Tiết 12,13,14:

TÂY TIẾN
2
0
0
1
1
2
7
8
PHẦN DẠY HỌC TRỰC TUYẾN
Cấu trúc bài học
Tìm hiểu chung
Đọc – hiểu văn bản
Tổng kết
I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả
Quang Dũng (1921 - 1988)
Tên khai sinh: Bùi Đình Diệm.
Quê: Đan Phượng, Hà Tây.
Ông học hết bậc Trung học ở Hà Nội. Sau Cách mạng tháng Tám ông tham gia quân đội.
Sau 1954, ông là BTV Nhà xuất bản VH.
a. Cuộc đời
b. Sự nghiệp
Là nghệ sĩ đa tài: làm thơ, viết văn, vẽ tranh, soạn nhạc...
Thơ: một hồn thơ phóng khoáng, hồn hậu, lãng mạn, tài hoa khi viết về Tây Tiến và xứ Đoài mây trắng.
Năm 2001, ông được tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật.
- Tác phẩm chính: Mây đầu ô (thơ - 1986), Mùa hoa gạo, Tuyển thơ văn Quang Dũng (1988),….
ĐÔI MẮT NGƯỜI SƠN TÂY

Em ở thành Sơn chạy giặc về
Tôi từ chinh chiến cũng ra đi
Cách biệt bao ngày quê Bất Bạt
Chiều xanh không thấy núi Ba Vì

Vầng trán em mang trời quê hương
Mắt em như nước giếng thôn làng
Tôi nhớ xứ Đoài mây trắng lắm
Em đã bao ngày em nhớ thương?...

Mẹ tôi em có gặp đâu không?
Những xác già nua ngập cánh đồng
Tôi nhớ một thằng em bé nhỏ
Bao nhiêu rồi xác trẻ trôi sông



Từ độ thu về hoang bóng giặc
Điêu tàn ơi lại nối điêu tàn
Đất đá ong khô nhiều suối lệ
Em đã bao ngày lệ chứa chan?

Đôi mắt người Sơn Tây
U uẩn chiều lưu lạc
Thương vườn ruộng khôn khuây

Bao giờ trở lại đồng Bương Cấn
Về núi Sài Sơn ngó lúa vàng
Sông Đáy chậm nguồn qua Phủ Quốc
Sáo diều khuya khoắt thổi đêm trăng

Bao giờ tôi gặp em lần nữa
Chắc đã thanh bình rộn tiếng ca
Đã hết sắc mùa chinh chiến cũ
Còn có bao giờ em nhớ ta?

