HS HĐCN 1p – thia sẻ.
Em hãy xác định chủ ngữ, vị ngữ của hai ví dụ trên.

Vd1: Em ăn cơm đã.
Vd2: Ăn cơm đã.
HS: HĐ cặp đôi 5p thực hiện yêu cầu a,b tài liệu trang 12.


1. Thế nào là rút gọn câu?
a. Bài tập
Học ăn, học nói, học gói, học mở.

b) Chúng ta học ăn, học nói, học gói, học mở.
- Câu (a) không có CN, câu (b) có đầy đủ CN và VN
CN
VN
H. Tìm những từ ngữ có thể làm chủ ngữ trong câu (a)?
- Thêm CN cho câu (a): chúng ta, người Việt Nam, chúng em…
a. Cấu tạo của 2 câu trên có gì khác nhau?
b. Vì sao chủ ngữ trong câu (a) được lược bỏ?
Chủ ngữ câu a bị lược bỏ vì tục ngữ thường đưa ra kinh nghiệm, lời khuyên chung cho tất cả mọi người.
c. Trong những câu in đậm dưới đây, thành phần nào của câu được lược bỏ? Vì sao?
C1. Hai ba người đuổi theo nó. Rồi ba bốn người, sáu bảy người.
(Nguyễn Công Hoan)
- Lược bỏ để tránh lặp từ ngữ đã xuất hiện trong câu đứng trước.
Câu ( c ) :
+ c1. rút gọn vị ngữ (đuổi theo nó)
-> Câu rút gọn.
C2) – Cậu ăn cơm chưa?
- Chưa.
- Câu c2 : rút gọn cả CN và VN
=> Lược bỏ như vậy làm cho câu ngắn gọn hơn nhưng vẫn hiểu được.
b) Kết luận:
Khi nói hoặc viết, có thể lược bỏ một số thành phần của câu, tạo thành câu rút gọn.
- Việc lược bỏ một số thành phần của câu thường nhằm các mục đích sau:
+ Làm cho câu gọn hơn, vừa thông tin được nhanh, vừa tránh lặp lại những từ ngữ đã xuất hiện trước đó.
+ Ngụ ý hành động, đặc điểm, tính chất được thể hiện trong câu là của chung mọi người (lược bỏ chủ ngữ).

? Qua ví dụ, em hiểu thế nào là rút gọn câu? Rút gọn câu nhằm mục đích gì?
* BT nhanh : Tìm câu rút gọn trong đoạn trích, cho biết thành phần nào được rút gọn?
a, Anh cứ hát. Hết sức hát. Gò ngực mà hát. Há miệng to mà hát .
( Nguyễn Công Hoan )
Rút gọn CN
b, Cuộc bắt nhái trời mưa đã vãn. Ai nấy ra về. Anh Duyện xách giỏ về trước. Thứ đến chị Duyện .
( Tô Hoài )
Rút gọn VN
2. Cách dùng câu rút gọn
e. Bài tập
HSHĐ CĐ 3p – bài tập e,g sgk trang 13.
Trình bày – chia sẻ.

Sáng chủ nhật trường em tổ chức cắm trại. Sân trường thật đông vui. Tập múa hát. Nhảy dây. Chơi kéo co.
Các câu "Tập múa hát. Nhảy dây. Chơi kéo co." thiếu thành phần chủ ngữ.
-> Không phải câu rút gọn, câu sai ngữ pháp làm câu khó hiểu.
- Không nên rút gọn như này vì khiến cho câu trở nên cộc lốc, khiếm nhã, sai ngữ pháp.
*Bài tập g trang 13

- Có cần thêm (vd: 6h mẹ ạ!).
- Vì câu trả lời của người con không được lễ phép.

HS HĐCN 2p – thực hiện yêu cầu h trang 13.
HS trình bày – chia sẻ.
2.Kết luận:
Khi rút gọn câu, cần chú ý:
Không làm cho người nghe, người đọc hiểu sai hoặc hiểu không đầy đủ nội dung câu nói;
- Không biến câu nói thành một câu cộc lốc, khiếm nhã.
HS HĐCN 2p – Lấy ví dụ có sử dụng câu rút gọn.
HS trình bày – chia sẻ.

HS HĐCN 2p – thực hiện yêu cầu bài tập a trang 16.
HS trình bày – chia sẻ.

II. Luyện tập (trang 16)
Bài tập a.

a1) Người ta là hoa đất.


a2) Ăn quả nhớ kẻ trồng cây.






-> Câu đủ thành phần
-> Câu rút gọn thành phần CN.
- Mục đích: câu gọn hơn và ngụ ý khuyên chung mọi người biết sống có đạo lí.

c) Nuôi lợn ăn cơm nằm, nuôi tằm ăn cơm đứng.





a3) Tấc đất tấc vàng.

- Câu rút gọn thành phần CN
- Mục đích: câu gọn hơn và khẳng định sự quý giá của đất.
Vd: (Chúng ta nên nhớ rằng) tấc đất tấc vàng.
- Câu rút gọn thành phần CN.
- Mục đích: câu gọn hơn, thông tin rõ được điều muốn nói về sự vất vả của người nuôi lợn, chăn tằm.
HS: HĐCĐ p – thực hiện yêu cầu bài tập b trang 16.
HS trình bày – chia sẻ.

