NGỮ VĂN 8
Đoàn Thị Nga
Trường THCS Hải Triều
Tiết 92
CÂU TRẦN THUẬT
a) Lịch sử ta đã có nhiều cuộc kháng chiến vĩ đại chứng tỏ tinh thần yêu nước của dân ta. Chúng ta có quyền tự hào vì những trang lịch sử vẻ vang thời đại Bà Trưng, Bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung… Chúng ta phải ghi nhớ công lao của các vị anh hùng dân tộc, vì các vị ấy là tiêu biểu của một dân tộc anh hùng.
(Hồ Chí Minh, Tinh thần yêu nước của nhân dân ta)
b) Thốt nhiên một người nhà quê, mình mẩy lấm láp, quần áo ướt đầm, tất tả chạy xông vào, thở không ra lời:
- Bẩm… quan lớn… đê vỡ mất rồi!
(Phạm Duy Tốn, Sống chết mặc bay)
c) Cai Tứ là một người đàn ông thấp và gầy, tuổi độ bốn lăm, năm mươi. Mặt lão vuông nhưng hai má hóp lại.
(Lan Khai, Lầm than)
d) Ôi Tào Khê! Nước Tào Khê làm đá mòn đấy! Nhưng dòng nước Tào Khê không bao giờ cạn chính là lòng chung thủy của ta!
(Nguyên Hồng, Một tuổi thơ văn)
I.ĐẶC ĐIỂM HÌNH THỨC VÀ CHỨC NĂNG
* VD:
Các câu trong đoạn (a), (b) và (c) đều không có đặc điểm hình thức của câu nghi vấn, câu cầu khiến và câu cảm thán.
? Những câu nào trong các đoạn trích trên không có đặc điểm hình
thức của câu nghi vấn,câu cầu khiến hoặc câu cảm thán ?
Chỉ có câu “ Ôi Tào Khê “ ở đoạn (d) có đặc điểm hình thức của câu cảm thán. Các câu còn lại ở đoạn ( d) đều không có đặc điểm của câu nghi vấn, câu cầu khiến,câu cảm thán.
Câu cảm thán
Bộc lộ cảm xúc
Nhận định
Kể
Yêu cầu
Kể, tả
Thông báo
Miêu tả
Miêu tả
Nhận định
Bộc lộ cảm xúc
Câu trần thuật
Câu trần thuật
1. Đặc điểm hình thức:
- Câu trần thuật không có đặc điểm hình thức của câu nghi vấn, cầu khiến, cảm thán.
- Thường kết thúc bằng dấu chấm, nhưng đôi khi nó có thể kết thúc bằng dấu chấm than hoặc dấu chấm lửng.

2. Chức năng:
a. Thường dùng để kể, thông báo, nhận định, miêu tả…
b. Ngoài ra còn dùng để yêu cầu, đề nghị hay bộc lộ tình cảm, cảm xúc…
3. Khả năng sử dụng:
Đây là kiểu câu cơ bản được dùng phổ biến trong giao tiếp.
* Ghi nhớ: SGK/46
BT 1: Hãy xác định kiểu câu và chức năng của những câu sau đây:
a) Thế rồi Dế Choắt tắt thở. Tôi thương lắm. Vừa thương vừa ăn năn tội mình.
(Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)
Dế Choắt tắt thở. 
=> Câu trần thuật kể lại chuyện Dế Choắt chết
Tôi thương lắm. Vừa thương vừa ăn năn tội mình. 
=> Câu trần thuật Bộc lộ niềm thương xót, hối hận của Dế Mèn trước tội lỗi gây ra với Dế Choắt.
II.Luyện tập
b , "Mã Lương nhìn cây bút bằng vàng sáng lấp lánh, em sung sướng reo lên:"
=> Câu trần thuật : Thuật lại sự việc Mã Lương có cây bút thần.
- "Cây bút đẹp quá!"
=> Câu cảm thán: Bộc lộ cảm xúc vui sướng trước cây bút đẹp.
- "Cháu cảm ơn ông! Cảm ơn ông!"
=> Câu trần thuật: Bộc lộ cảm xúc biết ơn người đã tặng bút thần.
Bài tập2:

Nguyên tác: “Đối thử lương tiêu nại nhược hà ? “
(Trước cảnh đẹp đêm nay biết làm thế nào?)
=>Câu nghi vấn: Thể hiện sự bối rối, xống xang
của tác giả không biêt làm thế nào để xứng đáng với đêm trăng
+ Dịch thơ: “Cảnh đẹp đêm nay , khó hững hờ”
=>Câu trần thuật: Làm mất đi ý tưởng đẹp, mất đi chất nghệ sĩ Hồ Chí Minh

BT 3:
A, Anh tắt thuốc lá đi!
=> Câu cầu khiến: ra lệnh, đề nghị
B, Anh có thể tắt thuốc lá được không?
=> Câu nghi vấn: đề nghị
C, Xin lỗi,ở đây không được hút thuốc lá.
=> Câu trần thuật: đề nghị
=> Cả 3 câu đều có chức năng giống nhau
( đề nghị) .Câu b,c thể hiện ý đề nghị nhẹ nhàng, nhã nhẵn hơn
BT 4: Những câu sau đây có phải là câu trần thuật không? Những câu này dùng để làm gì?

a) Đêm nay, đến phiên anh canh miếu thờ, ngặt vì cất dở mẻ rượu, em chịu khó thay anh, đến sáng thì về.
(Thạch Sanh)
=> Câu (a) là câu trần thuật dùng để cầu khiến (LýThông nhờ 
Thạch Sanh đi canh miếu thờ).

b) Tuy thế, nó vẫn kịp thì thầm vào tai tôi: “Em muốn cả anh cùng đi nhận giải”.
(Tạ Duy Anh, Bức tranh của em gái tôi)
-> Câu trần thuật thứ nhất của đoạn (b) để kể sự tình. Câu trần thuật thứ hai để cầu khiến: mong muốn có anh trai đi nhận giải cùng.
BT5: Đặt câu trần thuật dùng để hứa hẹn, xin lỗi, cảm ơn, chúc mừng, cam đoan.
Vd:
- Em xin hứa sẽ thực hiện nghiêm túc khẩu hiệu 5 K.
- Em xin lỗi, vì nghẽn mạng nên không vào học đúng giờ được .
- Chúc mừng em đã âm tính (không mắc covid) .
Tôi cam đoan sẽ đeo khẩu trang đúng quy định.
Cảm ơn bạn đã tặng mình hộp khẩu trang đẹp
Bài tập 6:
3. Xác định kiểu câu và chức năng:
4. Xác định kiểu câu chức năng:
Viết một đoạn văn ngắn có sử dụng 4 kiểu câu:
- Đến trường, mình được gặp bạn bè sau 9 tháng xa cách, bạn nào nhìn cũng lạ, bạn nào cũng có bao nhiêu là chuyện, kể không hết luôn.
- Tỉnh bạn đến trường học trực tiếp chưa?
- Bọn tớ đến học trực tiếp rồi. Ôi,vui lắm cơ!
- Kể cho mình nghe với!
- Thích nhỉ!
HƯỚNG DẪN HỌC TẬP
Học thuôc nội dung bài.
Làm các BT còn lại
Lập bảng so sánh 4 loại câu :
Nghi vấn, Cầu khiến, cảm thán và trần thuật.
Soạn bài Chiếu dời đô