Giáo viên: Lê Thị Loan
Văn bản : ÔN TẬP

BẾP LỬA
(Bằng Việt)
Giới thiệu chung
1)Tác giả :-Tên thật: Nguyễn Việt Bằng
Sinh năm 1941 – Thạch Thất - Hà Tây
- Thuộc thế hệ các nhà thơ trưởng thành trong kháng chiến chống Mĩ
Phong cách thơ: trầm lắng suy tư, mượt mà trong sáng.
* Tác phẩm chính:
Hương cây - Bếp lửa .
Bếp lửa khoảng trời.
-Thơ Bằng Việt trong trẻo, mượt mà, khai thác những kỉ niệm và mơ ước tuổi trẻ nên gần gũi với bạn đọc trẻ nhất là trong nhà trường.
2) Tác phẩm
a)Hoàncảnhsángtác:
Sáng tác năm 1963, khi đó tác giả đang là sinh viên học Luật ở nước ngoài.
- Bài thơ trích trong tập “ Hương cây – Bếp lửa” (in năm 1968).
. “Những năm đầu theo học Luật tại đây tôi nhớ nhà kinh khủng.Tháng 9 ở bên đó trời se se lạnh, buổi sáng sương khói thường bay mờ mờ mặt đất, ngoài cửa sổ, trên các vòm cây, gợi nhớ cảnh mùa đông ở quê nhà. Mỗi buổi dậy sớm đi học, tôi hay nhớ đến khung cảnh một bếp lửa thân quen, nhớ lại hình ảnh bà nội lụi cụi dậy sớm nấu nồi xôi, luộc củ khoai củ sắn cho cả nhà”.

B?P L?A

Một bếp lửa chờn vờn sương sớm
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.

Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay!

Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa
Khi tu hú kêu bà còn nhớ không bà
Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế
Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế!
Mẹ cùng cha công tác bận không về
Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học
Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc
Tu hú ơi! Chẳng đến ở cùng bà
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?
Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi
Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi
Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh
Vẫn vững lòng bà dặn cháu đinh ninh:
“ Bố ở chiến khu bố còn việc bố
Mày có viết thư chớ kể này kể nọ
Cứ bảo nhà vẫn được bình yên”

Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen
Một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn
Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng….

Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa
Mấy chục năm rồi đến tận bây giờ
Bà vẫn giữ thói quen dậy sớm
Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm
Nhóm niềm yêu thương khoai sắn ngọt bùi
Nhóm nồi xôi gạo mới sẻ chung vui
Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ
Ôi kì lạ và thiêng liêng – bếp lửa!

