Trong các câu sau, câu nào là câu rút gọn?
Mùa xuân đến rồi!
Ngày mai, tôi đi chợ.
Học ăn, học nói, học gói, học mở.
Nam là học sinh giỏi.
KIỂM TRA BÀI CŨ
Có nên sử dụng câu rút gọn như trường hợp dưới đây không?
Vì sao?
Thầy giáo gọi Nam lên kiểm tra bài cũ, Nam chần chừ không muốn lên.
Thầy: Em có học bài không?
Nam: Không.
I. THẾ NÀO LÀ CÂU ĐẶC BIỆT?
1.Tìm hiểu ví dụ :
Ôi, em Thuỷ! Tiếng kêu sửng sốt của cô giáo làm em tôi giật mình. Em tôi bước vào lớp.
Hãy lựa chọn câu trả lời đúng?

a. Đó là câu bình thường có đủ chủ ngữ - vị ngữ.
b. Đó là câu rút gọn, lược bỏ chủ ngữ, vị ngữ.
c. Đó là câu không thể có chủ ngữ, vị ngữ.

2. Kết luận: SGK/28
B2. Câu đặc là câu không có cấu tạo theo mô hình chủ ngữ và vị ngữ.
Thế nào là câu đặc biệt?
Bài tập nhanh :

Xác định câu đặc biệt trong hai đoạn văn sau :

Rầm! Mọi người ngoảnh lại nhìn. Hai chiếc xe máy đã tông vào nhau. Thật khủng khiếp!

Trả lời:
Câu đặc biệt : Rầm! Thật khủng khiếp!
II. TÁC DỤNG CỦA CÂU ĐẶC BIỆT:
2. Kết luận:
Câu đặc biệt thường dùng để làm gì?
- Xác định thời gian, nơi chốn diễn ra sự việc được nói đến trong đoạn;
Liệt kê, thông báo về sự tồn tại của sự vật, hiện tượng;
Bộc lộ cảm xúc;
Gọi đáp
1. Sài Gòn. Mùa xuân 1975. Các cánh quân đã sẵn sàng cho trận tấn công lịch sử.
2. Gió. Mưa. Não nùng. (Nguyễn Công Hoan).
3. Trời ơi! Cô giáo tái mặt và nước mắt giàn giụa... (Khánh Hòai).
Bài tập thêm:
Đọc và xác định câu đặc biệt trong các ví dụ sau:
1. Sài Gòn. Mùa xuân 1975. Các cánh quân đã sẵn sàng cho trận tấn công lịch sử.
2. Gió. Mưa. Não nùng. (Nguyễn Công Hoan).
3. Trời ơi! Cô giáo tái mặt và nước mắt giàn giụa... (Khánh Hòai).
HĐCĐ 5P
LÀM BÀI TẬP A,B,C TRANG 31
Bài tập 2a. Xác định câu đặc biệt trong các trường hợp dưới đây và nêu tác dụng của nó.
a) Đứng trước tổ dế, ong xanh khẽ vỗ cánh, uốn mình, giương cặp răng rộng và nhọn như đôi gọng kim , rồi thoắt cái lao nhanh xuống hang sâu. Ba giây...Bốn giây...Năm giây...Sáu giây...Lâu quá !
(Vũ Tú Nam )
Ba giây...Bốn giây...
=> Tác dụng: xác định gợi tả thời gian
Lâu quá!
=> Tác dụng: bộc lộ trạng thái cảm xúc

HĐCĐ 5P
LÀM BÀI TẬP A,B,C TRANG 31
b) Sóng ầm ầm đập vào những tảng đá lớn ven bờ. Gió biển thổi lồng lộng. Ngoài kia là ánh đèn sáng rọi của một con tàu. Một hồi còi.
( Nguyễn Trí Huân )

b.Câu đặc biệt:

Một hồi còi
=> Tác dụng: thông báo về sự xuất hiện của sự vật
c) Chim sâu hỏi chiếc lá :
- Lá ơi ! Hãy kể chuyện cuộc đời bạn cho tôi nghe đi !
- Bình thường lắm, chẳng có gì đáng kể đâu.
(Trần Hoài Dương )

- Câu đặc biệt:
Lá ơi !
=> Tác dụng: gọi đáp
- Câu rút gọn :

+ Hãy kể chuyện cuộc đời của bạn cho tôi
nghe đi!

(Rút gọn chủ ngữ lá)
+ Bình thường lắm, chẳng có gì đáng kể đâu.
-> Câu gọn hơn, tránh lặp lại từ ngữ xuất hiện trong câu
đứng trước (cuộc đời, tôi).


Hướng dẫn học bài
Bài cũ:
H. Thế nào là câu đặc biệt? Cho ví dụ?
H. Em hãy nêu tác dụng của câu đặc biệt?
Bài mới:
Chuẩn bị bài 22 mục 3: Chuyển đổi câu chủ động thành câu bị động.

Giải bài tập
BT1, 2
a) Câu rút gọn
(2) Có khi... dễ thấy.
(3) Nhưng cũng có khi ... trong hòm.
(5) Nghĩa là ... việc kháng chiến.
-> Câu gọn hơn, tránh lặp lại từ ngữ đã xuất hiện trong câu đứng trước : Tinh thần yêu nước (câu 2, 3), chúng ta (câu 5).
b) Câu đặc biệt :
Ba giây... Bốn giây... Năm giây... Lâu quá! -> Xác định thời gian.
III. LUYỆN TẬP: