Trần Quốc Tuấn (1231-1300)
- Tước Quốc công tiết chế Hưng Đạo Vương là danh tướng kiệt xuất thời Trần.
- Người văn võ song toàn, có công lao lớn trong hai chống quân Mông - Nguyên.
1. Tác giả:
Đền thờ Đức Thánh Trần ngày lễ hội tháng Tám âm lịch hàng năm tại xã Hưng Đạo (Chí Linh, Hải Dương)
Dựng lại Hội nghị Bình Than tại bến Lục Đầu Chí Linh (Hải Dương)
Binh thư yếu lược:
Đây là cuốn binh thư mà Trần Quốc Tuấn đã dày công biên soạn để cho tướng sĩ học tập nhằm chống lại 50 vạn quân Nguyên.
Hịch tướng sĩ:
Có tên chữ Hán là “Dụ chư tì tướng hịch văn” được công bố tháng 9.1284, tại cuộc duyệt binh ở bến Đông Bộ Đầu (Thăng Long) trước cuộc kháng chiến chống quân Mông - Nguyên lần thứ 2.
2. Tác phẩm:
- Tác phẩm được viết vào khoảng trước cuộc kháng chiến chống quân Mông – Nguyên lần thứ hai (1285)
- Thể loại: Hịch (nghị luận cổ), viết theo lối văn biền ngẫu.
Hịch là thể văn nghị luận thời xưa, được vua chúa, tướng lĩnh một phong trào dùng để cổ động, thuyết phục, hoặc kêu gọi đấu tranh chống thù trong giặc ngoài.
Kết cấu chặt chẽ, lý lẽ sắc bén, dẫn chứng thuyết phục. Thường được viết theo thể văn biền ngẫu.
Phần 1: “Từ đầu ... lưu tiếng tốt” : Nêu gương sáng trong sử sách.
Phần 2: “Huống chi ... cũng vui lòng” : Tố cáo sự ngang ngược của kẻ thù và nói lên lòng căm thù giặc.
Phần 3: “Các ngươi ... có được không ?” : Phân tích phải trái, làm rõ đúng sai.
Phần 4: “còn lại” : Nhiệm vụ cấp bách, khích lệ tinh thần chiến đấu.
Xác định bố cục văn bản? Nhận xét về bố cục?
Trong phần 1, những nhân vật được nêu gương có địa vị như thế nào? Họ có chung phẩm chất gì?
+ Quan nhỏ :
Vương Công Kiên, Cốt Đãi Ngột Lang
+ Tướng :
+ Gia thần :
Kỉ Tín, Do Vu, Cảo Khanh, Kính Đức
Thân Khoái
Dự Nhượng, Kính Đức
a.Tội ác của giặc:
HĐ cặp đôi (3’): thực hiện yêu cầu 2b – TL trang 39
- Thật khác nào
- Ngó thấy
- sứ giặc đi lại nghênh ngang
- uốn lưỡi cú diều sỉ mắng ...
- đem thân dê chó bắt nạt ...
- dũi ng?c l?a, tho? lũng tham
- thu bạc vàng, để vét của kho
 Nghệ thuật ẩn dụ, động từ mạnh
- Như đem thịt mà nuôi hổ đói.
- sao cho khỏi tai vạ về sau !”...
Khích lệ lòng căm thù giặc và khơi gợi nỗi nhục mất nước.
- Ta thường
… tới bữa quên ăn
… nửa đêm vỗ gối
… ruột đau như cắt
… nước mắt đầm đìa
 Nhịp dồn dập, ngắn gọn, ngôn từ ước lệ giàu hình ảnh có giá trị biểu cảm.
- …xả thịt lột da, … nuốt gan uống máu
 Sử dụng thành ngữ
- …trăm thân … phơi ngoài nội cỏ
- …nghìn xác … gói trong da ngựa
 Nghệ thuật phóng đại, điển cố, văn biền ngẫu.
