Phần Ba
(1858 - 1918)
LỊCH SỬ VIỆT NAM
Chương I
VIỆT NAM TỪ NĂM 1858 ĐẾN CUỐI THẾ KỈ XIX

T21-22-23. CHỦ ĐỀ
NHÂN DÂN VIỆT NAM KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP XÂM LƯỢC (Từ năm 1858 đến trước năm 1884)
Học xong CĐ này, các em cần:

Biết rõ sự khủng hoảng, lạc hậu của chế độ phong kiến
nhà Nguyễn.
2. Thấy rõ âm mưu xâm lược Việt Nam của thực dân Pháp.
3. Tóm tắt được quá trình thực dân Pháp xâm lược Việt Nam,
tinh thần chống Pháp của quan quân triều đình nhà Nguyễn
và nhân dân ta (1858 – 1884)

I. Tình hình Việt Nam đến giữa thế kỷ XIX trước khi thực dân Pháp xâm lược
* Đến giữa thế kỷ XIX, Việt Nam là 1 quốc gia phong kiến, độc lập song chế độ phong kiến lâm vào khủng hoảng, suy yếu.
- Kinh tế:
+ Nông nghiệp sa sút.
+ Công thương nghiệp bị đình đốn.
- Quân sự: lạc hậu
- Đối ngoại: sai lầm (thi hành chính sách “bế quan tỏa cảng” và “cấm đạo”)
=> xã hội bất ổn, các cuộc khởi nghĩa chống lại triều đình nổ ra khắp nơi.
Thủ công nghiệp
Sản xuất nông nghiệp
Lính nhà Nguyễn
Nông dân Việt Nam


Nguy cơ gì đặt ra với đất nước ta lúc đó?

Nguy cơ bị thực dân phương Tây xâm lược.
II. Quá trình xâm lược Việt Nam của Pháp
Nguyên nhân Pháp chọn Đà Nẵng làm
mục tiêu tấn công đầu tiên?
Nguyên nhân Pháp tấn công Gia Định?
III. CUỘC KHÁNG CHIẾN CỦA NHÂN DÂN VIỆT NAM
III. CUỘC KHÁNG CHIẾN CỦA NHÂN DÂN VIỆT NAM

Chiều 31/8/1858
Liên quân Pháp -
Tây Ban Nha dàn
trận trước cửa biển
Đà Nẵng



31-8-1858
Nguyên nhân nào mà Pháp chọn Đà Nẵng làm mục tiêu tấn công đầu tiên?

ĐÀ NẴNG
Lược đồ Việt Nam
Cách Huế 100km về phía Nam
Hậu phương Quảng Nam giàu có, đông dân
Hải cảng Đà Nẵng sâu và rộng, tàu thuyền ra vào dễ dàng
Pháp tấn công bán đảo Sơn Trà
Mặt trận
Đà Nẵng năm 1858
Cuộc xâm lược của quân Pháp
Cuộc k/c của nhân dân Việt Nam
Kết quả
31/8/1858: Liên quân Pháp – TBN dàn trận trước cửa biển Đà Nẵng.
1/9/1858: Liên quân Pháp - TBN tấn công bán đảo Sơn Trà, mở đầu cho cuộc xâm lược VN.
- Pháp bị cầm chân tại Đà Nẵng 5 tháng. Kế hoạch “đánh nhanh thắng nhanh” bước đầu bị thất bại.
- Triều đình cử Nguyễn Tri Phương chỉ huy kháng chiến.
- Quân dân anh dũng chiến đấu, thực hiện kế hoạch “vườn không nhà trống” gây cho địch nhiều khó khăn.
- Khí thế kháng chiến sôi sục trong cả nước.



9-2-1859
Pháp tấn công Gia Định và các tỉnh Nam Kì
Gia Định
Đà Nẵng
17-2-1859
Nguyên nhân thực dân Pháp tấn công Gia Định?