Giờ cháu đã đi xa có ngọn khói trăm tàu
Có lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả
Nhưng vẫn chẳng lúc nào quên nhắc nhở
Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa?
( Bằng Việt)
- Đinh ninh:
ở đây có nghĩa là nhắc đi nhắc lại cho người khác nắm chắc, nhớ chăc.
- Chiến khu:
Vùng căn cứ của lực lượng cách mạng hay lực lược kháng chiến
b. M?ch c?m xỳc c?a b�i tho:
Mạch cảm xúc:: Bài lời tâm sự của người cháu hiếu thảo phương xa gửi cho người bà.
Bài thơ được mở ra với hình ảnh bếp lửa ,từ đó gợi lại kỉ niệm tuổi thơ được sống bên bà tám năm ròng ,làm hiện lên hình ảnh bà với sự chăm sóc, lo toan vất vả và tình yêu thương trìu mến dành cho đứa cháu.
Từ những kỉ niệm người cháu nay đã trưởng thành thấu hiểu, suy ngẫm về cuộc đời bà, về lẽ sống giản dị và cao quý của bà
.Cuối cùng ,người cháu muốn gửi niềm mong nhớ về bà.
Mạch cảm xúc thơ đi từ hồi tưởng quá khứ đến hiện tại, từ kỉ niệm tới suy ngẫm.
Hình ảnh bếp lửa khơi
khơi nguồn nỗi nhớ.
Suy nghĩ về bà và bếp lửa.
Lòng biết ơn sâu
sắc và nỗi nhớ của cháu với bà.
Kỷ niệm tuổi thơ sống bên bà gắn với bếp lửa
Khổ
thơ đầu
c)BỐ CỤC
4 khổ thơ tiếp theo (khổ 2-> 5)
Khổ 6
Khổ thơ cuối
d.Nội dung: Qua hồi tưởng, suy ngẫm của người cháu đã trưởng thành, bài thơ “Bếp lửa” gợi lại những kỉ niệm đầy xúc động về người bà và tình bà cháu, đồng thời thể hiện lòng kính yêu trân trọng và biết ơn của người cháu đối với bà và cũng là đối với gia đình, quê hương đất nước.
e. Nghệ thuật: Bài thơ đã kết hợp nhuần nhuyễn giữa biểu cảm với miêu tả, tự sự và bình luận. Thành công của bài thơ còn ở sự sáng tạo hình ảnh bếp lửa gắn liền với hình ảnh người bà, làm điểm tựa khơi gợi mọi kỉ niệm, cảm xúc và suy nghĩ về bà và tình bà cháu.
II) Tìm hiểu văn bản
1) Khổ 1:Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn dòng cảm xúc về bà
II) Tìm hiểu văn bản
1) Khổ 1:Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn dòng cảm xúc về bà
Mở đầu bài thơ là hình ảnh bếp lửa“chờn vờn sương sớm“
.Câu thơ gợi một bếp lửa gần gũi, thân thuộc của bao gia đình nông thôn Việt Nam.
Từ láy “Chờn vờn“ gợi ngọn lửa bùng lên khi to khi nhỏ , gợi hình ảnh ấm ápsống động ,ngọn lửa như quyện vào trong sương làm tan đi sương sớm
-Câu thơ thứ 2: Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
    + Từ láy “ ấp iu ” : gợi bếp lửa có sức sống bền bỉ mãnh liệt gợi bàn tay dịu dàng, kiên nhẫn, khéo léo và tấm lòng chi chút, tỉ mỉ của người nhóm lửa.
→ Điệp ngữ “một bếp lửa” kết hợp với các từ láy “chờn vờn”, “ấp iu” gợi lên hình ảnh bếp lửa thân thương sống động, nhấn mạnh kỉ niệm rất sâu đậm trong lòng cháu.
Hình ảnh bếp lửa tự nhiên, đánh thức dòng hồi tưởng của cháu về bà, người nhóm lửa mỗi sớm mai. Một hình ảnh trong bài thơ lúc nào cũng chập chờn, lay động: “Cháu thương bà biết mấy nắng mưa“
-- Cụm từ “biết mấy nắng mưa” là hình ảnh ẩn dụ gợi những vất vả, trắc trở bà phải vượt qua để nuôi đứa cháu trưởng thành,vì thế trong kí ức của đứa cháu đi xa trào dâng một cảm xúc thương bà mãnh liệt
Trong câu thơ chữ “thương” đi với chữ “ bà“ là 2 thanh bằng đi liềnnhau tạo sự ngân dài xao xuyến ,như nỗi nhớ niềm thương trải dài của người cháu dành cho bà
. Những hồi tưởng về bà và tình bà cháu.
a.Kỉ niệm năm 4 tuổi
Tuổi thơ cháu có nhiều gian khó nhọc nhằn :
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy.
- Thành ngữ “đói mòn đói mỏi”, từ “gầy rạc” gợi cái đói kéo dài làm mệt mỏi kiệt sức,làm hao gầy cơ thể ,gợi nạn đói khủng khiếp năm 1945 hơn 2 triệu người chết, gợi quá khứ đau thương của toàn dân tộc
-Đó còn là kỉ niệm về mùi khói bếp :
Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói,
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay !
- Cảm giác mùi khói và khói hun và Hình ảnh “sống mũi còn cay” mang 2 nghĩa : đó là cảm giác thực khi hít phải khói bếp ,cảm giác ấy quen thuộc và sâu đậm tới mức đến tận bây giờ đứa cháu vẫn không thể nào quên .
Không chỉ vậy ,câu thơ còn có nghĩa ẩn dụ diễn tả cảm xúc rưng rưng xúc động mỗi khi nhớ lại kỉ niệm đó .
Giọng thơ trĩu nặng đến nao lòng ,sau gần 20 năm người cháu không thể nào quên được , đó là nỗi buồn nhiều hơn niềm vui ,nỗi đói khổ nhiều hơn niềm hạnh phúc ,người cháu muốn khóc vì thương bà ,thương tuổi thơ nhọc nhằn vất vả
c. Khổ 3: kỉ niệmTám năm tuổi thơ được sống bên bà khi thiếu vắng cha mẹ
- Bố mẹ công tác ở chiến khu,bên bếp lửa hồng cháu ở với bà ,bà thay cha mẹ chăm sóc nuôi nấng dạy dỗ cháu khôn lớn từng ngày. Kỉ niệm ấy gắn với tiếng chim tu hú:
Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa
Tiếng chim tu hú là âm thanh quen thuộc của làng quê khi hè về trong 11 câu thơ , điệp từ tu hú được nhắc lại 4 lần ,có khi khắc khoải da diết , văng vẳng trên những cánh đồng xa ,có khi lại gióng giả "kêu chi hoài“ ,lúc gần gũi sao mà tha thiết thế
Điệp ngữ và câu hỏi tu từ ,câu cảm thán, tạo nên những cung bậc khác nhau của âm thanh, Tất cả vừa gợi âm thanh vang vọng của đất trời, không gian mênh mông buồn vắng gợi nên tình cảnh vắng vẻ của hai bà cháu.khiến tâm trạng của cháu mỗi lúc một trở nên da diết mạnh mẽ hơn , gợi nhớ quê hương, nhớ bà tha thiết


Bên bếp lửa hồng ,trong âm thanh của tiếng chim tu hú ,hai bà cháu gắn bó sẻ chia chắt chiu những tình cảm ấm nồng suốt 8 năm ròng
- Tuổi thơ cháu luôn được sống trong tình yêu thương đùm bọc cưu mang trọn vẹn của bà .Hàng ngày bà nhóm lửa nấu nồi cơm canh giản dị nuôi cháu khôn lớn từng ngày
- Bên bếp lửa bà hay kể chuyện những ngày ở Huế
-Ở bên bà ,cháu được :" bà bảo cháu nghe,bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học"
Tác giả sử dụng biện pháp liệt kê:
    Các từ: bà bảo, bà dạy, bà chăm diễn tả sâu sắc tấm lòng nhân hậu, tình yêu thương bao la và sự chăm sóc tận tình của bà dành cho người cháu và sự biết ơn trân trọng,tình thương của cháu dành cho bà
  

Điệp từ “bà” và “cháu” được lặp lại nhiều lần nhằm gợi tả tình bà cháu quấn quít, yêu thương.Bà hiện ấm áp tần tảo chịu thương chịu khó
   -Bà luôn là chỗ dựa vững chắc cho cháu thay thế và lấp đầy tất cả ( cả khao khát học hành và hình thành nhân cách).
- bà là sự kết hợp cao quý tình cha, nghĩa mẹ, công thầy.
Những hình ảnh về bà và bếp lửa in đậm trong tâm trí người cháu và gây xúc động mỗi khi cháu nhớ về.
c. Khổ 4: Kí ức tăm tối khi giặc đến làng
-Trong những năm tháng chiến tranh khó khăn và ác liệt ,với thành ngữ “cháy tàn cháy rụi” đem đến cảm nhận về hình ảnh làng quê hoang tàn,làng tác giả bị đốt ,nhà tác giả bị đốt không còn một thứ gì mà bà vẫn vững lòng đinh ninh là chỗ dựa vững chắc tinh thần cho cháu :"Vẫn vững lòng bà dặn cháu đinh ninh"
_ Hình ảnh bà cùng làng xóm với cháu dựng lại túp lều tranh là hình ảnh đoàn kết đùm bọc của xóm làng cháu luôn ghi nhớ
-Trước mọi tai họa thử thách khốc liệt của chiến tranh chỉ có hai bà cháu mà bà vẫn vững lòng đinh ninh làm tròn nhiệm vụ hậu phương nuôi dạy cháu khôn lớn để yên lòng người đi kháng chiến:
“ Bố ở chiến khu bố còn việc bố
Mày có viết thư chớ kể này kể nọ
Cứ bảo nhà vẫn được bình yên”
Lời dặn trực tiếp của bà khi cháu viết thư cho bố không chỉ giúp ta hình dung rõ ràng giọng nói tình cảm và suy nghĩ của bà mà còn sáng lên phẩm chất người mẹ Việt Nam cả một đời hi sinh vì con cháu hết lòng vì đất nước
-Ở đây hình ảnh bếp lửa ân cần ấm cúng và nhẫn nại của bà hoàn toàn tương phản với ngọn lửa của kẻ thù: “ Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi".Bên cạnh ngọn lửa thiêu rụi sự sống của kẻ thù vẫn còn một ngọn lửa nhen lên một sự sống khác – ngọn lửa của bà.
Lời bà văng vẳng bên tai vẫn đinh ninh trong lòng cháu.Người cháu tuy phải sống xa cha mẹ ,tuy tuổi thơ có cơ cực thiếu thốn nhưng thật hạnh phúc vì được sống trong vòng tay yêu thương của bà
Với sự kết hợp giữa các yếu tố biểu cảm,miêu tả tự sự khiến hình ảnh bà hiện lên thật gần gũi ,những mảng tuổi thơ hiện về thật sống động gần gũi.Qua đó người cháu thể hiện nỗi nhớ thương và biết ơn bà sâu nặng

d. Hình ảnh bà và bếp lửa : Từ những kỉ niệmhồi tưởng về tuổi thơ và bà,người cháu suy ngẫm về cuộc đời bà
-Hình ảnh bà luôn gắn với hình ảnh bếp lửa:
Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen
Một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn
Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng….
Bà gắn với bếp lửa mỗi sớm ,mỗi chiều .Bếp lửa là đời bà gian khó, là bàn tay bà chăm chút yêu thương,,là tình bà ấm nóng .Hình ảnh bếp lửa được thay thế bằng hình ảnh ngọn lửa mang ý nghĩa ẩn dụ ,tượng trưng cho hơi ấm và sự sống .Cái bếp lửa bà nhen sớm sớm chiều chiều không phải chỉ bằng nhiên liệu người ta vẫn thường dùng nhóm lửa mà đã sáng bừng lên thành ngọn lửa bất diệt,ngọn lửa của tình yêu thương luôn ủ sẵn trong lòng bà,ngọn lửa của niềm tin dai dẳng
.Điệp ngữ “một ngọn lửa” nhấn mạnh tình yêu thương ấm áp bà dành cho cháu
Ngọn lửa ấy đã nhen lên trong tâm hồn cháu ý chí nghị lực và một tình yêu cuộc sống ,một niềm tin tươi sáng về ngày mai,tin vào cuộc kháng chiến nhất định thắng lợi
Hình ảnh bà trong tâm hồn nhà thơ không chỉ là người thắp lửa giữ lửa mà còn là người truyền lửa ngọn lửa của tình yêu thương ,niềm tin cho con cháu và các thế hệ nối tiếp
3) Những suy ngẫm về cuộc đời bà và hình ảnh bếp lửa
a. Suy ngẫm về cuộc đời bà
Từ những kỉ niệmhồi tưởng về tuổi thơ và bà,người cháu suy ngẫm về cuộc đời bà
-Sự tần tảo và đức hy sinh chăm lo của người bà được tác giả thể hiện trong một chi tiết rất tiêu biểu: “Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa”
Với nghệ thuật đảo ngữ ,từ láy “lận đận” và hình ảnh ẩn dụ “nắng mưa” đã gợi tả cuộc đời gian truân vất vả của bà
Bếp lửa trở thành biểu tượng cho người bà- là hình ảnh của người phụ nữ Việt nam giàu đức hy sinh dù gian truân vất vả vẫn sáng lên tình yêu thương:
Mấy chục năm rồi đến tận bây giờ
Bà vẫn giữ thói quen dậy sớm
Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm
Nhóm niềm yêu thương khoai sắn ngọt bùi
Nhóm nồi xôi gạo mới sẻ chung vui
Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ
- Trong khổ thơ ,điệp từ nhóm được nhắc lại 4 lần, và mang lại những ý nghĩa khác nhau,bồi đắp cao dần những nét kì lạ và thiêng liêng của bếp lửa,khiến ngọn lửa tình bà ngày càng rực sáng
Từ “nhóm” đầu tiên là nghĩa thực là động từ thể hiện một hành động làm cho lửa bén vào cháy lên ,để xua tan cái giá lạnh của mùa đông khắc nghiệt , để nấu chín thức ăn và đó là bếp lửa bình dị có ở mọi gian bếp của làng quê Việt Nam
Thế nhưng từ “nhóm” trong những câu thơ sau lại mang ý nghĩa ẩn dụ .Có nghĩa là bà đã khơi dậy làm bừng lên trong tâm hồn cháu tình yêu thương ruột thịt ,tình cảm sẻ chia,tình đoàn kết với hàg xóm láng giềng ,những kí ức đẹp,và rộng ra là tình yêu quê hương đất nước có giá trị trong cuộc đời mỗi con người
Như thế ,bếp lửa đã trở thành hình ảnh cội nguồn quê hương đất nước ,luôn nuôi dưỡng bồi đắp tâm hồn mỗi con người
b.Suy ngẫm về hình ảnh bếp lửa:
-Từ đó nhà thơ có sự khái quát ý nghĩa của hình ảnh bếp lửa : “Ôi kì lạ và thiêng liêng – bếp lửa !”
Câu thơ cảm thán có cấu trúc đảo ngữ thể hiện sự ngạc nhiên ngỡ ngàng như một khám phá ra điều kì diệu giữa cuộc đời bình dị
-Sự “kì lạ”,thể hiện ở chỗ qua bao năm tháng,bếp lửa vẫn luôn ấm nóng cháy sáng trong lòng người,bồi đắp cho con người về tâm hồn.Đó là tình yêu với bà ,tình yêu quê hương đất nước
- Bếp lửa “thiêng liêng” bởi đã trở thành hình ảnh người bà thân thương,và hơn thế còn là hình ảnh của quê hương ,dân tộc luôn nâng bước con người trong suốt hành trình dài rộng của cuộc đời để khi đi xa cháu luôn nhớ mãi
Khổ 7: Nỗi nhớ của người cháu về bà và bếp lửa:
-Khổ thơ cuối là lời tự bạch của người cháu đi xa khi đã trưởng thành
Giờ cháu đã đi xa có ngọn khói trăm tàu
Có lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả
Nhưng vẫn chẳng lúc nào quên nhắc nhở
Điệp từ “trăm” và biện pháp nghệ thuật liệt kê ,mở ra một thế giới rộng lớn với những điều mới mẻ
Nghệ thuật tương phản thể hiện.Giờ cháu đã được sống với những niềm vui rộng mở ,nhưng giữa “ngọn khói trăm tàu” , ‘Ngọn lửa trăm nhà” ở phương trời xa lắc không thể làm cháu lãng quên ánh sáng và hơi ấm từ bếp lửa của bà ,của quê hương,không quên được những lận đận đời bà,tấm lòng ấm áp ,những tận tụy hy sinh tình nghĩa của bà
-Đó là đạo lí thủy chung cao đẹp của con người Việt Nam được nuôi dưỡng trong mỗi tâm hồn con người từ thuở ấu thơ
-Bài thơ được kết thúc bằng câu hỏi tu từ :
“Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa ?”
Câu hỏi tu từ ấy gợi cho người đọc cảm nhận một nỗi nhớ khắc khoải ,thường trực, đau đáu khôn nguôi,luôn nhớ về bà và bếp lửa.
Nhớ về bà cũng chính là nhớ về cội nguồn quê hương đất nước
HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP
Câu 1: Trong dòng hồi tưởng của nhân vật trữ tình, hình ảnh người bà gắn với hình ảnh nào?
A. Người cháu
B. Bếp lửa
C. Tiếng chim tu hú
D. Cuộc chiến tranh
Câu 2: Nhận định nói đúng nhất tiếng chim tu hú trong bài?
A. Báo hiệu một mùa hè đã đến
B. Gợi ra tình cảnh vắng vẻ của hai bà cháu
C. Nói lên nỗi nhớ mong của hai bà cháu
D. Cả B và C đều đúng
B. Bếp lửa
D. Cả B và C đều đúng
 