2. Bài tập b (sgk/16):
 
- Cậu bé và người khách hiểu lầm nhau vì họ đã dùng câu rút gọn ( thiếu chủ ngữ).
- Tránh dùng những câu rút gọn trong những trường hợp ý nghĩa của ngữ cảnh không rõ ràng, gây hiểu lầm cho người nghe.
BÀI TẬP THÊM
? Tìm câu rút gọn, khôi phục thành phần câu được rút gọn?
a, Bước tới Đèo Ngang , bóng xế tà ,
Cỏ cây chen đá , lá chen hoa.,
Lom khom dưới núi tiều vài chú ,
Lác đác bên sông chợ mấy nhà
Nhớ nước đau lòng con quốc quốc
Thương nhà mỏi miệng cái gia gia,
Dừng chân đứng lại , trời , non , nước,
Một mảnh tình riêng ta với ta.
( Bà Huyện Thanh Quan)
-> (Tôi,ta) bước tới Đèo Ngang thì bóng đã xế tà,

(Tôi,ta) dừng chân đứng lại chỉ thấy trời và non, nước
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
Bài cũ:
+ Học các kết luận.
+ Hoàn thiện bài tập vào vở.
Bài mới:
Chuẩn bị bài 20 : Thêm trạng ngữ cho câu (trang 27)
 


Thảo luận cặp đôi : 3 phút
? Tìm câu rút gọn, khôi phục thành phần câu được rút gọn. Vì sao trong thơ có nhiều câu rút gọn như vậy ?
b, Đồn rằng quan tướng có danh
Cưỡi ngựa một mình chẳng phải vịn ai
Ban khen rằng “ Ấy mới tài” ,
Ban cho cái áo với hai đồng tiền
Đánh giặc thì chạy trước tiên
Xông vào trận tiền, cởi khố giặc ra
Giặc sợ, giặc chạy về nhà ,
Trở về gọi mẹ mổ gà khao quân
( Ca dao )
-Trong thơ ,ca dao thường gặp nhiều câu rút gọn vì: thơ, ca dao chuộng lối diễn đạt súc tích, ngắn gọn, mặt khác số chữ trong thơ, ca dao rất hạn chế..
TIẾT 78: RÚT GỌN CÂU
I. Bài học
1. Thế nào là rút gọn câu?
a) Xét ví dụ: sgk- 14
b) Kết luận:* Ghi nhớ 1(sgk-15)
2. Cách dùng câu rút gọn
a) Xét ví dụ: sgk-15
b) Kết luận: * Ghi nhớ 2 (sgk-16)
II. Luyện tập
1. Bài 1 (16)
2. Bài 2 (16)
3. Bài 3 (17)
- Bài tập 3: Đọc câu chuyện và cho biết vì sao cậu bé và người khách hiểu lầm nhau? Em rút ra bài học gì về cách nói năng?
- Cậu bé và người khách hiểu lầm nhau vì khi trả lời cậu bé đã dùng 3 câu rút gọn: + Mất rồi!
+ Thưa…tối hôm qua
+ Cháy ạ.
-> Lược bỏ thành phần CN
Phải cẩn thận khi dùng câu rút gọn,
nếu dùng không đúng chỗ sẽ gây nên sự
hiểu lầm
TIẾT 78: RÚT GỌN CÂU
I. Bài học
1. Thế nào là rút gọn câu?
a) Xét ví dụ: sgk- 14
b) Kết luận:* Ghi nhớ 1(sgk-15)
2. Cách dùng câu rút gọn
a) Xét ví dụ: sgk-15
b) Kết luận: * Ghi nhớ 2 (sgk-16)
II. Luyện tập
1. Bài 1 (16)
2. Bài 2 (16)
3. Bài 3 (17)
- Cậu bé và người khách hiểu lầm nhau vì khi trả lời cậu bé đã dùng 3 câu rút gọn: + Mất rồi!
+ Thưa…tối hôm qua
+ Cháy ạ.
-> Lược bỏ thành phần CN
4. Bài tập 4:
- Bài tập : Viết đoạn hội thoại về chủ đề môi trường có sử dụng câu rút gọn .
* Gợi ý :
( Có thể trao đổi về công việc lao động vệ sinh sân trường hoặc bàn nhau làm thế nào để sử dụng bao bì ni – lông hợp lí )
Cách dùng c©u rót gän cña anh chµng phµm ¨n ®Òu cã t¸c dông g©y c­êi vµ phª ph¸n, v× rót gän ®Õn møc kh«ng hiÓu ®­îc vµ rÊt th« lç.
5. Bài tập 5: Viết đoạn hội thoại…..
Bài tập phụ :
1. Đâu là câu rút gọn trả lời cho câu hỏi "Hàng ngày, cậu dành thời gian cho việc gì nhiều nhất ?".
Hằng ngày mình dành nhiều thời gian để đọc sách.
Đọc sách là việc mình dành nhiều thời gian nhất.
Tất nhiên là mỡnh đọc sách rồi !
Mình đọc sách.
D.
2. Câu nào trong các câu sau đây là câu rút gọn ?
Ai cũng phải học đi đôi với hành.
Anh trai tôi học luôn đi đôi với hành.
Học phải đi đôi với hành.
Rất nhiều người học đi đôi với hành.
C.
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
HỌC THUỘC GHI NHỚ
LÀM BÀI TẬP 5
- SOẠN BÀI: TINH THẦN YÊU NƯỚC CỦA NHÂN DÂN TA
CHÚC CÁC EM HỌC TỐT!
2.Xác định chủ ngữ, vị ngữ trong 3 câu sau :
Hòn Đất nổi lên Hòn Me và Hòn Sóc, gối đầu lên xóm.
CN VN VN

b) Muưa ngớt hạt, rồi dần dần tạnh hẳn.
CN VN VN

Tr?i mua to quỏ .
CN VN