cách giới thiệu nhân vật ấn tượng để dẫn dắt người đọc vào hành trình tìm hiểu số phận nhân vật. Việc làm và chân dung đối lập hoàn toàn với cảnh giàu sang của nhà thống lý, gây sự chú ý ở người đọc, gợi ra số phận éo le của nhân vật.
Lời giới thiệu về Mị
“Tết xong… con ngựa, con trâu làm còn có lúc, đêm nó còn được đứng gãi chân, đứng nhai cỏ, đàn bà con gái nhà này thì vùi vào việc làm cả ngày cả đêm” (trang 6)
-> Cách so sánh làm nổi bật cuộc sống lầm lũi khổ nhục.
Công việc của Mị
“Ở cái buồng Mị nằm, kín mít, có một chiếc cửa sổ một lỗ vuông bằng bàn tay. Lúc nào trông ra cũng chỉ thấy trăng trắng, không biết là sương hay là nắng” (trang 6)
Ý nghĩa không gian căn buồng của Mị
- Chi tiết: “cái buồng Mị nằm, kín mít, có một chiếc cửa sổ một lỗ vuông bằng bàn tay.” không chỉ đơn giản là nhà văn miêu tả về không gian nơi Mị sống mà nó còn mang giá trị hiện thực sâu sắc về cuộc sống nô lệ, bị bóc lột tàn nhẫn của Mị khi làm dâu nhà thống lí Pá Tra.
- Hình ảnh: “Lúc nào trông ra cũng chỉ thấy trăng trắng, không biết là sương hay là nắng”, không chỉ nói đến sự tăm tối nơi căn phòng Mị ở mà còn nói lên sự bóc lột tàn nhẫn của cha con thống lí khiến Mị như bị têliệt về sức sống, dường như không còn một chút ý niệm về thời gian.







Tại sao Mị không chạy trốn?







- Lúc đầu: khi bị bắt về nhà Pá Tra, Mị có ý định tự tử.
-> Phản kháng lại số phận. (Tấm)
Sau đó: Thương cha, Mị phải chấp nhận số phận “Ở lâu trong cái khổ...Mị tưởng mình là con trâu, con ngựa”, “lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa”
-> Mị mất dần ý thức làm người.
Mị trở thành nô lệ, chịu áp bức của thần quyền, phu quyền,…
-> Tố cáo sâu sắc giai cấp thống trị.
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. Nội dung
a. Nhân vật Mị:
- Cuộc sống thống khổ:
+ Mị là cô gái trẻ, đẹp, yêu đời;
+ Vì món nợ “truyền kiếp”, bị bắt làm “con dâu gạt nợ” nhà thống lí Pá Tra, bị đối xử tàn tệ, mất ý thức về cuộc sống.
Hành động của Mị?
Yếu tố tác động làm tâm hồn Mị sống lại?
Đêm tình mùa xuân đến
- Các yếu tố: Khung cảnh ngày tết tươi vui, những chiếc váy sặc sỡ phơi trên các mỏm đá xòe như những cánh bướm, tiếng trẻ con nô đùa, tiếng sáo gọi bạn tình: “Tiếng ai thổi sáo rủ bạn đi chơi”.
Hành động: “Mị lén lấy hũ rượu, cứ uống ực từng bát”,“Mị đến góc nhà, lấy ống mở, xắn một miếng bỏ thêm vào đĩa đèn cho sáng… Mị muốn đi chơi…”
-> Men rượu và âm thanh
tiếng sáo làm Mị sống lại
quá khứ, quên thực tại
và chuẩn bị đi chơi.

“Tiếng sáo”: biểu tượng của tình yêu đôi lứa, khát vọng hạnh phúc, khát vọng tự do của Mị. (Chí Phèo)

“Mị vùng bước đi”: hai thế giới tâm trạng
thực và ảo.
=>Nghệ thuật miêu tả tâm trạng tinh tế và sâu sắc. A Sử có thể trói được thể xác của Mị nhưng không thể trói được tâm hồn Mị; sự trỗi dậy mạnh mẽ của tình yêu và khát vọng hạnh phúc.
- Cách uống rượu của Mị: “cứ uống ực từng bát”.
- Tâm trạng Mị khi đó:
+ Mị đau khổ trước thực tại phũ phàng
-> Cô phản kháng lại hiện thực, tìm đến rượu để quên đi nỗi đau thực tại mà “sống về ngày trước”, những ngày tươi trẻ, hạnh phúc trước kia của Mị.