1949
I. Tìm hiểu chung
2. Giới thiệu đoàn quân Tây Tiến
I. Tìm hiểu chung
2. Giới thiệu đoàn quân Tây Tiến
Thành lập đầu năm 1947. Quang Dũng là Đại đội trưởng.
Thành phần: đa số là thanh niên Hà Nội.
Nhiệm vụ: phối hợp với bộ đội Lào, đánh tiêu hao lực lượng Pháp ở Thượng Lào, miền Tây Bắc bộ Việt Nam, bảo vệ biên giới Lào - Việt.
Địa bàn hoạt động:  miền tây Thanh Hóa, Sơn La, Hòa Bình, Sầm Nứa (Lào).
Điều kiện chiến đấu gian khổ.
Địa bàn hoạt động
đoàn quân Tây Tiến
*Sầm Nưa
Năm 1948, Quang Dũng chuyển sang đơn vị khác.
Bài thơ được ông sáng tác tại Phù Lưu Chanh sau khi rời xa đơn vị cũ.
I. Tìm hiểu chung
3. Tác phẩm
a. Hoàn cảnh sáng tác, xuất xứ
Bài thơ Tây Tiến in trong tập “Mây đầu ô” là đứa con đầu lòng hào hoa và tráng kiệt không chỉ của thơ ca Quang Dũng mà là của cả thơ ca kháng chiến thời kỳ đầu.
“Nhớ Tây Tiến”
Chất chứa bao cảm xúc; nỗi nhớ dâng trào da diết mỗi lần gọi tên.
“Tây Tiến”
I. Tìm hiểu chung
3. Tác phẩm
b. Nhan đề
c. Bố cục
Đoạn 3:
Chân dung
người lính
Tây Tiến
Đoạn 1:
Nỗi nhớ về
khung cảnh
miền Tây và
những cuộc
hành quân
của người lính
Tây Tiến
Đoạn 2:
Nỗi nhớ kỉ niệm
đêm liên hoan
doanh trại
và vẻ đẹp
của sông nước
miền Tây Bắc
Đoạn kết:
Lời hẹn ước
và sự gắn bó
sâu sắc
với Tây Tiến
Bố cục: 4 phần
Cảm xúc chủ đạo: Nỗi nhớ về vùng đất Tây Bắc và đồng đội Tây Tiến.
Tây Tiến
II. Đọc – hiểu văn bản
1. Thiên nhiên Tây Bắc và cuộc hành quân gian khổ của binh đoàn Tây Tiến
Hai câu đầu: Tiền đề xúc cảm nghệ thuật của bài thơ
Bức tranh thiên nhiên Tây Bắc hùng vĩ, hoang sơ, dữ dội
c. Cuộc hành quân đầy gian khổ của binh đoàn Tây Tiến
d. Tiểu kết đoạn 1
- Địa danh – địa bàn: Tây Tiến - Sông Mã – rừng núi
→ Mối quan hệ gắn bó sâu đậm giữa con sông, núi rừng với đơn vị Tây Tiến.
Dấu ấn đặc biệt của Tây Tiến.
Không gian nghệ thuật của bài thơ.
1. Thiên nhiên Tây Bắc và cuộc hành quân gian khổ của binh đoàn Tây Tiến
Hai câu đầu: Tiền đề nghệ thuật của bài thơ
Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!
Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi
- Âm điệu tha thiết
- “Tây Tiến ơi!”: tiếng gọi thân thương về đơn vị cũ thiết tha như gọi bạn lòng.
- “Nhớ chơi vơi”: là nỗi nhớ mênh mông, lửng lơ, không định hình, bao trùm cả không gian, thời gian.


→ Nỗi nhớ khắc khoải, bật lên thành tiếng gọi xiết bao trìu mến, khơi dậy và đánh thức quá khứ oai hùng.
Cảm xúc chủ đạo của bài thơ
Hai câu đầu: Tiền đề nghệ thuật của bài thơ
* Ấn tượng không gian đẫm sương
Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi
Mường Lát hoa về trong đêm hơi
b.Bức tranh thiên nhiên Tây Bắc hùng vĩ, hoang sơ, dữ dội
Nét vẽ đầy lãng mạn, đậm chất thơ
Sự gian khổ, giàu chất hiện thực
Sài Khao
Địa danh gợi sự xa xôi, bí hiểm của vùng đất chưa có dấu chân người
sương lấp đoàn quân mỏi: lạnh giá, khắc nghiệt , gợi độ căng của hoàn ảnh
Mường Lát
hoa về trong đêm hơi: không gian mờ mịt sương, huyền ảo, thơ mộng
Tạo sự cân bằng, hài hòa về âm điệu, cảm xúc và hình ảnh.
Cách cảm nhận về thiên nhiên mang dấu ấn riêng của lính Tây Tiến.
b.Bức tranh thiên nhiên Tây Bắc hùng vĩ, hoang sơ, dữ dội
* Ấn tượng không gian đẫm sương
D?c lờn khỳc khu?u d?c tham th?m
Heo hỳt c?n mõy sỳng ng?i tr?i
Ng�n thu?c lờn cao, ng�n thu?c xu?ng
Nh� ai Pha Luụng mua xa khoi
Ngh? thu?t s? d?ng t? ng?
Hỡnh ?nh
Nh?p di?u
Thanh di?u
b.Bức tranh thiên nhiên Tây Bắc hùng vĩ, hoang sơ, dữ dội
* Ấn tượng địa hình hiểm trở
Nhận xét về địa hình Tây Bắc
Từ ngữ:
- Điệp từ “dốc” đứng đầu mỗi nhịp thơ: Sự hiểm trở, trùng điệp, cao vút của núi đồi miền Tây, gợi ra những đỉnh dốc chờn vờn trong mây trời, nhìn lên chót vót, nhìn xuống thăm thẳm.
- Từ láy + thanh trắc: “khúc khuỷu”, “thăm thẳm”: Sự gãy khúc, trúc trắc, gập ghềnh của núi đồi miền Tây.
b.Bức tranh thiên nhiên Tây Bắc hùng vĩ, hoang sơ, dữ dội
* Ấn tượng địa hình hiểm trở
Cách nhìn lính tráng, hóm hỉnh, tinh nghịch, trẻ trung của người lính Tây Tiến
Hình ảnh
- Heo hút cồn mây
- Nhân hóa: súng ngửi trời
Đặc tả độ cao ngất trời của núi
b.Bức tranh thiên nhiên Tây Bắc hùng vĩ, hoang sơ, dữ dội
* Ấn tượng địa hình hiểm trở
Nhịp điệu:
- Chữ “cao” giữa câu thơ, trước và sau là hai vế đối xứng “ngàn thước lên” - “cao” – “ngàn thước xuống”, câu thơ bị bẻ đôi
- Đối thanh + Đối ý: lên –xuống
→ Giàu tính tạo hình, một biểu tượng ngữ âm: chữ cao như đỉnh núi, hai vế là hai mái núi chon von, vút lên đổ xuống thẳng đứng.