ĐỀ ĐỌC- HIỂU SỐ 1:
Cho đoạn thơ sau:
Một bếp lửa chờn vờn sương sớm
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa
Câu 1: Tên bài thơ và tác giả?
Câu 2: Bài thơ sáng tác trong hoàn cảnh nào? Thể thơ?
Câu 3: Bài thơ là lời của nhân vật nào nói với nhân vật nào, nói với ai và nói về việc gì? Nêu mạch cảm xúc của bài thơ?
Câu 4: Chỉ ra từ láy trong đoạn thơ trên. Những từ láy ấy giúp em hiểu hình dung gì về hình ảnh “bếp lửa” mà tác giả nhắc tới.
Câu 5: nêu cảm nhận của em về câu thơ: “Cháu thương bà biết mấy nắng mưa”.
Câu 1: Tên bài thơ và tác giả?
 “ Bếp lửa”- Bằng Việt
Câu 2: Bài thơ sáng tác trong hoàn cảnh nào? Thể thơ?
- Bài thơ được sáng tác năm 1963 khi tác giả đang là sinh viên ngành luật ở nước ngoài.
In trong tập :Hương cây bếp lửa( 1968)
Thể thơ: 7 chữ
Câu 3:: Bài thơ là lời của nhân vật nào nói với nhân vật nào, nói với ai và nói về việc gì? Nêu mạch cảm xúc của bài thơ?
Bài thơ là lời của người cháu nói với bà, nói về kỉ niệm tuổi thơ bên bà và những suy ngẫm về cuộc đời bà và hình ảnh bếp lửa.
Mạch cảm xúc của bài thơ: Bài thơ được mở ra với hình ảnh bếp lửa, bài thơ giống như lời tâm sự của người cháu hiếu thảo gửi cho người bà.
Bắt đầu ngọn nguồn cảm xúc từ hình ảnh bếp lửa. Từ đó gợi lại kỉ niệm tuổi thơ được bà chăm sóc, nuôi nâng. Từ những kỉ niệm người cháu thấu hiểu, suy ngẫm về cuộc đời bà, về lẽ sống giản dị và cao quý.
Mạch cảm xúc thơ đi từ hồi tưởng đến hiện tại, từ kỉ niệm tới suy ngẫm.
Câu 4: Chỉ ra từ láy,điệp ngữ trong đoạn thơ trên. Những từ láyvà điệp ngữ ấy giúp em hiểu hình dung gì về hình ảnh “bếp lửa” mà tác giả nhắc tới.
 