+ Mị cảm thấy tiếc nuối cho một thời tươi đẹp đã qua.
+ Hành động ấy là một trong những báo hiệu về sự hồi sinh của Mị.
Cách uống rượu của Mị có gì đặc biệt? Tâm trạng của Mị khi đó.
- Lần 1: Mị trở về nhà với nắm lá ngón giấu trong áo. Hành động này cho thấy, Mị cảm nhận được nỗi tủi cực của kiếp “con dâu gạt nợ” và muốn tìm cái chết để khỏi khổ. Đây có thể xem là ý thức phản kháng của Mị đối với hoàn cảnh.
- Lần 2: Mị không còn nghĩ đến ăn lá ngón tự tử nữa. Lúc này, Mị gần như tê liệt trước hoàn cảnh, gần như vô cảm và không còn ý thức phản kháng nữa vì “Ở lâu trong cái khổ, Mị quen khổ rồi”.
- Lần 3 : Trong một đêm tình mùa xuân, “nếu có nắm lá ngón trong tay lúc này, Mị sẽ ăn cho chết ngay, chứ không buồn nhớ lại nữa”. Lúc này, tâm hồn và sức sống của Mị đã được hồi sinh. Mị hoàn toàn nhận ra bi kịch số phận của mình.
=> Vấn đề nhân sinh mà Tô Hoài đặt ra là sự đồng cảm sâu xa với nỗi đau và trân trọng khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc của Mị cũng như người dân Tây Bắc. Tố cáo bản chất tàn bạo của bọn chúa đất miền núi lúc bấy giờ.
Có ba lần nhà văn nói đến chuyện ăn lá ngón. Tâm trạng,
suy nghĩ của Mị trong mỗi lần đó?
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. Nội dung
a. Nhân vật Mị:
- Cuộc sống thống khổ:
- Sức sống tiềm tàng và khát vọng hạnh phúc:
+ Khi mùa xuân đến: Mị đã thức tỉnh, Mị muốn đi chơi.
+ Khi bị A Sử trói vào cột: Mị “như không biết mình đang bị trói”, vẫn thả hồn theo tiếng sáo.
Diễn biến tâm trạng và hành động của Mị?
Khi thấy A Phủ bị trói
Lúc đầu: “Mị vẫn thản nhiên thổi lửa, hơ tay. Nếu A Phủ là cái xác chết đứng đấy cũng thế thôi”
Sau đó: “Một dòng nước mắt lấp lánh bò xuống hai hỏm má đã xám đen lại”
-> Tình thương, sự đồng cảm
giai cấp, nhận ra tội ác
của bọn thống trị
“Chúng nó thật độc ác”
thôi thúc Mị cắt dây trói
cứu A Phủ và tự giải thoát
cuộc đời mình. (cụ Mết)
HÀNH ĐỘNG
Cắt dây trói cho A Phủ
Hành động
quyết liệt nhất
Khát vọng sống mãnh liệt
Nghệ thuật khắc hoạ diễn biến tâm trạng nhân vật tinh tế và lô gích.
Chạy theo
A Phủ
Ý nghĩa của hành động
Khép lại kiếp sống nô lệ tại nhà thống lí
Pá Tra và mở ra một cuộc sống mới của
vợ chồng A phủ.
Tóm lại
Mị tiêu biểu cho số phận của người phụ nữ miền núi, ẩn sau vẻ bề ngoài cam chịu là
một sức sống mạnh mẽ. Khát vọng sống,
khát vọng hạnh phúc là cơ sở để sau này
Mị đến với cách mạng.
- Ý muốn ăn lá ngón là một phản ứng trước cuộc sống không ra cuộc sống. Điều đó cho thấy, phải tha thiết sống lắm thì khi mất nó người ta mới muốn chết ngay. Cho nên, về sau này, trong một ngày Tết đáng nhớ của đời Mị, khi tình xuân bất chợt trở về bừng nở trong lòng thì Mị lại có ngay ý nghĩ: "Nếu có nắm lá ngón trong tay lúc này, Mị sẽ ăn cho chết ngay chứ không buồn nhớ lại nữa".
Còn khi niềm khao khát sống, khao khát hạnh phúc đã băng giá thì cũng chẳng còn gì thúc đẩy người ta nghĩ về cái chết.
Chịu áp bức của thần quyền (cúng ma).