b.Bức tranh thiên nhiên Tây Bắc hùng vĩ, hoang sơ, dữ dội
* Ấn tượng địa hình hiểm trở
Thanh điệu:
3 Câu đầu nhiều thanh trắc tạo cảm giác trúc trắc, chênh vênh – cảm giác khó nhọc của người lính
Câu cuối toàn thanh bằng: gợi cảm giác nhẹ nhàng giữa không gian mung lung trời nước – sự thư thái tận hưởng cái thơ mộng của cơn mưa rừng của người lính.
b.Bức tranh thiên nhiên Tây Bắc hùng vĩ, hoang sơ, dữ dội
* Ấn tượng địa hình hiểm trở
“Chiều chiều oai linh thác gầm thét
Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người”
- Từ dạng láy “chiều chiều”, “đêm đêm”: tần suất, lặp đi lặp lại
Nhân hóa: “Thác gầm thét”, “cọp trêu người”
Nghệ thuật phối thanh bằng trắc:
b.Bức tranh thiên nhiên Tây Bắc hùng vĩ, hoang sơ, dữ dội
* Cảnh vật rừng hoang thú dữ
Thiên nhiên hoang sơ, man dại, đầy bí hiểm gợi cảm giác rùng rợn, hãi hùng thường xuyên thường trực
Không gian đẫm sương
Bức tranh thiên nhiên Tây Bắc hùng vĩ, dữ dội
Địa hình hiểm trở
Rừng hoang thú dữ
- Bút pháp đặc tả một bức tranh sơn mài ấn tượng về cảnh sắc miền Tây, với những nét vẽ gân guốc, rắn rỏi, khỏe khoắn.
- Bức tranh hùng vĩ, dữ dội của miền Tây là phông nền để làm nổi bật cuộc hành quân gian khổ của binh đoàn Tây Tiến
“Anh bạn dãi dầu không bước nữa
Gục lên súng mũ bỏ quên đời”
c. Cuộc hành quân gian khổ của binh đoàn Tây Tiến
*Đối diện với cái chết:
* Đón nhận những bữa cơm ấm tình quân dân

Cái chết đậm chất bi hùng: chết trong tư thế tiếp tục hành trình.
 Vần thơ nói đến cái mất mát, hy sinh nhưng không bi lụy.
“ Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói
Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”
 Kỉ niệm êm dịu và ấm áp.
- Bức tranh thiên nhiên hùng tráng, dữ dội và bí ẩn nhưng cũng thơ mộng, huyền ảo.
- Nổi bật lên hình ảnh chiến sĩ can trường, ngang tàng mà hào hoa, tinh nghịch.
TÂY TIẾN
Quang Dũng
2. Kỉ niệm đêm liên hoan doanh trại và vẻ đẹp của sông nước miền Tây một chiều sương phủ
a. Kỉ niệm đêm liên hoan doanh trại
Không khí chung của đêm liên hoan
Nhân vật trung tâm
Cảm xúc của lính Tây Tiến
2. Kỉ niệm đêm liên hoan doanh trại và vẻ đẹp của sông nước miền Tây một chiều sương phủ
a. Kỉ niệm đêm liên hoan doanh trại
Không khí chung của đêm liên hoan
+ Âm thanh
+ Ánh sáng
+ Sắc màu
+ Vũ điệu
→ Thế giới của thực và mộng đan cài, giàu nhạc và thơ
“bừng”,
“hội đuốc hoa”
2. Kỉ niệm đêm liên hoan doanh trại và vẻ đẹp của sông nước miền Tây một chiều sương phủ
a. Kỉ niệm đêm liên hoan doanh trại
Không khí chung của đêm liên hoan
Nhân vật trung tâm: thiếu nữ vùng cao
+ Trang phục lộng lẫy: xiêm áo
+ Vũ điệu cuốn hút, mê hoặc: man điệu
+ Dáng vẻ tình tứ, quyến rũ: e ấp
→ Linh hồn của đêm liên hoan
2. Kỉ niệm đêm liên hoan doanh trại và vẻ đẹp của sông nước miền Tây một chiều sương phủ
a. Kỉ niệm đêm liên hoan doanh trại
Không khí chung của đêm liên hoan
Nhân vật trung tâm
Cảm xúc của lính Tây Tiến
+ Kìa em: reo vui, choàng tỉnh, ngỡ ngàng, say đắm
+ xây hồn thơ: chếnh choáng trong tâm trạng phấn khích, hân hoan
→ Kỉ niệm đẹp của đời lính

