CHÀO MỪNG CÁC EM
ĐẾN VỚI GIỜ HỌC
NGỮ VĂN 9
TIẾT 109,110: MÙA XUÂN NHO NHỎ
- Thanh Hải-
I. Tiếp xúc văn bản:
1. Đọc:
MÙA XUÂN NHO NHỎ
Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc
Ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng.

Mùa xuân người cầm súng
Lộc giắt đầy quanh lưng
Mùa xuân người ra đồng
Lộc trải dài nương mạ
Tất cả như hối hả
Tất cả như xôn xao

Ðất nước bốn nghìn năm
Vất vả và gian lao
Ðất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước.
Ta làm con chim hót
Ta làm một cành hoa
Ta nhập vào hoà ca
Một nốt trầm xao xuyến.

Một mùa xuân nho nhỏ
Lặng lẽ dâng cho đời
Dù là tuổi hai mươi
Dù là khi tóc bạc.

Mùa xuân ta xin hát
Câu Nam ai, Nam bình
Nước non ngàn dặm mình
Nước non ngàn dặm tình
Nhịp phách tiền đất Huế...



2. Tìm hiểu chú thích:
a.Tác giả: Phạm Bá Ngoãn ( 1930-1980 ). Là cây bút có công xây dựng nền văn học cách mạng Miền Nam từ những ngày đầu.
b. Tác phẩm: - Bài thơ MXNN được ông viết khi lâm bệnh nặng tháng 11/1980. Đến tháng 12/1980 ông qua đời. Cho nên bài thơ là tiếng lòng mà ông gửi lại cho đời trước khi từ giã cõi trần
- Thể thơ: 5 chữ
- Đại ý: Bài thơ thể hiện cảm xúc và ước nguyện của nhà thơ trước mùa xuân.













3. Bố cục: Bài thơ được kết cấu theo mạch cảm xúc và suy tư của nhà thơ
- Đ1: 6 câu thơ đầu: Cảm xúc trước mùa xuân thiên nhiên, đất trời
- Đ2: 10 câu tiếp: Cảm xúc về mùa xuân của đất nước
- Đ3: 8 câu tiếp: Suy nghĩ và ước nguyện của nhà thơ trước mùa xuân đất nước (Tâm nguyện của nhà thơ)
- Đ4: 4 câu cuối: Lời ngợi ca quê hương, đất nước qua làn điệu dân ca xứ Huế

II. Phân tích:
1. Mùa xuân của thiên nhiên đất trời:


Mọc gi?a dũng sông xanh
Một bông hoa tím biếc
Oi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng.
- Hình ảnh: dòng sông, hoa, ,chim chiền chiện
- Màu sắc: xanh, tím biếc
- Âm thanh: tiếng chim vang trời
=> Bức tranh thiên nhiên vô cùng tươi đẹp , tràn đầy sức sống và đậm phong vị xứ Huế.
-> Nghệ thuật đảo ngữ : “mọc”
Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc
Ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng.
1. Mùa xuân của thiên nhiên đất trời:
- Ơi
, chi
Âm sắc ngọt ngào của con người xứ Huế

? Em hiểu thế nào về “ giọt long lanh” ?
A. Giọt mưa xuân.
B. Giọt âm thanh của tiếng chim.
C. Giọt sương mùa xuân.
D. Ý kiến của riêng em.
- NTTT: Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác
=> Chi tiết thơ chọn lọc, phép đảo ngữ, NT ẩn dụ chuyển đổi cảm giác,…tác giả vẽ ra 1 bức tranh TN mùa xuân tươi đẹp, căng tràn sức sống, thể hiện tình yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống thiết tha của tác giả.
Mùa xuân người cầm súng
Lộc giắt đầy trên lưng
Mùa xuân người ra đồng
Lộc trải dài nương mạ
Tất cả như hối hả
Tất cả như xôn xao.
Bảo vệ tổ quốc.
Lao động dựng xây đất nước.
Người cầm súng
Người ra đồng
2. Cảm xúc về mùa xuân của đất nước.
Lộc
giắt đầy
trải dài
Sức sống, sức xuân mạnh mẽ, căng tràn trên mọi miền đất nước.
Phát hiện những nét nghệ thuật đặc sắc của khổ thơ và chỉ ra tác dụng của nó?

