Kiểm tra bài cũ
Thế nào là nghị luận về một sự việc hiện tượng trong đời sống xã hội?
Trong kiểu bài nghị luận về một sự việc hiện tượng trong đời sống xã hội người viết cần phải đảm bảo các yêu cầu nào?
Trong các sự việc hiện tượng sau sự việc hiện tượng nào cần viết thành bài văn nghị luận ? Vì sao?
- Vứt rác thải bừa bãi.
- Tai nạn giao thông.
- Học sinh ăn quà vặt.
- Học sinh đi học muộn.
- Học sinh bỏ thể dục giữa giờ.
- Nói tục chửi bậy.
- Lười học nói chuyện riêng.
1
Tiết 104, 105 – Tập làm văn NGHỊ LUẬN VỀ TƯ TƯỞNG ĐẠO LÍ
Biên soạn và thực hiện: Ninh Thị Loan, THCS Cẩm Phúc
- Nghị luận về một sự việc, hiện tượng trong đời sống xã hội là bàn về các sự việc, hiện tượng có ý nghĩa đối với xã hội, đáng khen, đáng chê hay có vấn đề đáng suy nghĩ...
- Về nội dung của kiểu bài nghị luận phải nêu rõ được sự việc, hiện tượng có vấn đề phân tích mặt sai, mặt đúng, mặt lợi, mặt hại của nó; chỉ ra nguyên nhân và bày tỏ thái độ, ý kiến nhận định của người viết.
- Về hình thức, bài viết phải có bố cục mạch lạc, có luận điểm rõ ràng, luận cứ xác thực phép lập luận phù hợp; lời văn chính xác, sống động.
- Muốn làm bài văn nghị luận về một sự việc, hiện tượng trong đời sống phải tìm hiểu kĩ đề bài, làm dàn bài, viết bài và sửa lại.
GỢI Ý
CÙNG KHỞI ĐỘNG
Ăn quả nhớ kẻ trồng cây
MỘT CÂU NÓI NỔI TIẾNG
Học đi đôi với hành
Đức tính khiêm nhường
Một mặt người bằng mười mặt của
NHỮNG NỘI DUNG ĐUỔI HÌNH BẮT CHỮ ĐỀU CHỨA ĐỰNG VẤN ĐỀ TƯ TƯỞNG ĐẠO LÍ.