2. Kỉ niệm đêm liên hoan doanh trại và vẻ đẹp của sông nước miền Tây một chiều sương phủ
b. Vẻ đẹp của sông nước miền Tây một chiều sương phủ
Âm hưởng, giọng điệu
Vẻ đẹp của chiều sương Châu Mộc
Bút pháp miêu tả
2. Kỉ niệm đêm liên hoan doanh trại và vẻ đẹp của sông nước miền Tây một chiều sương phủ
b. Vẻ đẹp của sông nước miền Tây một chiều sương phủ
Âm hưởng, giọng điệu
+ Trầm lắng, hoài niệm, gợi nhắc
+ Chữ “ấy” câu trên bắt vần chữ “thấy” câu dưới tạo nên vần lưng giàu âm điệu, một tiếng khẽ hỏi cất lên trong lòng
→ Hoài niệm chiều sương Châu Mộc thêm phần man mác, bâng khuâng
2. Kỉ niệm đêm liên hoan doanh trại và vẻ đẹp của sông nước miền Tây một chiều sương phủ
b. Vẻ đẹp của sông nước miền Tây một chiều sương phủ
Âm hưởng, giọng điệu
Vẻ đẹp của chiều sương Châu Mộc:
+ Thiên nhiên :
. Chiều sương ấy, hồn lau: không gian giăng mắc một màu khói sương bảng lảng, hoang dại và đậm màu cổ tích
. dòng nước lũ - hoa đong đưa: hình ảnh đối lập, vũ khúc duyên dáng của thiên nhiên
→Vẻ đẹp cổ điển bức tranh suối rừng nơi cao nguyên Châu Mộc được thể hiện một cách tuyệt đẹp với bút pháp tài hoa và hồn thơ lãng mạn của một khách chinh phu thời đại mới với cái nhìn lạc quan, yêu đời.
2. Kỉ niệm đêm liên hoan doanh trại và vẻ đẹp của sông nước miền Tây một chiều sương phủ
b. Vẻ đẹp của sông nước miền Tây một chiều sương phủ
Âm hưởng, giọng điệu
Vẻ đẹp của chiều sương Châu Mộc:
+ Con người:
. Dáng người trên độc mộc: dáng vẻ uyển chuyển, duyên dáng
. vũ khúc lao động hòa cùng vũ khúc thiên nhiên – cái đong đưa rất tình tứ của hoa rừng
→ Bức tranh về cảnh và người hiện lên với vẻ khỏe khoắn, rắn rỏi trên nền vẻ liêu trai huyền ảo, mơ màng của thiên nhiên suối rừng.
2. Kỉ niệm đêm liên hoan doanh trại và vẻ đẹp của sông nước miền Tây một chiều sương phủ
b. Vẻ đẹp của sông nước miền Tây một chiều sương phủ
Âm hưởng, giọng điệu
Vẻ đẹp của chiều sương Châu Mộc
Bút pháp miêu tả:
Phân biệt đặc tả và gợi tả
- Dùng động từ, tính từ
- Chi tiết, tỉ mỉ
Dùng danh từ, cụm danh từ
- Chấm phá, điểm xuyết
2. Kỉ niệm đêm liên hoan doanh trại và vẻ đẹp của sông nước miền Tây một chiều sương phủ
b. Vẻ đẹp của sông nước miền Tây một chiều sương phủ
Âm hưởng, giọng điệu
Vẻ đẹp của chiều sương Châu Mộc
Bút pháp miêu tả:
+ Chủ yếu sử dụng danh từ + cụm danh từ
+ Tối giản đường nét, màu sắc, chỉ vài phác họa đơn giản thâu tóm linh hồn tạo vật
+ Hỉnh ảnh sương + hồn lau: nét vẽ nhòe mờ
→ Bức tranh sơn thủy hữu tình với những đường nét mềm mại, uyển chuyển, tinh tế tài hoa về Tây Bắc mĩ lệ, nên thơ.
3. Chân dung người lính Tây Tiến
TÂY TIẾN
Quang Dũng
3. Chân dung người lính Tây Tiến
a. Trong đời sống chiến đấu – sống hiên ngang
* Ngoại hình
Những nét vẽ hiện thực:
+ đoàn binh không mọc tóc
+ quân xanh màu lá
→ Hiện thực đời sống kháng chiến gian khổ, sinh hoạt thiếu thốn, bệnh tật hoành hành lấy đi vẻ thanh xuân tươi tắn của người lính Tây Tiến.
3. Chân dung người lính Tây Tiến
a. Trong đời sống chiến đấu – sống hiên ngang
* Ngoại hình
Những nét vẽ hiện thực:
Những chi tiết lãng mạn:
+ Đoàn binh – từ Hán Việt mang âm hưởng hào hùng
+ dữ oai hùm – khí phách hiên ngang của chúa sơn lâm ngự trị nơi rừng hoang biên giới
→ Ngoại hình xanh xao không làm mất đi vẻ kiêu hùng, uy dũng của những chàng trai Tây Tiến