-Từ láy : làm cho câu thơ gợi hình ,gợi cảm gợi lên hình ảnh về bếp lửa:
    + Chờn vờn: dòng hồi tưởng được bắt đầu bằng hình ảnh thân thương, ấm áp: bếp lửa “chờn vờn sương sớm”. Gợi tả hình ảnh bếp lửa có thật được cảm nhận bằng thị giác bùng lên khi to khi nhỏ , ẩn hiện trong sương sớm “chờn vờn”.
    + Ấp iu: gợi bếp lửa có sức sống bền bỉ mãnh liệt gợi bàn tay dịu dàng, kiên nhẫn, khéo léo và tấm lòng chi chút, tỉ mỉ của người nhóm lửa.
Điệp ngữ “một bếp lửa”lặp lại 2 lần:
Tác dụng:+Tạo nhịp điệu thiết tha sâu lắng
+Gợi mở nỗi nhớ về bếp lửa,nỗi nhớ bà thường trực cuộn xoáy trong lòng người cháu ở nơi xa xứ
→ Điệp ngữ “một bếp lửa” kết hợp với các từ láy “chờn vờn”, “ấp iu” gợi lên hình ảnh sống động, chân thực và lung linh của một bếp lửa gần gũi, thân thuộc trong gia đình người Việt.
Hình ảnh bếp lửa tự nhiên, đánh thức dòng hồi tưởng của cháu về bà, người nhóm lửa mỗi sớm mai. Hình ảnh bài thơ lúc nào cũng chập chờn, lay động.
Câu 5: Em hiểu như thế nào về cụm từ “biết mấy nắng mưa” trong câu thơ đầu đoạn? Hãy tìm một câu thành ngữ có chưa hai từ “nắng”, “mưa” và giải thích ngắn gọn ý nghĩa câu thành ngữ em vừa tìm được.
Cụm từ “biết mấy nắng mưa”;
- Cụm từ “biết mấy nắng mưa” là thành ngữ , hình ảnh ẩn dụ : không chỉ nói về những ngày nắng ngày mưa bà từng trải qua mà còn nói tới những vất vả nhọc nhằn mà bà từng nếm trải (đói nghèo, bom đạn, thay con nuôi cháu...) - Động từ “thương” gợi lên tình cảm, sự thấu hiểu và biết ơn của cháu đối với những vất vả bà đã trải qua để nuôi mình.
- Một câu thành ngữ có chứa hai từ “nắng”, “mưa” và giải thích ngắn gọn ý nghĩa câu thành ngữ vừa tìm được:
- Ví dụ: Giãi nắng dầm mưa, năm nắng mười mưa: chỉ những khó khăn, vất vả...
ĐỀ ĐỌC- HIỂU SỐ 2:
Cho đoạn thơ sau:
Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói
Năm ấy là năm đói đói mỏi
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay!
Câu 1 : Nêu nội dung và phương thức biểu đạt của khổ thơ ?
Câu 2: “ Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi” được nhắc tới trong bài thơ tác giả sử dụng cách diễn đạt nào ? Và gợi nhớ về thời điểm nào của đất nước ?Việc nhà thơ tách từ “mòn mỏi”để ghép thành “ đói mòn đói mỏi có tác dụng gì ?
Câu 3: Vì sao đã bao lâu rồi mùi khói của bếp lửa khiến người cháu có cảm giác “Nghĩ lại tới giờ sống mũi còn cay”.?
Hình ảnh “ sống mũi còn cay” được dùng với những nghĩa nào ? Tác dụng
Câu 4: Xét về mục đích nói câu thơ“Nghĩ lại tới giờ sống mũi còn cay”.thuộc kiểu câu gì và hành động nói nào ?

Câu 1:
-Nội dung khổ thơ : Kỉ niệm năm lên bốn tuổi của cháu gắn với bà và bếp lửa
-Phương thức biểu đạt: biểu cảm + Tự sự
Câu 2: “Năm ấy là năm đói đói mỏi” tác giả sử dụng thành ngữ
-Gợi nhớ về thời điểm lịch sử là nạn đói năm 1945 hơn 2 triệu người chết đói
–Việc nhà thơ tách từ “mòn mỏi” để ghép thành “ đói mòn ,đói mỏi”có tác dụng nghệ thật đặc sắc:
+Nhấn mạnh cái đói,sự nghèo khổ trong cuộc sống của hai bà cháu trong những năm tháng tuổi thơ
+Nhắc lại sự kiện lịch sử của đất nước nhưng còn thể hiện thái độ tình cảm của tác giả,bên cạnh tự sự còn kết hợp biểu cảm
+Sử dụng hình ảnh từ ngữ chân thực,giản dị “đói mòn ,đói mỏi” làm cho giọng thơ như chùng xuống nao nao.Những kỉ niệm gợi lại trong tâm trí mà vẫn khiến tâm hồn nhà thơ rưng rưng

 Câu 3: Vì sao đã bao lâu rồi mùi khói của bếp lửa khiến người cháu có cảm giác “Nghĩ lại tới giờ sống mũi còn cay”.
- Đứa cháu sau bao năm xa cách với bếp lửa và mùi khói nhưng vẫn mang cảm giác “Nghĩ lại tới giờ sống mũi còn cay”:
-Hình ảnh :“sống mũi còn cay”.Mang 2 nghĩa :
*Nghĩa thực : Cảm giác có thật khi hít phải khói bếp đến bây giờ cháu không thể nào quên được
* Nghĩa ẩn dụ:+ Người cháu luôn xúc động, bồi hồi mỗi khi nghĩ về những năm tháng khốn khó của tuổi thơ.
+ Cháu cảm thấy kỉ niệm sống dậy, người cháu thương nhớ bà và tình bà cháu vẫn vẹn nguyên.
→ Đây là dòng cảm xúc chân thật và xúc động của đứa cháu về bà và về tuổi thơ của mình.
Câu 4: Xét thẹo mục đích nói, câu “Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay” thuộc kiểu câu nào và thực hiện hành động nói gì?
Câu thơ “Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay”:
- Kiều câu: trần thuật
- Hành động nói: Bộc lộ cảm xúc
ĐỀ ĐỌC- HIỂU SỐ 3:
Cho đoạn thơ:
Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa
Khi tu hú kêu, bà còn nhớ không bà
Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế
Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế…….
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa
Câu 1: Trong những dòng hồi tưởng về tuổi thơ của người cháu những kỉ niệm nào về tình bà cháu được gợi lại?
Câu 2: Đoạn thơ có nhắc tới tiếng chim tu hú, trong chương trình ngữ văn THCS cũng có bài thơ nói tới tiếng chim tu hú, nêu tên bài thơ và tác giả. Âm thanh tiếng chim tu hú ở hai bài thơ có ý nghĩa khác nhau như thế?.
Câu 3: Tìm biện pháp tu từ và nêu tác dụng của biện pháp tu từ trong hai câu thơ dưới đây:
Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học.






Câu 1: Trong những dòng hồi tưởng về tuổi thơ của người cháu những kỉ niệm nào về tình bà cháu được gợi lại?
-Những kỉ niệm về tuổi thơ được gợi lại trong tâm trí người cháu:
    - Tuổi thơ nhiều gian khổ, thiếu thốn, nhọc nhằm từ năm lên bốn tuổi đó là những năm tháng chiến tranh gian khổ ác liệt: “đói mòn đói mỏi”.
       + Cái đói ám ảnh tâm trí đứa trẻ, nhà thơ đã cho ta thấy một quá khứ tang thương đầy những thảm cảnh của dân tộc gắn với thân phận người dân mất nước.
       + Những hình ảnh đau thương của dân tộc gây ấn tượng mạnh, sâu đậm với tâm hồn nhà thơ, ấn tượng về khói bếp “hun nhèm mắt”.
    - Tuổi thơ có gian khổ của những ngày giặc ngoại xâm gây tội ác.
- Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi
Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi
  - Dòng hồi tưởng của đứa cháu gắn với âm thanh của tiếng chim tu hú, âm thanh quen thuộc nơi đồng quê mỗi dịp hè về cứ vang vọng, cuộn xoáy trong lòng người xa xứ.
       + Với 11 câu thơ, tiếng tu hú được nhắc tới 4 lần, khi thảng thốt, khi khắc khoải, lúc lại mơ hồ từ những cánh đồng xa.
       + Không gian mênh mông, bao la, buồn tới lạnh lùng. Trong từng cung bậc của tiếng tu hú, tình cảm, nỗi nhớ của người cháu càng trở nên da diết, mạnh mẽ hơn.
→ Tác giả lựa chọn những hình ảnh, âm thanh tiêu biểu nhắc lại những ấn tượng khó phai về tuổi thơ của chính mình.
 Câu 2: Đoạn thơ có nhắc tới tiếng chim tu hú, trong chương trình ngữ văn THCS cũng có bài thơ nói tới tiếng chim tu hú, nêu tên bài thơ và tác giả. Âm thanh tiếng chim tu hú ở hai bài thơ có ý nghĩa khác nhau như thế?.
Bài thơ nhắc tới tiếng chim tu hú trong chương trình ngữ văn THCS: "Khi con tu hú" của Tố Hữu.
Tiếng chim tu hú trong hai bài thơ:
 + Trong bài "Bếp lửa" của Bằng Việt: tiếng chim tu hú báo hiệu mùa hè, Từ “tu hú” được điệp lại 4 lần làm cho âm điệu câu thơ thêm bồi hồi tha thiết, làm cho người đọc cảm thấy như tiếng tu hú đang từ xa vọng về trong tiềm thức của tác giả. Tiếng tu hú lúc mơ hồ, lúc văng vẳng ,lúc khắc khoải làm cho dòng kỉ niệm của đứa cháu trải dài hơn, rộng hơn trong cái không gian xa thẳm của nỗi nhớ thương., mở ra sự ấm áp, tha thiết của tình bà cháu, gợi nhớ về những ngày tháng tuổi thơ được bà chăm sóc, dạy dỗ.
    + Trong bài "Khi con tu hú" của Tố Hữu: tiếng chim tu hú quen thuộc, báo hiệu mùa hè. Tiếng tu hú gọi bầy như thôi thúc người chiến sĩ phá bỏ rào cản để đón nhận vẻ đẹp, sự tự do của sự sống tươi đẹp bên ngoài.
 Câu 3: Tìm biện pháp tu từ và nêu tác dụng của biện pháp tu từ trong hai câu thơ dưới đây:
Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học.
Hai câu thơ trên sử dụng biện pháp liệt kê:
    + Các cụm từ: bà bảo, bà dạy, bà chăm diễn tả sâu sắc tấm lòng nhân hậu, tình yêu thương bao la và sự chăm sóc tận tình của bà dành cho người cháu và sự biết ơn trân trọng của cháu với bà
    +-Điệp từ Từ “bà” và “cháu” được lặp lại nhiều lần nhằm gợi tả tình bà cháu quấn quít, yêu thương.
    + Người bà thay thế cha mẹ là chỗ dựa vững chắc cho cháu.→ Hình ảnh người bà tần tảo, khuya sớm, bà là sự kết hợp cao quý tình cha, nghĩa mẹ, công thầy.
Những hình ảnh về bà in đậm trong tâm trí người cháu và gây xúc động mỗi khi cháu nhớ về.
ĐỀ ĐỌC- HIỂU SỐ 4:
Cho đoạn thơ:
Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi
Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng.
Câu 1: Đoạn thơ trên nhắc tới mấy hình ảnh ngọn lửa? Sự khác nhau giữa những ngọn lửa đó là gì?
Câu 2: Hình ảnh người bà hiện lên với những phẩm chất đáng quý nào?
Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen
Một ngọn lửa, lòng bà luôn ủ sẵn
Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng…
Câu 3: Tại sao trong đoạn thơ, tác giả dùng hình ảnh “ngọn lửa” mà không phải “bếp lửa”? Hình ảnh “ngọn lửa” ở đây có ý nghĩa gì?
Câu 4:  Theo em, trong bài thơ ngoài tình cảm bà cháu còn tình cảm nào khác?
Câu 5: Cho câu thơ “Bà là người nhóm lửa, giữ lửa và truyền lửa”. Coi câu văn trên là câu mở đoạn, em hãy viết tiếp 12 câu để hoàn chỉnh đoạn văn theo phương thức tổng - phân - hợp nêu cảm nhận về người bà trong bài thơ. Đoạn văn có sử dụng thành phần cảm thán và câu đơn mở rộng thành phần.
Câu 1: Đoạn thơ trên nhắc tới mấy hình ảnh ngọn lửa? Sự khác nhau giữa những ngọn lửa đó là gì?
-: Trong đoạn thơ trên có nhắc tới hai hình ảnh ngọn lửa:
    - Ngọn lửa từ bếp lửa của bà ân cần, ấm cúng, nhẫn nại, ngọn lửa tượng trưng cho những phẩm chất đáng quý của bà.
       + Những năm tháng kháng chiến khó khăn, ác liệt nhưng bà vẫn “vững lòng” là chỗ dựa cho con cháu.
       + Bà kiên cường trước mọi thử thách, tai họa khốc liệt của chiến tranh để trở thành hậu phương vững chắc cho con cái đi công tác.
       + Lời dặn của người bà đối với đứa cháu giúp ta hình dung ra được tình cảm, suy nghĩ cũng như làm sáng lên những phẩm chất của người mẹ Việt Nam anh hùng.
    - Ngọn lửa của kẻ thù thiêu rụi sự sống, tàn phá cuộc sống thanh bình “năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi”.
→ Ngọn lửa của bọn giặc hủy diệt sức sống thì niềm tin và tình yêu thương của người bà được nhen nhóm mạnh mẽ hơn bao giờ hết.
Câu 2: Hình ảnh người bà hiện lên với những phẩm chất đáng quý nào?
Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen
Một ngọn lửa, lòng bà luôn ủ sẵn
Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng
-: Những phẩm chất đáng quý của bà tỏa sáng cả bài thơ, trong ba câu thơ trên:
Bà kiên trì, kiên nhẫn nhen nhóm, xây dựng lại những thứ mất mát trong chiến tranh.
    - Trong lòng bà vẫn luôn chứa ngọn lửa của niềm tin, hy vọng và tình yêu thương. Ngọn lửa của tình yêu thương, đức tính can trường, vững vàng là ngọn lửa không thể dập tắt.
-Câu 3: Tại sao trong đoạn thơ, tác giả dùng hình ảnh “ngọn lửa” mà không phải “bếp lửa”? Hình ảnh “ngọn lửa” ở đây có ý nghĩa gì?