Trong truyện Vợ chồng A Phủ có kể, khi bị bắt vào nhà thống lí, Mị đã định tự tử bằng nắm lá ngón, rồi lại bỏ ý định vì thương cha. Nhưng đến lúc cha Mị chết đi rồi, Mị lại không còn có ý định tìm đến cái chết nữa. Vì sao vậy?
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. Nội dung
a. Nhân vật Mị:
- Cuộc sống thống khổ:
- Sức sống tiềm tàng và khát vọng hạnh phúc:
- Sức phản kháng mạnh mẽ:
+ Lúc đầu, thấy A Phủ bị trói, Mị dửng dưng “vô cảm”.
+ Khi nhìn thấy “dòng nước mắt chảy xuống hai hõm má đã xám đen lại” của A Phủ, Mị xúc động, nhớ lại mình, đồng cảm với người, nhận ra tội ác của bọn thống trị.
->Tình thương, sự đồng cảm giai cấp, niềm khát khao tự do mãnh liệt,… đã thôi thúc Mị cắt dây trói cứu A Phủ và tự giải thoát cho cuộc đời mình.
Như vậy Mị có mấy lần hành động thể hiện sự phản kháng?
Phẩm chất và số phận của A Phủ
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. Nội dung
a. Nhân vật Mị
b. Nhân vật A Phủ:
- Số phận éo le, là nạn nhân của hủ tục lạc hậu và cường quyền phong kiến miền núi
- Phẩm chất tốt đẹp: có sức khỏe phi thường, dũng cảm; yêu tự do, yêu lao động; có sức sống tiềm tàng mãnh liệt…
GIÁ TRỊ HIỆN THỰC
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. Nội dung
a. Nhân vật Mị
b. Nhân vật A Phủ
c. Giá trị của tác phẩm:
- Giá trị hiện thực:
+ Bọn chúa đất, bọn thống lí cấu kết với giặc Pháp, được bọn Tây đồn cho muối về bán, ăn của dân nhiều, giàu lắm, nhà có nhiều nương, nhiều bạc nhiều thuốc phiện nhất làng.
 + Pá Tra cho vay nợ lãi, Mị trở thành con dâu gạt nợ nhà thống lí. Tuổi xuân và hạnh phúc bị cướp mất. Mị sống khổ nhục hơn con trâu, con ngựa.
 + A Phủ vì tội đánh con quan mà bị làng xử kiện, bị đánh, bị phạt vạ, trở thành kẻ ở nợ cho Pá Tra.
+ Cảnh Mị bị A Sử trói đứng. Cảnh A Phủ bị trói cho đến chết vì tội để hổ bắt mất bò.
GIÁ TRỊ NHÂN ĐẠO
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. Nội dung
a. Nhân vật Mị
b. Nhân vật A Phủ
c. Giá trị của tác phẩm:
- Giá trị nhân đạo:
+ Nỗi khổ đau của A Phủ: sống cô độc, bị đánh, bị phạt vạ… vì tội đánh con quan. Bị trói cho đến chết vì tội để hổ bắt mất bò.
+ Được Mị cứu thoát. Cùng chạy trốn đến Phiềng Sa.
 + Mị và A Phủ: từ đau khổ, thân phận nô lệ, bị chà đạp dã man đã vùng dậy tự cứu giành được tự do, hạnh phúc;
+ Những đêm tình mùa xuân của trai gái Mèo được nói đến như một phong tục chứa chan tinh thần nhân đạo, giàu bản sắc văn hóa dân tộc.
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. Nội dung
2. Nghệ thuật
- Nghệ thuật xây dựng nhân vật có nhiều điểm đặc sắc (A Phủ được miêu tả qua hành động, Mị chủ yếu khắc họa tâm tư,…).
- Trần thuật uyển chuyển, linh hoạt; cách giới thiệu nhân vật đầy bất ngờ, tự nhiên mà ấn tượng; kể chuyện ngắn gọn, dẫn dắt tình tiết khéo léo.
- Biệt tài miêu tả thiên nhiên và phong tục, tập quán của người dân miền núi.
- Ngôn ngữ sinh động, chọn lọc và sáng tạo, câu văn giàu tính tạo hình và thấm đẫm chất thơ,…
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. Nội dung
2. Nghệ thuật
3. Ý nghĩa văn bản
- Tố cáo tội ác của bọn phong kiến, thực dân;
- Thể hiện số phận đau khổ của người dân lao động miền núi;
- Phản ánh con đường giải phóng và ngợi ca vẻ đẹp, sức sống tiềm tàng, mãnh liệt của họ.
Chúc sức khỏe quý thầy và các em!
2021