Gia Định
Lược đồ Việt Nam
Là vựa lúa của VN. Có vị trí chiến lược quan trọng
Giao thông đường thủy thuận lợi
Cắt đứt đường tiếp tế lương thực của triều đình
Pháp tấn công thành Gia Định
Mặt trận
Gia Định năm 1859

Gia Định năm 1860
Cuộc xâm lược của quân Pháp
Cuộc k/c của quân dân Việt Nam
Kết quả
17/2/1859 Pháp đánh chiếm thành Gia Định
Làm thất bại kế hoạch “đánh nhanh thắng nhanh” của Pháp
Nhân dân chủ động kháng chiến ngay từ đầu.
1860 Pháp gặp khó khăn buộc phải dừng các cuộc tấn công, lực lượng ở Gia Định rất mỏng
Triều đình không tranh thủ tấn công
Nhân dân tiếp tục tấn công địch ở đồn Chợ Rẫy(7/1860), trong khi triều đình xuất hiện tư tưởng cầu hòa
Pháp không mở rộng đánh chiếm được Gia Đinh, ở vào thế tiến thoái lưỡng nan
Mặt trận
Miền Đông Nam Kì trước 1862
Cuộc tấn công của quân Pháp
Cuộc kháng chiến của nhân dân
Thái độ của triều đình
- Ngày 23/2/1861, quân Pháp tấn công đánh chiếm Đại đồn Chí Hòa
- Kháng chiến của nhân dân phát triển mạnh mẽ
- Trận đánh lớn: 10/12/1861, nghĩa quân Nguyễn Trung Trực đốt cháy tàu giặc trên sông Nhật Tảo
- Tiếp đó, Pháp chiếm luôn Định Tường (12/4/1861), Biên Hòa (18/12/1861), Vĩnh Long (23/3/1862)
- Giữa lúc phong trào kháng chiến của nhân dân ngày một dâng cao thì triều đình Huế kí với Pháp Hiệp ước Nhâm Tuất (5/6/1862)
Quân Pháp tấn công Đại đồn Chí Hòa
Nghĩa quân Nguyễn Trung Trực đốt tàu chiến Pháp
(10/12/1861)
Nguy?n Trung Tr?c
Miền Đông Nam Kì trước 1862



Miền Đông Nam Kì sau 1862
- Pháp dừng các cuộc tấn công để tập trung lực lượng bình định miền Tây
- Nhân dân vừa tiếp tục chống Pháp vừa chống phong kiến đầu hàng
- Tiêu biểu: Khởi nghĩa Trương Định
- Triều đình ra lệnh giải tán các đội nghĩa binh chống Pháp
TRƯƠNG ĐỊNH NHẬN PHONG SOÁI
Trương Định quê ở Quảng Ngãi theo
cha vào Nam từ nhỏ. Năm 1850, ông
được triều đình phong chức Phó Quản
cơ. Năm 1959, khi Pháp đánh Gia Định,
ông đã đưa đội quân đồn điền của mình
về sát cánh cùng quân triều đình chiến đấu.
Tháng 3/1960, khi Nguyễn Tri Phương được
điều vào Gia Định, ông lại chủ động đem
quân phối hợp đánh địch.Tháng 2/1861,
chiến tuyến Chí Hòa bị vỡ, ông đưa quân
về hoạt động ở Tân Hòa (Gò Công), quyết
tâm chiến đấu lâu dài. Được sự ủng hộ
của nhân dân, ông phất cao lá cờ “Bình Tây
Đại nguyên soái”, hoạt động của nghĩa quân
đã củng cố niềm tin của dân chúng, khiến
bán nước, cướp nước run sợ
17-2-1859
Mặt trận
Kháng chiến tại miền Tây Nam Kì
Cuộc tấn công của quân Pháp
Thái độ của triều đình
Cuộc kháng chiến của nhân dân
20/6/1867 Pháp dàn trận trước thành Vĩnh Long -> Phan Thanh Giản nộp thành
Từ 20 -> 24/6/1867 Pháp chiếm trọn 3 tỉnh miền Tây Nam Kì (Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên) không tốn 1 viên đạn
Nhân dân miền Tây anh dũng kháng chiến.
Tiêu biểu: Trương Quyền, Nguyễn Trung Trực, Nguyễn Hữu Huân...
Lúng túng, bạc nhược, nhanh chóng đầu hàng giặc
Thực dân Pháp đánh chiếm Bắc Kỳ lần thứ nhất (1873):
Sau khi chiếm được 6 tỉnh Nam kỳ, Pháp âm mưu xâm lược Bắc Kỳ:
Thực dân Pháp đánh chiếm Bắc Kỳ lần thứ nhất (1873). Kháng chiến lan rộng ra Bắc Kỳ.
- Cho gián điệp ra Bắc do thám tình hình miền Bắc.
- Lôi kéo các tính đồ công giáo lầm lạc làm nội ứng.
- Lấy cớ giải quyết vụ “Giăng-Đuy-puy” đang gây rối ở Hà Nội, Pháp đem quân ra Bắc.