Lòng yêu nước, lòng căm thù giặc, tinh thần sẵn sàng hy sinh vì nghĩa lớn.
b. Nỗi lòng của tác giả:
Chú ý đoạn “Ta thường tới bữa quên ăn…vui lòng” Những chi tiết nào trong đoạn văn thể hiện nỗi lòng của tác giả?
Tột cùng : lo lắng, đau xót, căm tức, hy sinh.
Nhắc nhở, khích lệ ý thức trách nhiệm và nghĩa vụ của bề tôi đối với vua, tình cốt nhục như huynh đệ.
a. Nhắc đến mối thân tình giữa chủ và tướng:
HĐ cặp đôi (2’): Tìm chi tiết thể hiện mối ân tình giữa chủ và tướng? Nhận xét về cấu trúc câu? Tác dụng. (TL, 35, 36)
không có mặc
thì ta cho áo
không có ăn
thì ta cho cơm
quan nhỏ
thì ta thăng chức
lương ít
thì ta cấp bổng
đi thủy
thì ta cho thuyền
đi bộ
thì ta cho ngựa
Cùng sống chết
Cùng vui cười
 Câu văn biền ngẫu nhiều ý, hai vế song hành, điệp cấu trúc câu.
 Cách đối xử chu đáo, hậu hĩnh mối quan hệ gắn bó khăng khít.
Quên hết danh dự, bổn phận, mất cảnh giác, lối sống cầu an hưởng lạc cần phải phê phán.
b. Phê phán những biểu hiện sai trái:
HĐ cá nhân (1’): TQT phê phán những hành động sai trái gì của tướng sĩ? N/x cấu trúc câu văn? Tác dụng?
thấy chủ nhục
không biết lo
thấy nước nhục
không biết thẹn
hầu quân giặc
không biết tức
nghe nhạc ...
không biết căm
 Câu văn biền ngẫu nhiều ý, hai vế song hành, điệp cấu trúc câu.
 Phê phán thái độ bàng quan thờ ơ, ăn chơi nhàn rỗi, chỉ lo vun vén cá nhân.
chọi gà, đánh bạc, săn bắn, uống ...
vui thú ruộng vườn, quyến luyến ...
Cảnh báo bức tranh thảm họa, nỗi đau đớn nhục nhã của cảnh nước mất, thân làm nô lệ.
c.Hậu quả và thảm hại tất yếu:
cựa gà trống
áo giáp giặc
mẹo cờ bạc
mưu lược nhà binh
ruộng lắm ...
việc quân cơ
tiền của nhiều
không mua được
chó săn khỏe
không đuổi được
chén rượu ngon
giặc say chết
tiếng hát hay
giặc điếc tai
 Câu trúc câu đối xứng và đối lập. Điệp ngữ, điệp cấu trúc câu, tăng tiến.
 Nước mất, nhà tan, bị bắt làm tù binh, bị mất tất cả, chịu khổ nhục, tiếng dơ muôn đời.
4. Nhiệm vụ cấp bách cần làm:
Nhiệm vụ cấp bách cần làm của tướng sĩ là gì? Và kết quả mang lại ?
 Lập luận sắc bén rõ ràng. Thái độ tác giả : dứt khoát, cương quyết.
- Học tập Binh thư yếu lược.
Khích lệ, động viên đến mức cao nhất ý chí và quyết tâm chiến đấu của tướng sĩ.
Lời kêu gọi – cũng là lời mệnh lệnh:
4. Nhiệm vụ cấp bách cần làm:
Sơ đồ lập luận của văn bản:
Khích lệ lòng căm thù giặc, nỗi nhục mất nước
Khích lệ lòng yêu nước bất khuất, quyết chiến quyết thắng kẻ thù xâm lược.
Khích lệ ý chí lập công danh, xả thân vì nước.
Khích lệ lòng tự trọng, nhận rõ cái sai, thầy rõ cái đúng.
Khích lệ lòng trung quân ái quốc, lòng ân nghĩa thuỷ chung.
Hịch tướng sĩ