- Ở hai câu dưới, tác giả dùng từ “ngọn lửa” mà không nhắc lại “bếp lửa”. Vì nói đến “bếp lửa” là nói đến một vật hữu hình, cụ thể của mỗi gia đình. . Ở câu đầu dùng "bếp lửa" đây là hình ảnh xuyên suốt bài thơ thể hiện chủ đề tư tưởng của tác phẩm và là cơ sở để xuất hiện hình ảnh ngọn lửa ở hai câu thơ sau.
          Nhắc đến bếp lửa là gợi người cháu nhớ đến bà.
Còn hình ảnh “ngọn lửa” mang ý nghĩa khái quát, rộng lớn hơn- Mỗi lần nhóm bếp lửa, ngọn lửa cháy sáng lên mang nhiều ý nghĩa ẩn dụ tượng trưng. Đó là ngọn lửa được nhóm từ lòng bà – ngọn lửa của sức sống, yêu thương, niềm tin, tình yêu của bà với kháng chiến, với Đảng. Bà không chỉ là người nhóm lửa, giữ lửa mà còn là người truyền lửa – truyền cho cháu những kỉ niệm ấm lòng, những niềm tin thiêng liêng, kì diệu nâng bước cháu trên suốt hành trình dài rộng của cuộc đời.
Câu 4:  Theo em, trong bài thơ ngoài tình cảm bà cháu còn tình cảm nào khác?
 