VẬY CHÚNG TA CÙNG TÌM HIỂU ĐỂ HIỂU THẾ NÀO LÀ NGHỊ LUẬN VÈ TƯ TƯỞNG ĐẠO LÍ.
I. TÌM HIỂU BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT VẤN ĐỀ TƯ TƯỞNG, ĐẠO LÍ.
1.Ví dụ: Văn bản : “Tri thức là sức mạnh” (Tr 34+35).
Tiết 104, 105 – Tập làm văn NGHỊ LUẬN VỀ TƯ TƯỞNG ĐẠO LÍ
2. Nhận xét
Hãy đọc văn bản và nhận xét:
Vấn đề nghị luận là gì?
- Nêu bố cục văn bản
- Chỉ rõ các câu văn mang luận điểm?
- Phướng pháp lập luận của văn bản?
Văn bản: TRI THỨC LÀ SỨC MẠNH
Nhà khoa học người Anh Phơ răng –xit Bê cơn( Thế kỉ XVI-XVII) đã nói một câu nổi tiếng : “ Tri thức là sức mạnh”. Sau này Lê –nin, một người thầy của cách mạng vô sản thế giới lại nói cụ thể hơn: “ Ai có tri thức thì người ấy có được sức mạnh”. Đó là một tư tưởng rất sâu sắc. Tuy vậy, không phải ai cũng hiểu được tư tưởng ấy.
Tri thức đúng là sức mạnh. Người ta kể rằng, có một máy phát điện cỡ lớn của công ti Pho bị hỏng. Một hội đồng gồm nhiều kĩ sư họp 3 tháng liền tìm không ra nguyên nhân. Người ta phải mời đến chuyên gia Xten –mét –xơ.Ông xem xét và làm cho máy hoạt động trở lại. Công ti phải trả cho ông 10.000 đôla. Nhiều người cho Xten –mét –xơ là tham, bắt bí để lấy tiền. Nhưng trong giấy biên nhận Xten –mét –xơ ghi : “Tiền vạch một đường thẳng là 1 đôla. Tiền tìm ra chỗ vạch đường thẳng ấy là 9999 đôla”. Rõ ràng người có tri thức thâm hậu có thể làm được những việc mà nhiều người khác không làm nổi. Thử hỏi, nếu không biết cách chữa thì cỗ máy kia có thoát khỏi số phận trở thành đống phế liệu được không!?
Tri thức cũng là sức mạnh của cách mạng. Bác Hồ của chúng ta sau chuyến đi Pháp năm 1946 trở về đã thu hút được nhiều nhà trí thức Việt Nam danh tiếng đi theo kháng chiến như kĩ sư Trần Đại Nghĩa, tiến sĩ Nguyễn văn Huyên, các bác sĩ Tôn Thất Tùng, Đặng Văn Ngữ, nhà toán học Tạ Quang Bửu,…Các nhà trí thức ấy đã đem tri thức của mình mà xây dựng các ngành quân giới, giáo dục, y tế,…góp phần to lớn đưa cuộc kháng chiến đến thành công. Trong cuộc kháng chiến chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mĩ, các giáo sư Đàm Trung Đồn, Vũ Đình Cự đã huy động tri thức góp phần phá thủy lôi nổ chậm của địch, khai thông bến cảng. Và ngày nay, các nhà khoa học nông nghiệp, như Bùi Huy Đáp, Vũ Tuyên Hoàng,…đã lai tạo giống lúa mới, góp phần tăng sản lượng nông nghiệp, làm cho nước ta không chỉ có đủ lương thực mà còn trở thành một trong những nước đứng hàng đầu về xuất khẩu gạo trên thế giới.
Tri thức có sức mạnh to lớn như thế nhưng đáng tiếc là còn không ít người chưa biết quý trọng tri thức. Họ coi việc học chỉ là để có mảnh bằng mong sau này tìm việc kiếm ăn hoặc thăng quan tiến chức. Họ không biết rằng, muốn biến nước ta thành một quốc gia giàu mạnh, công bằng, dân chủ, văn minh, sánh vai các nước trong khu vực và thế giới cần phải có biết bao nhà tri thức tài năng trên mọi lĩnh vực!
( Hương Tâm)
Văn bản trên bàn về vấn đề gì ?
I. TÌM HIỂU BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT VẤN ĐỀ TƯ TƯỞNG, ĐẠO LÍ.
1.Ví dụ: Văn bản : “Tri thức là sức mạnh” (Tr 34+35).
Tiết 104, 105 – Tập làm văn NGHỊ LUẬN VỀ TƯ TƯỞNG ĐẠO LÍ
2. Nhận xét
Hãy đọc văn bản và nhận xét:
Vấn đề nghị luận là gì?
- Nêu bố cục văn bản
- Chỉ rõ các câu văn mang luận điểm?
- Phướng pháp lập luận của văn bản?
* Vấn đề nghị luận: Vai trò, ý nghĩa của tri thức và người trí thức.
* Bố cục:

Bố cục văn bản
Mở bài :từ đầu …tư tưởng ấy =>nêu vấn đề : Tri thức khoa học và người trí thức
Thân bài: Tiếp...xuất khẩu gạo trên thế giới : Chứng minh và khẳng định sức mạnh của tri thức
Kết bài : Phần còn lại : Phê phán một số người không biết quý trọng tri thức.
*Mở bài: Gi?i thi?u vấn đề NL: Tri thức là sức mạnh v� ngu?i cú tri th?c l� ngu?i cú s?c m?nh
*Kết b�i:
Phê phán một số ngưuời không biết quý trọng tri thức, sử dụng tri thức không phự h?p.Kh?ng d?nh vai trũ c?a tri th?c, nh� trớ th?c v?i s? nghi?p xõy d?ng v� b?o v? T? qu?c.
*Thân bài:
 Bố cục rõ ràng, chặt chẽ.

I. TÌM HIỂU BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT VẤN ĐỀ TƯ TƯỞNG, ĐẠO LÍ.
1.Ví dụ: Văn bản: “Tri thức là sức mạnh” (Tr 34+35).
Tiết 104, 105 – Tập làm văn NGHỊ LUẬN VỀ TƯ TƯỞNG ĐẠO LÍ
2. Nhận xét
Hãy đọc văn bản và nhận xét:
- Chỉ rõ các câu văn mang luận điểm?
- Phướng pháp lập luận của văn bản?
* Vấn đề nghị luận: Vai trò, ý nghĩa của tri thức và người trí thức.
* Bố cục:
* Những câu mang luận điểm
- Đoạn 1: Nhà khoa học người Anh Phơ răng –xit Bê cơn( Thế kỉ XVI-XVII) đã nói một câu nổi tiếng : “ Tri thức là sức mạnh”.
Sau này Lê –nin, một người thầy của cách mạng vô sản thế giới lại nói cụ thể hơn: “ Ai có tri thức thì người ấy có được sức mạnh”.
- Đoạn 2; Tri thức đúng là sức mạnh. Rõ ràng người có tri thức thâm hậu có thể làm được những việc mà nhiều người khác không làm nổi.
- Đoạn 4: Tri thức có sức mạnh to lớn như thế nhưng đáng tiếc là còn không ít người chưa biết quý trọng tri thức.
- Họ không biết rằng, muốn biến nước ta thành một quốc gia giàu mạnh, công bằng, dân chủ, văn minh, sánh vai các nước trong khu vực và thế giới cần phải có biết bao nhà tri thức tài năng trên mọi lĩnh vực!

