Ca dao than thân,yêu thương tình nghĩa
I.Tìm hiểu chung
1.Khái niệm : Ca dao
- Là lời thơ trữ tình dân gian thường kết hợp với âm nhạc khi diễn xướng ; được sang tác để diễn tả thế giới nội tâm của con người
2.Phân loại :
Ca dao gồm 2 loại :
- Ca dao trữ tình
- Ca dao hài hước
- Thể thơ : phần lớn là lục bát , lục bát biến thể
- Ngôn ngữ : ngắn gọn , giàu hình ảnh , mang ý nghĩa biểu tượng
- Biện pháp nghệ thuật : Ngôn ngữ gần với lời nói hang ngày so sánh , ẩn dụ , . . .
3.Hình thức nghệ thuật
Ca dao than thân
Bài 1 ,2
Tiếng hát yêu thương tình nghĩa
Bài 3,4
II.Đọc hiểu
01
02
a , Bài 1
Thân em như tấm lụa đào
Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai
01
Ca dao than thân
a , Bài 1
Nhân vật trữ tình :
Xưng hô : “Thân em”
So sánh : thân em tấm lụa đào
Người phụ nữ
Dịu dàng
01
Ca dao than thân
a , Bài 1
-Tấm lụa đào
Đẹp
Quý
Có giá trị
=> Hình ảnh ẩn dụ -> ý thức được sắc đẹp thanh xuân, giá trị.
-Phất phơ giữa chợ ->
Như món hàng
-Biết vào tay ai
Câu hỏi tu từ
Lời than vì không thể quyết định được số phận
=> Là lời than chung cho mọi người phụ nữ trong xã hội phong kiến, gián tiếp tố cáo xh phong kiến.
Thân em như củ ấu gai
Ruột trong thì trắng vỏ ngoài thì đen.
Ai ơi, nếm thử mà xem !
Nếm ra, mới biết rằng em ngọt bùi.
01
Ca dao than thân
a , Bài 2
- Nhân vật trữ tình: người phụ nữ.
-> so sánh, ẩn dụ: hình thức bên ngoài không đẹp.
- Như củ ấu gai
- “Ai ơi, nếm thử”
-> lời mời gọi da diết, chua xót, ngậm ngùi.
- Ruột trong thì trắng, ngọt bùi
- giá trị thực : vẻ đẹp tâm hồn.
=> Nói lên thân phận và khẳng định giá trị phẩm chất của họ.
II.Đọc hiểu
01
Ca dao than thân
Bài 1 , 2
02
Tiếng hát yêu thương tình nghĩa
Bài 3,4,6
a,Bài 3
Trèo lên cây khế nữa ngày
Ai làm chua xót lòng này, khế ơi!
Mặt Trăng sánh với Mặt Trời
Sao Hôm sánh với Sao Mai chằng chằng.
Mình ơi! Có nhớ ta chăng?
Ta như Sao Vượt chờ trăng giữa trời.
- Lời mở đầu “Trèo lên … ngày”
-> cách nói đưa đẩy, gợi cảm hứng.
- Lời than :
“Ai làm chua xót lòng này, khế ơi !”
02
Tiếng hát yêu thương tình nghĩa
a , Bài 3
Đại từ phiếm chỉ
(cha mẹ , xhpk)
Đau đớn
Ví như người bạn
=>Lời than tha thiết, thấm. thía, xót xa
02
Tiếng hát yêu thương tình nghĩa
a , Bài 3
- Hình ảnh: Mặt trăng, mặt trời, sao Hôm, sao Mai
-> nhấn mạnh thực tại cay đắng -> sự lỡ dở không thể hàn gắn.
- Câu “Ta như … trời”
-> khẳng định sự chờ đợi mòn mỏi của nhân vật trữ tình. thể hiện vẻ đẹp tâm hồn (thủy chung).
Khăn thương nhớ ai,
Khăn rơi xuống đất.
Khăn thương nhớ ai,
Khăn vắt lên vai.
Khăn thương nhớ ai,
Khăn chùi nước mắt.
Đèn thương nhớ ai,
Mà đèn không tắt.
Mắt thương nhớ ai,
Mắt ngủ không yên.
Đêm qua em những lo phiền,
Lo vì một nỗi không yên một bề…
02
Tiếng hát yêu thương tình nghĩa
a , Bài 4
*Nhân vật trữ tình: cô gái đang yêu
*Nỗi thương nhớ (10 câu thơ đầu)
-Từ ngữ: “thương nhớ” điệp 5 lần -> kéo dài triền miên
- Hình ảnh “khăn”: + Vật trao duyên, kỉ niệm
+ Vật gắn bó
+ Điệp từ, điệp cấu trúc
+ Trạng thái: thương nhớ, rơi, vắt, chùi
-> nhân hóa nỗi nhớ trải ra không gian

02
Tiếng hát yêu thương tình nghĩa
a , Bài 4
02
Tiếng hát yêu thương tình nghĩa
a , Bài 4
- Hình ảnh đèn:
+ Thời gian ban đêm
+ “đèn không tắt” ẩn dụ
 Thao thức không ngủ
 Nỗi nhớ, tình yêu bùng cháy, mãnh liệt
-> Nỗi nhớ trải dài theo thời gian
Hình ảnh đôi mắt:
+ Hình ảnh hoán dụ
+ “ngủ không yên” ẩn dụ
 Sự trằn trọc
 Nỗi nhớ xâm nhập cả tiềm thức lẫn vô thức
-> Chiều sâu của nỗi nhớ
Không gian ba chiều của nỗi nhớ
Vận động mãnh liệt, sôi trào
02
Tiếng hát yêu thương tình nghĩa
a , Bài 4
02
Tiếng hát yêu thương tình nghĩa
a , Bài 4
*Nỗi lo phiền:
- Thể thơ: lục bát -> da diết, lắng sâu, khắc khoải
- Từ ngữ:
+ lo phiền
+ yên 1 bề
-> Nỗi lo trước cánh cửa hôn nhân
Tiểu kết:
- Bài ca dao thể hiện nỗi nhớ bồn chồn, da diết xen lẫn lo âu của một trái tim chân thành, cháy bỏng yêu thương
- Khát vọng về một cuộc sống hạnh phúc, viên mãn
02
Tiếng hát yêu thương tình nghĩa
a , Bài 4
III. TỔNG KẾT:
Nghệ thuật
- Sử dụng motip
Hình ảnh biểu tượng
Biện pháp nghệ thuật
Thể thơ
2. Phương pháp đọc hiểu: Phải xác định, phân tích
Nhân vật trữ tình
Từ ngữ độc đáo
Hình ảnh mang ý nghĩa biểu tượng
Biện pháp nghệ thuật
-> Nội dung của tác phẩm