-Qua dòng hồi tưởng, suy ngẫm của người cháu đã trưởng thành, bài thơ "Bếp lửa" gợi lại những kỉ niệm xúc động về tình bà cháu, đồng thời thể hiện lòng kính yêu trân trọng và biết ơn của người cháu đối với bà cũng là đối với gia đình, quê hương, đất nước.
Câu 5: 
* Đoạn văn tham khảo:
Bà là người nhóm lửa, giữ lửa và truyền lửa.
( 2) Bà vẫn tiếp tục nhóm lên ngọn lửa của yêu thương, của sẻ chia ấm áp, của bầu trời tuổi thơ đẹp đẽ trong cháu.
(3) Bếp lửa nhóm lên hay tay bà gây dựng?
( 4) Tất cả đều là những điều kì lạ và thiêng liêng, không ai gọi tên bao giờ.
( 5) Nhà thơ chỉ có thể thốt lên một tiếng “Ôi!” đầy cảm động.
(6) Ngọn lửa bà trao cho cháu được cháu giữ vẹn nguyên để trở thành ngọn lửa trường tồn, bất diệt.
Nội dung tư tưởng của “Bếp lửa” được thể hiện sâu sắc hơn nhờ những hình ảnh thơ sinh động, giàu sức liên tưởng: „bếp lửa chờn vờn sương sớm”, “bếp lửa ấp iu nồng đượm”,... cùng với đó là điệp từ nhóm đặc biệt được sử dụng ở cuối bài thơ,
Song quan trọng hơn tất thảy là niềm cảm xúc chân thành và lòng yêu mến vô bờ của nhà thơ đối với người bà kính yêu của mình.
Đọc và cảm nhận tình yêu thương chan chứa trong bài thơ Bếp lửa, người đọc thấy yêu hơn, trân trọng hơn những ngọn lửa tả trong căn nhà mình cùng những người thân yêu ta có được trên đời.
 
 
 
ĐỀ ĐỌC- HIỂU SỐ 4:
Đọc kĩ phần văn bản sau và thực hiện các yêu cầu bên dưới:
Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa…..
Ôi kỳ lạ và thiêng liêng - bếp lửa!
Câu 1: Em hiểu từ “lận đận” trong câu thơ trên như thế nào? Trong bài thơ, hai lần tác giả dùng cụm từ “biết mấy nắng mưa” để nói về cuộc đời của bà. Điều đó có ý nghĩa như thế nào?
Câu 2.: Điệp từ “nhóm” trong đoạn thơ vừa chép là kiểu điệp từ gì? Các từ “nhóm” trong đoạn thơ có ý nghĩa như thế nào?
Câu 3:  Xét về mục đích nói, câu thơ cuối đoạn thơ vừa chép thuộc kiểu câu gì? Và tác giả sử dụng nghệ thuật gì ?Tác dụng ? Chỉ ra và gọi tên các thành phần biệt lập được dùng trong câu thơ đó.
Câu 4 Hãy kể tên bài thơ khác viết về tình bà cháu trong chương trình Ngữ văn THCS


Câu 1: Em hiểu từ “lận đận” trong câu thơ trên như thế nào? Trong bài thơ, hai lần tác giả dùng cụm từ “biết mấy nắng mưa” để nói về cuộc đời của bà. Điều đó có ý nghĩa như thế nào?
-. Từ “lận đận” là từ láy tượng hình, cuộc đời bà là cuộc đời đầy truân chuyên, vất vả, nhiều gian khổ, chênh vênh.
    + Bà đối mặt và vượt qua mọi “mưa nắng” cuộc đời để trở thành chỗ dựa cho con cái. → Hình ảnh bà chính là hình ảnh người phụ nữ Việt Nam tần tảo, giàu đức hi sinh dù gian truân nhưng vẫn sáng lên tình yêu thương.

Câu 2.: Điệp từ “nhóm” trong đoạn thơ vừa chép là kiểu điệp từ gì? Các từ “nhóm” trong đoạn thơ có ý nghĩa như thế nào?
Từ “nhóm” là động từ được lặp lại bốn lần là kiểu điệp ngữ cách quãng và mang nhiều ý nghĩa khác nhau.
    + Từ “nhóm” trong “nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm” được sử dụng với nghĩa gốc thể hiện hành động làm cho lửa bén tạo ra nhiệt, để đun nấu, đây là bếp lửa thực tế, có thể cảm nhận bằng thị giác, xúc giác.
    + Ba từ “nhóm” còn lại mang ý nghĩa ẩn dụ.
Người bà khơi dậy nhóm lên trong lòng cháu niềm yêu thương,tình cảm gia đình ,tình đoàn kết xóm giềng những kí ức đẹp,tình yêu quê hương có giá trị trong cuộc đời mỗi người.
  + Hình ảnh bếp lửa cũng từ đó in đậm, làm sống dậy những kỉ niệm tuổi thơ trong lòng đứa cháu, nhắc nhở đứa cháu nhớ về nguồn cội, về quê hương.
Câu 4:  Xét về mục đích nói, câu thơ cuối đoạn thơ vừa chép thuộc kiểu câu gì? Chỉ ra và gọi tên các thành phần biệt lập được dùng trong câu thơ đó.
-  Câu thơ: “Ôi kì lạ và thiêng liêng - Bếp lửa!” là câu cảm thán có cấu trúc đảo ngữ thể hiện sự ngỡ ngàng, ngạc nhiên khi khám phá ra điều kì diệu giữa cuộc đời bình dị.
Kì lạ Vì bếp lửa bồi đắp cho con người về tâm hồn đó là tình yêu bà ,yêu quê hương đất nước
Thiêng liêng bởi bếp lửa đã trở thành hình ảnh bà ,hình ảnh quê hương đất nước để khi đi xa cháu luôn nhớ mãi
          - Trong câu có sử dụng thành phần biệt lập: thành phần phụ chú, nhằm giải thích, nhấn mạnh về điều kì lạ và thiêng liêng với người cháu - bếp lửa - tình bà cháu.
Câu 3: Viết đoạn văn diễn dịch khoảng 15 câu nếu cảm nhận của em về hình ảnh người bà được thể hiện trong đoạn thơ trên.
- Người bà tảo tần, lam lũ cả cuộc đời hi sinh vì con cháu lận đận đời bà biết mấy nắng mưa, mấy chục năm rồi đến tận bây giờ, bà vẫn giữ thói quen dậy sớm...
- Người bà hết lòng yêu thương cháu, người bà đã nhóm lên trong lòng cháu bao điều tốt đẹp, đó là tình yêu thương, là niềm tin yêu hi vọng...Chú ý phân tích các câu thơ “nhóm b