3. Chân dung người lính Tây Tiến
a. Trong đời sống chiến đấu – sống hiên ngang
* Ngoại hình
Những nét vẽ hiện thực:
Những chi tiết lãng mạn:
→ Chân dung khác thường, phi thường – Cảm hứng lãng mạn
3. Chân dung người lính Tây Tiến
a. Trong đời sống chiến đấu – sống hiên ngang
* Tâm hồn
Chí trượng phu: Mắt trừng gửi mộng qua biên giới
+ Tiếng gọi Tổ quốc: Ánh mắt quyết tử, tư thế sẵn sàng nổ súng
+ Tiếng gọi của khát vọng tuổi trẻ: mộng bình sinh, chinh phục xứ lạ phương xa để thỏa chí nam nhi
→ Hòa điệu trách nhiệm + Khát vọng
3. Chân dung người lính Tây Tiến
a. Trong đời sống chiến đấu – sống hiên ngang
* Tâm hồn
Tình lãng mạn: Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm
+ Giấc mơ tươi tắn về những hình bóng đẹp nơi quê nhà
+ Trái tim tuổi trẻ rạo rực, khát khao yêu đương
→ Tâm hồn lãng mạn, hào hoa
3. Chân dung người lính Tây Tiến
a. Trong đời sống chiến đấu – sống hiên ngang
* Tâm hồn
Chí trượng phu
Tình lãng mạn:
→ Tây Tiến hào hùng mà hào hoa, phi thường mà đời thường, vĩ đại mà gần gũi
3. Chân dung người lính Tây Tiến
b. Trong mất mát hi sinh – thác hào hùng
* Bi
Rải rác biên cương mồ viễn xứ: mộ chí rải rác nơi biên cương/ xứ người
- Áo bào thay chiếu: không chiếu bọc thây, khâm liệm bằng manh áo đơn sơ
→ Hiện thực đau thương, xót xa được ghi lại một cách chân thực
3. Chân dung người lính Tây Tiến
b. Trong mất mát hi sinh – thác hào hùng
* Hùng
Biên cương, viễn xứ, độc hành: từ Hán Việt trang trọng, cổ kính
Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh: khẩu khí ngang tàng, lí tưởng quên mình – dũng khí tinh thần và hành động của nhiều thế hệ những năm kháng chiến
Áo bào: chân dung cổ kính, sang trọng của dũng tướng xuất chinh, dáng vóc kiêu hùng ngạo nghễ của tráng sĩ, đại trượng phu
Về: tình cảm gần gũi thân thương, hi sinh- trở về đất mẹ
Sông Mã …: khúc độc hành bi tráng vĩnh quyết những tráng sĩ
→ Niềm cảm khái của tác giả về cái chết.
Tầm vóc lẫm liệt, uy nghi, sang trọng đầy kiêu dũng của người lính Tây Tiến
3. Chân dung người lính Tây Tiến
b. Trong mất mát hi sinh – thác hào hùng
Bi:
Hùng:
→ Cảm hứng bi tráng + Tinh thần lãng mạn
Tây Tiến vừa cổ điển vừa hiện đại, vừa mang dáng dấp những đại trượng phu, những khách chinh phu thuở trước, vừa khoác lên vẻ đẹp hiện đại của anh bộ đội cụ Hồ thời chống Pháp
3. Chân dung người lính Tây Tiến
c. Đánh giá chung
Bức chân dung, một bức tượng đài người lính cách mạng vừa chân thực vừa có sức khái quát, tiêu biểu cho vẻ đẹp sức mạnh dân tộc ta trong thời đại mới, thời đại cả dân tộc đứng lên làm cuộc kháng chiến vệ quốc thần kỳ chống thực dân Pháp. Đó là bức tượng đài được kết tinh từ âm hưởng bi tráng của cuộc kháng chiến ấy.
Một bức tượng đài tập thể - tượng đài bất tử về người lính vô danh, một bức phù điêu bằng ngôn từ về một đơn vị có một không hai trong lịch sử dân tộc và lịch sử thơ ca.
Tây Tiến là một hình tượng thẩm mĩ sang trọng = Nhớ thương + Trân trọng + Ngợi ca + Ngưỡng mộ của người đại đội trưởng

4. Lời thề gắn bó với Tây Tiến
a. Tinh thần của đoàn quân Tây Tiến
Tây Tiến người đi không hẹn ước: chí lớn của những tráng sĩ quyết chí vì lí tưởng
Đường lên thăm thẳm một chia phôi: ý niệm của thời đại – nhất khứ bất phục hoàn.
→ Lí tưởng chiến đấu cao cả của anh bộ đội cụ Hồ, làm nổi bật phẩm chất yêu nước anh hùng 

4. Lời thề gắn bó với Tây Tiến
b. Lời thề cùng Tây Tiến
Tây Tiến mùa xuân ấy: mùa xuân lịch sử khi binh đoàn Tây Tiến thành lập + mùa xuân tuổi trẻ sống chết cùng Tây Tiến
Hồn về Sầm Nứa chẳng về xuôi: lời tự hứa, tự nhắc nhở để khẳng định : linh hồn vẫn mãi thuộc về mảnh đất miền tây- nơi đậm tình đậm nghĩa cùng Tây Tiến.
Giọng điệu: ngang tàng, khinh bạc, thể hiện chất lãng tử kiêu hùng mang vẻ đẹp lãng mạn.
4. Lời thề gắn bó với Tây Tiến
b. Lời thề cùng Tây Tiến
Khẳng định dứt khoát, chắc nịch, đinh ninh: chặng đường đã qua là kỉ niệm, là đồng đội, là sự hiến dâng, là cuộc đời riêng có dịp phát sáng trong cuộc đời chung của dân tộc, cách mạng