Thuật lại vụ “Giăng-Đuy-puy?
Gac-ni-e
- 5/11/1873, đội tàu chiến do Gác-ni-ê chi huy ra Hà Nội và giở trò khiêu khích với ta.
- 19/11/1873, Pháp gửi tối hậu thư cho Nguyễn Tri Phương yêu cầu giải tán quân đội, nộp khí giới.
20/11/1873
- 20/11/1873, không đợi trả lời, Pháp nổ súng chiếm thành Hà Nội  mở rộng đánh chiếm các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ.
Lược đồ Pháp đánh Bắc kỳ 1873
H� N?i
20/11
NINH BÌNH
5/12
Nam D?nh
12/12
H�i Duong
3/12
Thực dân Pháp đánh chiếm Bắc Kỳ lần thứ nhất (1873). Kháng chiến lan rộng ra Bắc Kỳ.
Phong trào kháng chiến ở Bắc Kỳ trong những năm 1873-1874:
*Triều đình nhà Nguyễn:
- Khi Pháp đánh thành Hà Nội, khoảng 1000 binh lính đã chiến đấu và hy sinh ở Ô Quan Chưởng.
- Trong thành, Nguyễn Tri Phương đốc thúc quân sĩ chiến đấu anh dũng  Nguyễn Tri Phương hy sinh, thành Hà Nội thất thủ, quân triều đình tan rã.
* Nhân dân:
- Nhân dân Hà Nội vẫn tiếp tục chiến đấu: nổi tiếng là trận Cầu Giấy (21/12/1873).
Thực dân Pháp đánh chiếm Bắc Kỳ lần thứ nhất (1873). Kháng chiến lan rộng ra Bắc Kỳ.
Phong trào kháng chiến ở Bắc Kỳ trong những năm 1873-1874:
Thực dân Pháp đánh chiếm Bắc Kỳ lần thứ nhất (1873). Kháng chiến lan rộng ra Bắc Kỳ.
Phong trào kháng chiến ở Bắc Kỳ trong những năm 1873 – 1874:
Triều đình Huế:
- Triều đình ký Hiệp ước 1874 (Hiệp ước Giáp Tuất), dâng 6 tỉnh Nam Kỳ cho Pháp  nhân dân bất bình, nổi dậy, tiêu biểu: Trần Tấn, Đặng Như Mai…
Nội dung Hiệp ước?
Tính chất của Hiệp ước?
 Việt Nam đã trở thành đất bảo hộ của Pháp.