Mùa xuân người cầm súng
Lộc giắt đầy trên lưng
Mùa xuân người ra đồng
Lộc trải dài nương mạ
Tất cả như hối hả
Tất cả như xôn xao.
- NT điệp ngữ, điệp cấu trúc câu, phép đối , nhịp thơ nhanh
- Nhấn mạnh sức sống, sức xuân mạnh mẽ và khí thế khẩn trương, náo nức, rộn ràng của quê hương đất nước.
Từ láy gợi cảm, hình ảnh thơ giàu giá trị biểu trưng và biểu cảm….
Mùa xuân
Mùa xuân
Lộc
Lộc
Tất cả như
Tất cả như
=> Tác giả khẳng định: chính những người chiến sĩ và những người lao động đã mang mùa xuân về cho đất nước. Lộc mùa xuân sinh sôi nảy nở và hạnh phúc may mắn đến với mọi nơi trên đất nước ta.
2. Cảm xúc về mùa xuân đất nước:

Đất nước bốn ngàn năm
Vất vả và gian lao
Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước.
Lẽ sống thủy chung tình nghĩa, uống nước nhớ nguồn.
Thái độ của nhà thơ:
Vừa trân trọng tự hào lại vừa trĩu nặng yêu thương bởi những thăng trầm gian khổ mà dân tộc ta đã phải trải qua.
- Bề dày lịch sử dựng nước và giữ nước với biết bao gian khổ thăng trầm
bốn ngàn năm
Vất vả và gian lao
2. Cảm xúc về mùa xuân của đất nước:
Phát hiện nghệ thuật tu từ nổi bật trong hai câu thơ sau và chỉ ra tác dụng biểu cảm của nó.
“ Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước.”


2. Cảm xúc về mùa xuân của đất nước:
- NTTT So sánh, nhân hóa độc đáo
- Khẳng định sự trường tồn, phát triển bền vững và tương lai tươi sáng của đất nước.
- Thể hiện tình yêu, niềm tự hào và tin tưởng của nhà thơ dành cho đất nươc.


“ Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước.”

Đất nước
vì sao
=> Cảm xúc của nhà thơ: tin vào sự sống,vào sự trường tồn và tương lai tươi sáng của đất nước
3. Suy nghĩ và ước nguyện của nhà thơ:

Ta làm con chim hót
Ta làm một cành hoa
Ta nhập vào hòa ca
Một nốt trầm xao xuyến.

=> Điệp ngữ “ta làm”, các hình ảnh ẩn dụ tự nhiên, giản dị và đẹp thể hiện ước nguyện giản dị, khiêm nhường, cao đẹp: Sống có ích, lặng lẽ cống hiến cho cuộc đời.
Một mùa xuân nho nhỏ
Lặng lẽ dâng cho đời
Dù là tuổi hai mươi
Dù là khi tóc bạc.
}
}
=> Hình ảnh ẩn dụ - sáng tạo đặc sắc nhất : “mùa xuân nho nhỏ” kết hợp với đảo ngữ lặng lẽ, điệp ngữ “dù là”, hoán dụ “tuổi hai mươi”, “khi tóc bạc” thể hiện khaùt voïng khieâm toán, chaân thaønh vôùi mong öôùc ñöôïc soáng ñeïp, coù yù nghóa, ñöôïc coáng hieán cả cuộc cho ñaát nöôùc, cho cuoäc ñôøi cuûa nhaø thô.
4. Lời ngợi ca quê hương, đất nước :

Mùa xuân ta xin hát
Caâu Nam ai, Nam bình
Nöôùc non ngaøn daëm mình
Nöôùc non ngaøn daëm tình
Nhòp phaùch tieàn ñaát Hueá.
}
- Lặp cấu trúc, vần bằng (bình, mình, tình).
? Tình cảm y�u qu� huong thiết tha, trìu mến, ni?m l?c quan, tin y�u cu?c d?i c?a nh� tho.
III. Tổng kết:
1. Nghệ thuật:
Bài thơ 5 chữ, có nhạc điệu trong sáng, tha thiết, gần gũi với dân ca .
Hình ảnh đẹp, giản dị, gợi cảm, so sánh, ẩn dụ sáng tạo.
2. Nội dung ý nghĩa:
Bài thơ là tiếng lòng tha thiết yêu mến và gắn bó với đất nước, với cuộc đời
Thể hiện ước nguyện chân thành của nhà thơ được cống hiến cho đất nước, góp mùa xuân nho nhỏ của mình vào mùa xuân lớn của dân tộc.
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
- Viết đoạn văn khoảng 8 - 10 câu nêu cảm nhận về hai câu thơ:
“ Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng”
- Học phần phân tích, học thuộc lòng bài thơ và chuẩn bị bài “ Viếng lăng Bác”