=> Các luận điểm được trình bày rõ ràng, thuyết phục, thể hiện được luận điểm chung: Tri thức là sức mạnh.
Tri thức đúng là sức mạnh. Người ta kể rằng, có một máy phát điện cỡ lớn của công ti Pho bị hỏng. Một hội đồng gồm nhiều kĩ sư họp 3 tháng liền tìm không ra nguyên nhân. Người ta phải mời đến chuyên gia Xten –mét –xơ.Ông xem xét và làm cho máy hoạt động trở lại. Công ti phải trả cho ông 10.000 đôla. Nhiều người cho Xten –mét –xơ là tham, bắt bí để lấy tiền. Nhưng trong giấy biên nhận Xten –mét –xơ ghi : “Tiền vạch một đường thẳng là 1 đôla. Tiền tìm ra chỗ vạch đường thẳng ấy là 9999 đôla”. Rõ ràng người có tri thức thâm hậu có thể làm được những việc mà nhiều người khác không làm nổi. Thử hỏi, nếu không biết cách chữa thì cỗ máy kia có thoát khỏi số phận trở thành đống phế liệu được không!?
Tri thức cũng là sức mạnh của cách mạng. Bác Hồ của chúng ta sau chuyến đi Pháp năm 1946 trở về đã thu hút được nhiều nhà trí thức Việt Nam danh tiếng đi theo kháng chiến như kĩ sư Trần Đại Nghĩa, tiến sĩ Nguyễn Văn Huyên, các bác sĩ Tôn Thất Tùng, Đặng Văn Ngữ, nhà toán học Tạ Quang Bửu,…Các nhà trí thức ấy đã đem tri thức của mình mà xây dựng các ngành quân giới, giáo dục, y tế,…góp phần to lớn đưa cuộc kháng chiến đến thành công. Trong cuộc kháng chiến chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mĩ, các giáo sư Đàm Trung Đồn, Vũ Đình Cự đã huy động tri thức góp phần phá thủy lôi nổ chậm của địch, khai thông bến cảng. Và ngày nay, các nhà khoa học nông nghiệp, như Bùi Huy Đáp, Vũ Tuyên Hoàng,…đã lai tạo giống lúa mới, góp phần tăng sản lượng nông nghiệp, làm cho nước ta không chỉ có đủ lương thực mà còn trở thành một trong những nước đứng hàng đầu về xuất khẩu gạo trên thế giới.
I. TÌM HIỂU BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT VẤN ĐỀ TƯ TƯỞNG, ĐẠO LÍ.
1.Ví dụ: Văn bản: “Tri thức là sức mạnh” (Tr 34+35).
Tiết 104, 105 – Tập làm văn NGHỊ LUẬN VỀ TƯ TƯỞNG ĐẠO LÍ
2. Nhận xét
Hãy đọc văn bản và nhận xét:
- Chỉ rõ các câu văn mang luận điểm?
- Phướng pháp lập luận của văn bản?
* Vấn đề nghị luận: Vai trò, ý nghĩa của tri thức và người trí thức.
* Bố cục:
* Những câu mang luận điểm; Các luận điểm được trình bày rõ ràng, thuyết phục, thể hiện được luận điểm chung: Tri thức là sức mạnh.
* Phưng pháp lập luận:
Văn bản chủ yếu sử dụng phép lập luận chứng minh. Từ những dẫn chứng cụ thể, người viết khẳng định sự đúng đắn của tư tưởng “Tri thức là sức mạnh” và “Ai có tri thức thì người ấy có được sức mạnh”, qua đó phê phán những người không biết quý trọng tri thức, sử dụng tri thức sai mục đích và đề cao vai trò của tri thức đối với sự phát triển của đất nước
Phép lập luận chủ yếu: Chứng minh (lí lẽ+ dẫn chứng)=>Rất thuyết phục vì dẫn chứng đưa ra chọn lọc, tiêu biểu, chính xác.

- Mở bài ( đoạn 1): Nêu vấn đề nghị luận (tri thức là sức mạnh và người có tri thức là người có sức mạnh).

- Thân bài ( đoạn 2,3): Chứng minh làm rõ vấn đề nghị luận : Tri thức là sức mạnh.











- Kết bài (đoạn còn lại): Phê phán một số người không biết coi trọng tri thức, sử dụng tri thức không đúng chỗ.

+ Tri thức đúng là sức mạnh


+ Tri thức cũng là sức mạnh của cách mạng.
Dẫn chứng: Chuyên gia Xten-mét-xơ …cứu một cỗ máy thoát khỏi số phận một đống phế liệu.

Dẫn chứng: Bác Hồ thu hút nhiều nhà trí thức lớn tham gia đóng góp cho kháng chiến: Trần Đại Nghĩa, Nguyễn Văn Huyên, Tôn Thất Tùng, Đặng Văn Ngữ, Tạ Quang Bửu..
I. TÌM HIỂU BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT VẤN ĐỀ TƯ TƯỞNG, ĐẠO LÍ.
1.Ví dụ: Văn bản: “Tri thức là sức mạnh” (Tr 34+35).
Tiết 104, 105 – Tập làm văn NGHỊ LUẬN VỀ TƯ TƯỞNG ĐẠO LÍ
2. Nhận xét
Bài nghị luận về một về một vấn đề tư tưởng, đạo lí khác với bài nghị luận về một sự việc, hiện tượng đời sống như thế nào ?
* Vấn đề nghị luận: Vai trò, ý nghĩa của tri thức và người trí thức.
* Bố cục:
* Những câu mang luận điểm; Các luận điểm được trình bày rõ ràng, thuyết phục, thể hiện được luận điểm chung: Tri thức là sức mạnh.
* Phưng pháp lập luận:Chứng minh (lí lẽ+ dẫn chứng
* So sánh : Bài NL về SVHT- Bài NL tư tưởng đaok lí
Đề 1: Y phục xứng y kì đức (quần áo phải tương xứng với đức độ ). Ý kiến của em như thế nào?
=> Nghị luận về một vấn đề tư tưởng đạo lí.

Đề 2: Hình ảnh một vài nhóm học sinh lớp 9 đến trường với quần bò mài, áo có nhiều hình ảnh kinh dị gợi cho em suy nghĩ gì ?
=> Nghị luận về một sự việc, hiện tượng trong đời sống xã hội.
VÍ DỤ: 2 ĐỀ BÀI
I. TÌM HIỂU BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT VẤN ĐỀ TƯ TƯỞNG, ĐẠO LÍ.
1.Ví dụ: Văn bản: “Tri thức là sức mạnh” (Tr 34+35).
Tiết 104, 105 – Tập làm văn NGHỊ LUẬN VỀ TƯ TƯỞNG ĐẠO LÍ
2. Nhận xét
Thế nào là nghị luận về một vấn đề tư tưởng đạo lí?
* Vấn đề nghị luận: Vai trò, ý nghĩa của tri thức và người trí thức.
* Bố cục:
* Những câu mang luận điểm; * Phưng pháp lập luận:Chứng minh (lí lẽ+ dẫn chứng
* So sánh : Bài NL về SVHT- Bài NL tư tưởng đaok lí
3. Kết luận: Ghi nhớ -Tr,36
Nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lí là bàn về một vấn đề thuộc lĩnh vực tư tưởng, đạo đức, lối sống,... của con người.
Yêu cầu về nội dung: bài nghị luận phải làm sáng tỏ các vấn đề tư tưởng, đạo lí bằng cách giải thích, chứng minh, so sánh, đối chiếu, phân tích,.. để chỉ ra chỗ đúng (hay chỗ sai) của một tư tưởng nào đó, nhằm khẳng định tư tưởng của người viết.
Về hình thức: Bài viết phải có bố cục ba phần; có luận điểm đúng đắn, sáng tỏ; lời văn chính xác, sinh động.
II. Luyện tập
BÀI TẬP 1: Trong những đề bài sau, đề bài nào không thuộc bài nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lí?
A. Suy nghĩ về đạo lí “ Uống nước nhớ nguồn”.
B. Suy nghĩ từ truyện ngụ ngôn “Ếch ngồi đáy giếng”.
C. Suy nghĩ về câu tục ngữ “ Có chí thì nên”.
D. Suy nghĩ về hiện tượng xả rác bừa bãi.

BÀI TẬP 2: Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:
THỜI GIAN LÀ VÀNG
Ngạn ngữ có câu:Thời gian là vàng. Nhưng vàng thì mua được mà thời gian thì không mua được. Thế mới biết vàng có giá mà thời gian là vô giá.
Thật vậy, thời gian là sự sống. Bạn vào bệnh viện mà xem, người bệnh nặng, nếu kịp thời chữa chạy thì sống, để chậm thì chết.
Thời gian là thắng lợi. Bạn hỏi các anh bộ đội mà xem, trong chiến đấu, biết nắm thời cơ, đánh địch đúng lúc là thắng lợi, để mất thời cơ là thất bại.
Thời gian là tiền. Trong kinh doanh, sản xuất hàng hoá đúng lúc là lãi, không đúng lúc là lỗ.
Thời gian là tri thức. Phải thường xuyên học tập thì mới giỏi. Học ngoại ngữ mà bữa đực, bữa cái, thiếu kiên trì, thì học mấy cũng không giỏi được.
Thế mới biết, nếu biết tận dụng thời gian thì làm được bao nhiêu điều cho bản thân và cho xã hội. Bỏ phí thời gian thì có hại và về sau hối tiếc cũng không kịp. ( Phương Liên)
II. Luyện tập
Bài tập 2: Câu hỏi:
a. Văn bản trên thuộc loại nghị luận nào?
Văn bản thuộc loại nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lí.
b. Văn bản nghị luận về vấn đề gì ? Chỉ ra luận điểm chính của nó.
-Văn bản nghị luận về vấn đề : Giá trị của thời gian.
-Các luận điểm chính:


THỜI GIAN LÀ VÀNG
Thời gian là sự sống.
Thời gian là thắng lợi
Thời gian là tiền
Thời gian là tri thức
II. LUYỆN TẬP
THỜI GIAN LÀ VÀNG
Ngạn ngữ có câu:Thời gian là vàng. Nhưng vàng thì mua được mà thời gian thì không mua được. Thế mới biết vàng có giá mà thời gian là vô giá.
Thật vậy, thời gian là sự sống. Bạn vào bệnh viện mà xem, người bệnh nặng, nếu kịp thời chữa chạy thì sống, để chậm thì chết.
Thời gian là thắng lợi. Bạn hỏi các anh bộ đội mà xem, trong chiến đấu, biết nắm thời cơ, đánh địch đúng lúc là thắng lợi, để mất thời cơ là thất bại.
Thời gian là tiền. Trong kinh doanh, sản xuất hàng hoá đúng lúc là lãi, không đúng lúc là lỗ.
Thời gian là tri thức. Phải thường xuyên học tập thì mới giỏi. Học ngoại ngữ mà bữa đực, bữa cái, thiếu kiên trì, thì học mấy cũng không giỏi được.
Thế mới biết, nếu biết tận dụng thời gian thì làm được bao nhiêu điều cho bản thân và cho xã hội. Bỏ phí thời gian thì có hại và về sau hối tiếc cũng không kịp.
( Phương Liên)
Câu hỏi:
a. Văn bản trên thuộc loại nghị luận nào?
Văn bản thuộc loại nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lí.
b. Văn bản nghị luận về vấn đề gì ? Chỉ ra luận điểm chính của nó.
-Văn bản nghị luận về vấn đề : Giá trị của thời gian.
-Các luận điểm chính:
Thời gian là vàng
thời gian là sự sống
Thời gian là thắng lợi
Thời gian là tiền
Thời gian là tri thức.
c) Phép lập luận chủ yếu trong bài: Phân tích và chứng minh.
=>Cách lập luận có sức thuyết phục(giản dị, dễ hiểu....)
II. LUYỆN TẬP.
BÀI 3: Ý nào sau đây không phù hợp với bài văn nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lí?
Nội dung đem ra bàn luận vấn đề tư tưởng, đạo đức, lối sống của con người.
Bài viết phải có bố cục ba phần, có luận điểm đúng đắn, sáng tỏ,chính xác, sinh động.
Bài viết cần trau chuốt, bóng bảy, giàu hình ảnh, sử dụng nhiều biện pháp tu từ .
Vận dụng linh hoạt các thao tác chứng minh, giải thích, so sánh, phân tích, đối chiếu...
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
Học thuộc bài (phần ghi nhớ; phân biệt bài nghị luận về một sự việc, hiện tượng với bài nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lí)
Làm hoàn chỉnh các bài tập.
Soạn bài: Cách làm bài nghị luận về một vấn đề tư tưởng đạo lí.