=>
H� N?I
Huế
3 - 4 - 1882
6 T?NH NAM Kè
25 - 4 - 1882
Lược đồ thực dân Pháp đánh chiếm Bắc kì lần thứ hai(1882 - 1884)
1. Quân Pháp đánh chiếm Hà Nội và các tỉnh Bắc Kỳ lần thứ 2:
1882, Pháp vu cáo triều đình Huế vi phạm hiệp ước 1874 để lấy cớ kéo quân ra Bắc.
3/4/1882, quân Pháp do Đại ta Ri-vi-e chỉ huy bất ngờ đổ bộ lên Hà Nội.
25/4/1882, Pháp nổ súng chiếm thành Hà Nội.
Những sự kiện….Pháp đánh chiếm Bắc Kỳ lần 2?
- 3/1883, Pháp chiếm các mỏ than: Hòn Gai, Quảng Yên, Nam Định.
Thực dân Pháp tiến đánh Bắc Kỳ lần hai. Cuộc kháng chiến ở Bắc Kỳ và Trung Kỳ trong những năm 1882 – 1884
Nhân dân Hà Nội và các tỉnh Bắc Kỳ kháng chiến:
Trước hành động Pháp xâm lược Bắc Kỳ lần hai, quân dân Hà Nội đã có những phản ứng gì?
- Pháp tấn công thành Hà Nội, Hoàng Diệu chỉ huy quân sĩ kiên quyết chống cự  thành mất, Hoàng Diệu hy sinh.
Võ Miếu – nơi Hoàng Diệu tuẫn tiết
- Nhân dân ta anh dũng chiến đấu, siết chặt vòng vây quanh Hà Nội  Ri-vi-e phải đưa quân ứng cứu.
- 19/5/1883, Hoàng Tá Viêm và Lưu Vĩnh Phúc phục kích tại Cầu Giấy lần hai  Ri-vi-e bỏ mạng.
Ri-vi-e bị giết chết
Huế
Quốc tử giám
Cầu Giấy
Đi sơn tây
19 -5 - 1883
Hòn Gai
Nam Định
Thành Hà Nội
Chiến thắng Cầu Giấy lần 2 (19/5/1883)
Em có nhận xét gì về chiến thắng Cầu Giấy lần 2?
III.Thực dân Pháp tấn công cửa biển Thuận An. Hiệp ước 1883 và hiệp ước 1884
1. Quân pháp tấn công cửa biển Thuận An: (SGK)
2. Hai bản Hiệp ước 1883 và 1884. Nhà nước phong kiến Nguyễn đầu hàng:
Vì sao đến năm 1883, thực dân Pháp quyết định tiến đánh Thuận An?
III. Thực dân Pháp tấn công cửa biển Thuận An. Hiệp ước 1883 và Hiệp ước 1884
2. Hai bản hiệp ước 1883 và 1884. Nhà nước phong kiến Nguyễn đầu hàng:
Nhóm 1: Bối cảnh dẫn đến sự ra đời của bản Hiệp ước Hác-măng.
Được tin Pháp tấn công, triều đình Huế bối rối xin đình chiến.
25/8/1883, Pháp buộc triều đình Huế ký hiệp ước Hác-măng: thừa nhận sự “bảo hộ” của Pháp trên toàn cõi Việt Nam:
Lễ ký kết Hiệp ước Quý Mùi (Hác-măng) ngày 25 - 8 - 1883 tại Thuận An - Huế, trong đó: Trần Đình Túc (ngồi đầu bên trái), F.J.Hác-măng (thứ ba bên trái) và Nguyễn Trọng Hợp (người đứng bên phải).
• Nam Kỳ là xứ thuộc địa.
• Bắc Kỳ là xứ bảo hộ.
• Trung Kỳ triều đình Huế quản lý (nửa bảo hộ).
- Đại diện Pháp ở Huế trực tiếp điều khiển các công việc ở TK.
- Ngoại giao Việt Nam do Pháp nắm giữ.
- Quân sự: Pháp được tự do đóng quân ở Bắc Kỳ, toàn quyền xử lý quân Cờ Đen…
- Kinh tế: Pháp nắm toàn bộ các nguồn lợi trong nước.
Nhóm 2: Nội dung cơ bản của Hiệp ước Hác-măng.
III. Thực dân Pháp tấn công cửa biển Thuận An. Hiệp ước 1883 và Hiệp ước 1884
2. Hai bản hiệp ước 1883 và 1884. Nhà nước phong kiến Nguyễn đầu hàng:
Nhóm 3: Tình hình Việt Nam sau Hiệp ước Hác-măng.
Phong trào kháng chiến của nhân dân vẫn tiếp diễn do các quan lại chỉ huy: Nguyễn Thiện Thuật, Hoàng Đình Kinh…
6/6/1884, triều đình Huế ký Hiệp ước Pa-tơ-nốt: gồm 19 điều dựa trên cơ sở Hiệp ước Hác-măng  nhằm xoa dịu dư luận và mua chuộc thêm bọn phong kiến đầu hàng.
Thực dân Pháp tấn công cửa biển Thuận An. Hiệp ước 1883 và Hiệp ước 1884
Hai bản hiệp ước 1883 và 1884. Nhà nước phong kiến Nguyễn đầu hàng:
Nhóm 4: Nhận xét về hai bản Hiệp ước 1883 và 1884.
 Nhà Nguyễn đã đầu hàng, Pháp hoàn thành công cuộc xâm lược Việt Nam. Biến Việt Nam từ nước độc lập thành nước thuộc địa, nhân dân trở thành người nô lệ dưới ách kìm kẹp của CNTD  Nước thuộc địa nửa phong kiến.
Thuộc địa nửa phong kiến??!!
Hi?p u?c Pa-to-n?t
D?t b?o h?
Đất thuộc Pháp
Hi?p u?c Hỏc-mang
Vùng
đất
cai
quản
của
triều
đình
Huế
D?t b?o h?
Đất thuộc Pháp
Vi?t Nam l� nu?c thu?c d?a n?a phong ki?n
Vi?t Nam l� nu?c thu?c d?a
Thông sứ Bắc Kỳ
Khâm sứ Trung Kỳ
Thống đốc Nam Kỳ
IV. BẢNG TỔNG HỢP KIẾN THỨC CỦA CHỦ ĐỀ