KI?M TRA BÀI CU :
1) Thế nào là câu đặc biệt? Câu đặc biệt thường được dùng để làm gì ?
2) Trong các câu sau, câu nào là câu đặc biệt ?
a. Trên trời, bầu trời trong xanh không một gợn mây.
b. Lan được đi tham quan nhiều nơi nên bạn hiểu biết rất nhiều .
c. Hoa sim !
d. Mưa rất to .
o
TIẾT 84 - TI?NG VI?T:
THÊM TRẠNG NGỮ CHO CÂU
I) Đặc điểm của trạng ngữ :


VÍ DUÏ 1 : Ñoïc caùc caâu sau vaø traû lôøi caâu hoûi .
Dưới bóng tre xanh, đã từ lâu đời, người dân cày Việt Nam dựng nhà, dựng cửa, vỡ ruộng, khai hoang. Tre ăn ở với người, đời đời, kiếp kiếp. … Tre với người như thế đã mấy nghìn năm. Một thế kỉ “văn minh”, “khai hóa” của thực dân cũng không làm ra được một tấc sắt. Tre vẫn phải còn vất vả mãi với người. Cối xay tre nặng nề quay, từ nghìn đời nay, xay nắm thóc.”
Vì ốm, bạn Nam phải nghỉ bốn ngày.
Để tránh xảy ra tai nạn đáng tiếc, mọi người phải tuân thủ luật lệ giao thông.
Bằng chiếc xẻng nhỏ, tôi xúc hết cả đống cát lớn….
Như một luồng gió lốc, bốn chiếc máy bay nối đuôi nhau ào tới.
Dưới bóng tre xanh, đã từ lâu đời, người dân cày Việt Nam dựng nhà, dựng cửa, vỡ ruộng khai hoang .
b) Vì ốm, Bạn Nam phải nghỉ bốn ngày
c) D? tr�nh x?y ra tai n?n d�ng ti?c, m?i ngu?i ph?i tu�n th? lu?t l? giao thơng.
d) B?ng chi?c x?ng nh?, tơi x�c h?t c? d?ng c�t l?n...
e) Nhu m?t lu?ng giĩ l?c, b?n chi?c m�y bay n?i duơi nhau �o t?i.
Dưới bóng tre xanh,
đã từ lâu đời , [...]
b)Vì ?m [...]
c) Để tránh xảy ra tai nạn đáng tiếc, …
d) B?ng chi?c x?ng nh?, [...]
e) Nhu m?t lu?ng giĩ l?c, [...]
TN địa diểm, nơi chốn
TN ch? nguyên nhân
TN ch? mục đích
TN ch? phương tiện
TN ch? cách thức
TN ch? th?i gian
? Có thể chuyển trạng ngữ ở những câu sau sang những vị trí nào trong câu ?
Dưới bóng tre xanh, đã từ lâu đời, người dân cày Việt Nam dựng nhà, dựng cửa, vỡ ruộng, khai hoang .
Người dân cày Việt Nam, dưới bóng tre xanh, đã từ lâu đời, dựng nhà, dựng cửa, vỡ ruộng, khai hoang .
Người dân cày Việt Nam dựng nhà, dựng cửa, vỡ ruộng, khai hoang, dưới bóng tre xanh, đã từ lâu
đời .
b) Vì ốm, bạn Nam phải nghỉ bốn ngày
Bạn Nam phải nghỉ bốn ngày, vì ốm.
II) LUYEÄN TAÄP :
Boán caâu sau ñeàu coù cuïm töø muøa xuaân. Haõy cho bieát trong caâu naøo cuïm töø muøa xuaân laø traïng ngöõ. Trong nhöõng caâu coøn laïi, cuïm töø muøa xuaân ñoùng vai troø gì ?
Muøa xuaân cuûa toâi – muøa xuaân Baéc Vieät, muøa xuaân cuûa Haø Noäi – laø muøa xuaân coù möa rieâu rieâu, gioù laønh laïnh, coù tieáng nhaïn keâu trong ñeâm xanh [...] .
Muøa xuaân, caây gaïo goïi ñeán bao nhieâu laø chim ríu rít .
Töï nhieân nhö theá : ai cuõng chuoäng muøa xuaân .
Muøa xuaân ! Moãi khi hoaï mi tung ra nhöõng tieáng hoùt vang löøng, moïi vaät nhö coù söï ñoåi thay kì dieäu .
a. Mùa xuân của tôi - mùa xuân Bắc Việt, mùa xuân của Hà Nội - là mùa xuân có mưa riêu riêu, gió lành lạnh, có tiếng nhạn kêu trong đêm xanh [...] .
b. Mùa xuân, cây gạo gọi đến bao nhiêu là chim ríu rít .
c. Tự nhiên như thế : ai cũng chuộng mùa xuân .
d. Mùa xuân ! Mỗi khi hoạ mi tung ra những tiếng hót vang lừng, mọi vật như có sự đổi thay kì diệu .
Chủ ngữ và vị ngữ
Trạng ngữ
Phụ ngữ trong cụm động từ
Câu đặc biệt
2. Tìm trạng ngữ trong các đoạn trích dưới đây :
Cơn gió mùa hạ lướt qua vừng sen trên hồ, nhuần thấm cái hương thơm của lá, như báo trước mùa về của một thức quà thanh nhã và tinh khiết. Các bạn có ngửi thấy, khi đi qua những cánh đồng xanh, mà hạt thóc nếp đầu tiên làm trĩu thân lúa còn tươi, ngửi thấy cái mùi thơm mát của bông lúa non không ? Trong cái vỏ xanh kia, có một giọt sữa trắng thơm, phảng phất hương vị ngàn hoa cỏ. Dưới ánh nắng, giọt sữa dần dần đông lại, bông lúa ngày càng cong xuống, nặng vì cái chất quý trong sạch của Trời .
( Thạch Lam )
b) Chúng ta có thể khẳng định rằng: cấu tạo của tiếng Việt, với khả năng thích ứng với hoàn cảnh lịch sử như chúng ta vừa nói trên đây, là một chứng cớ khá rõ về sức sống của nó .
( Đặng Thai Mai )
Các trạng ngữ :
a) Cơn gió mùa hạ lướt qua vừng sen trên hồ, nhuần thấm cái hương thơm của lá, như báo trước mùa về của một thức quà thanh nhã và tinh khiết. Các bạn có ngửi thấy, khi đi qua những cánh đồng xanh, mà hạt thóc nếp đầu tiên làm trĩu thân lúa còn tươi, ngửi thấy cái mùi thơm mát của bông lúa non không ? Trong cái vỏ xanh kia, có một giọt sữa trắng thơm, phảng phất hương vị ngàn hoa cỏ. Dưới ánh nắng, giọt sữa dần dần đông lại, bông lúa ngày càng cong xuống, nặng vì cái chất quý trong sạch của Trời .
b) Chúng ta có thể khẳng định rằng: cấu tạo của tiếng Việt, với khả năng thích ứng với hoàn cảnh lịch sử như chúng ta vừa nói trên đây, là một chứng cớ khá rõ về sức sống của nó .
3. Dựa vào kiến thức đã học ở bậc Tiểu học :
a) Hãy phân loại các trạng ngữ vừa tìm được qua bài tập 2 .
b) Kể thêm những loại trạng ngữ khác mà em biết . Cho ví dụ minh hoạ .
Các trạng ngữ :
a) - như báo trước mùa về của một thức quà thanh nhã và tinh khiết
- khi đi qua những cánh đồng xanh, mà hạt thóc nếp đầu tiên làm trĩu thân lúa còn tươi

- trong cái vỏ xanh kia
-dưới ánh nắng
b) với khả năng thích ứng với hoàn cảnh lịch sử như chúng ta vừa nói trên đây
chỉ cách thức
chỉ thời gian
chỉ nơi chốn
chỉ cách thức
chỉ nơi chốn
CÁC LOẠI TRẠNG NGỮ
* Chỉ thời gian * Chỉ tình thế
* Chỉ nơi chốn * Chỉ điều kiện - giả thiết
* Chỉ nguyên nhân * Chỉ điều nhượng bộ
* Chỉ mục đích * Chỉ trạng thái
* Chỉ phương tiện
* Chỉ cách thức

Bài tập trắc nghiệm :
О
Bài 1 : Trạng ngữ là gì ?
a. Là thành phần chính của câu
b. Là thành phần phụ của câu
c. Là biện pháp tu từ trong câu
d. Là một trong số các từ loại của tiếng Việt
О
Bài 2 : Có thể phân loại trạng ngữ theo cơ sở nào ?
a. Theo các nội dung mà chúng biểu thị
b. Theo vị trí của chúng trong câu
c. Theo thành phần chính nào mà chúng đứng liền trước hoặc liền sau
d. Theo mục đích nói của câu
Bài 3 : Xác định ý nghĩa của trạng ngữ cho câu sau :
" Vào đêm trước ngày khai trường của con, mẹ không ngủ được "
a. Nguyên nhân diễn ra hành động được nói đến trong câu

b. Nơi chốn diễn ra hành động được nói đến trong câu

c. Cách thức diễn ra hành động được nói đến trong câu

d. Thời gian diễn ra hành động được nói đến trong câu
o
BÀI TẬP VỀ NHÀ :
1. Học thuộc phần ghi nhớ và làm tiếp các bài tập .
2. Tìm thêm ví dụ minh hoạ cho các loại trạng ngữ vừa học .
3. So?n bài " Tìm hiểu chung về phép lập luận chứng minh " theo hệ thống câu hỏi sách giáo khoa.