KHỐI BỐN – TUẦN 15

MÔN: LUYỆN TỪ VÀ CÂU

BÀI: GIỮ PHÉP LỊCH SỰ KHI ĐẶT CÂU HỎI

MỤC TIÊU BÀI HỌC
Nắm được phép lịch sự khi hỏi chuyện người khác: biết thưa gửi, xưng hô phù hợp với quan hệ giữa mình và người được hỏi; tránh những câu hỏi tò mò hoặc làm phiền người khác (ND Ghi nhớ)
Nhận biết được quan hệ giữa các nhân vật, tính cách của nhân vật qua lời đối đáp ( BT1, BT2 mục III)

NỘI DUNG CHÍNH
I. Nhận xét
II. Ghi nhớ
III. Luyện tập
I. Nhận xét:
Luyện từ và câu:
GIỮ PHÉP LỊCH SỰ KHI ĐẶT CÂU HỎI
+ Câu hỏi :
Mẹ ơi, con tuổi gì ?
+ Từ ngữ thể hiện thái độ lễ phép :
Mẹ ơi.
Mẹ ơi, con tuổi gì ?
Tuổi con là tuổi Ngựa
Ngựa không yên một chỗ
Tuổi con là tuổi đi…
XUÂN QUỲNH
1. Tìm câu hỏi trong khổ thơ dưới đây. Những từ ngữ nào trong câu hỏi thể hiện thái độ lễ phép của người con ?
(Lời gọi )
a) Với cô giáo hoặc thầy giáo em.

b) Với bạn em.
2. Em muốn biết sở thích của mọi người trong ăn mặc, vui chơi, giải trí. Hãy đặt câu hỏi thích hợp:
 Với thầy giáo, cô giáo
– Thưa cô, cô có thích đi du lịch không ạ?
 Với bạn em
– Lan ơi, bạn có thích xem phim hoạt hình không?
– Thưa thầy, thầy thích môn thể thao nào nhất ạ?
– Bạn thích học vẽ hơn hay học múa hơn?
Để giữ phép lịch sự không nên hỏi các câu hỏi tò mò làm phiền lòng, phật ý người khác.
Ví dụ:
– Tại sao cả tháng nay chẳng thấy cậu mặc chiếc áo mới nào?
– Nhà chị không có xe hay sao mà cứ sang nhà em mượn xe vậy?
– Chú ơi, sao chú cứ dùng mãi chiếc ti vi cũ này thế?
3. Theo em, để giữ lịch sự, cần tránh hỏi những câu hỏi có nội dung như thế nào?
II. Ghi nhớ
Khi hỏi chuyện người khác, cần giữ phép lịch sự như thế nào?
Khi hỏi chuyện người khác, cần giữ phép lịch sự. Cụ thể là:

1. Cần thưa gửi, xưng hô cho phù hợp với quan hệ giữa mình và người được hỏi.

2. Cần tránh những câu hỏi làm phiền lòng người khác.
LUYỆN TẬP
a. Ông bố dắt con đến gặp thầy giáo để xin học. Thầy Rơ-nê đã già, mái tóc ngả màu xám, da nhăn nheo, nhưng đi lại vẫn nhanh nhẹn… Thầy hỏi:
– Con tên là gì?
Ông Giô-dép liếc mắt nhìn Lu-i, có ý bảo con trả lời.
– Thưa thầy, con là Lu-i Pa-xtơ ạ.
– Con đã muốn đi học chưa hay còn thích chơi?
– Thưa thầy con muốn đi học ạ.
1. Cách hỏi và đáp trong mỗi đoạn đối thoại dưới đây thể hiện quan hệ giữa các nhân vật và tính cách của mỗi nhân vật như thế nào?
Quan hệ Tính cách
a. Thầy- trò
Thầy Rơ – nê: hỏi Lu-i thật ân cần, trìu mến đủ thấy thầy rất yêu học trò.
Trò ( Lu – i Pa –xtơ): trả lời câu hỏi của thầy rất lễ phép đủ cho thấy cậu là đứa bé ngoan ngoãn, biết kính trọng thầy giáo.
1.Cách hỏi và đáp trong mỗi đoạn đối thoại dưới đây thể hiện quan hệ giữa các nhân vật và tính cách của mỗi nhân vật như thế nào?
b. Một lần I-u-ra chạm trán tên sĩ quan phát xít. Tên sĩ quan hỏi:
– Thằng nhóc tên gì?
– I-u-ra.
– Mày là đội viên hả?
– Phải.
– Sao mày không đeo khăn quàng?
– Vì không thể quàng khăn trước mặt bọn phát xít.
Quan hệ Tính cách
b. Tên sĩ quan phát xít – cậu bé yêu nước.
( quan hệ thù địch)
b. Tên sĩ quan phát xít: gọi cậu bé là “thằng nhóc”, “ mày” cho thấy hắn hách dịch, xấc xược.
Cậu bé I-u-ra: trả lời ngắn ngủn, trống không cho thấy cậu yêu nước, căm ghét, khinh bỉ bọn xâm lược cướp nước.
2. So sánh các câu hỏi trong đoạn văn sau. Em thấy câu các bạn nhỏ hỏi cụ già có thích hợp hơn những câu hỏi khác không? Vì sao?
Sau một cuộc dạo chơi, đám trẻ ra về. Tiếng nói cười ríu rít. Bỗng các em dừng lại khi thấy một cụ già đang ngồi ở vệ cỏ ven đường. Trông cụ thật mệt mỏi, cặp mắt lộ rõ vẻ u sầu.
– Chuyện gì xảy ra với ông cụ thế nhỉ ? - Một em trai hỏi.
Đám trẻ tiếp lời, bàn tán sôi nổi:
– Chắc là cụ bị ốm ?
– Hay cụ đánh mất cái gì ?
– Chúng mình thử hỏi xem đi !
Các em tới chỗ ông cụ, lễ phép hỏi :
– Thưa cụ, chúng cháu có thể giúp gì cụ không ạ?
Gạch chân dưới các câu hỏi. Câu các bạn nhỏ hỏi cụ già có thích hợp hơn những câu hỏi khác không? Vì sao?
Sau một cuộc dạo chơi, đám trẻ ra về. Tiếng nói cười ríu rít. Bỗng các em dừng lại khi thấy một cụ già đang ngồi ở vệ cỏ ven đường. Trông cụ thật mệt mỏi, cặp mắt lộ rõ vẻ u sầu.
– Chuyện gì xảy ra với ông cụ thế nhỉ ? - Một em trai hỏi.
Đám trẻ tiếp lời, bàn tán sôi nổi:
– Chắc là cụ bị ốm ?
– Hay cụ đánh mất cái gì ?
– Chúng mình thử hỏi xem đi !
Các em tới chỗ ông cụ, lễ phép hỏi :
– Thưa cụ, chúng cháu có thể giúp gì cụ không ạ?
Câu các bạn nhỏ hỏi cụ già:
- Thưa cụ, chúng cháu có thể giúp gì cụ không ạ?
So sánh các câu hỏi trong đoạn văn sau. Em thấy câu các bạn nhỏ hỏi cụ già có thích hợp hơn những câu hỏi khác không? Vì sao?

– Thưa cụ, chúng cháu có thể giúp gì cụ không ạ?
Câu hỏi này thích hợp. Vì thể hiện sự tế nhị, cảm thông và sẵn lòng giúp đỡ cụ già của các bạn nhỏ.
Thể hiện sự tò mò hoặc chưa thật sự tế nhị
Câu các bạn nhỏ tự hỏi nhau:
- Chuyện gì xảy ra với ông cụ thế nhỉ?
- Chắc là cụ bị ốm ?
– Hay cụ đánh mất cái gì ?

Ghi nhớ:
Khi hỏi chuyện người khác, cần giữ phép lịch sự. Cụ thể là:

1. Cần thưa gửi, xưng hô cho phù hợp với quan hệ giữa mình và người được hỏi.

2. Cần tránh những câu hỏi làm phiền lòng người khác.
HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
- Xem lại: Ghi nhớ (tr97)
Xem trước bài: MRVT: Trò chơi- Đồ chơi.