LUYỆN TẬP XÂY DỰNG
VÀ TRÌNH BÀY LUẬN ĐIỂM

Các em đọc đề bài trong SGK trang 82.
- Vấn đề cần nghị luận của đề bài này là gì ?

- Các em đọc hệ thống luận điểm mà một bạn dự định nêu ra.

Đề bài: Cần phải học tập chăm chỉ.
1. Xây dựng hệ thống luận điểm
a. Lớp ta có nhiều bạn học giỏi, lao động tốt, làm vui lòng thầy cô, cha mẹ, xứng đáng là tấm gương sáng cho mọi người noi theo.
b. Các thầy, cô giáo và nhiều bậc phụ huynh của lớp ta đang rất lo buồn.
c. Thế mà một số bạn trong lớp ta còn tỏ ra chểnh mảng trong học tập.
d. Vậy thì ngay từ lúc này, các bạn hãy chuyên cần học tập hơn.
e. Các bạn ấy chưa thấy rằng, bây giờ càng ham vui chơi, không chịu học hành thì sau này càng khó có được niềm vui trong cuộc sống.
- Hệ thống luận điểm này đã thực sự chính xác và hợp lí chưa ? Vì sao ?
+ Chưa.
+ Luận điểm (a) có nội dung không phù hợp với vấn đề cần nghị luận, cần phải loại bỏ đó là “lao động tốt”.
+ Còn thiếu một số luận điểm cần thiết, khiến mạch văn có chỗ bị đứt đoạn.
Cần thêm những luận điểm như : Đất nước rất cần những người tài giỏi; hay: Phải học chăm mới học giỏi, mới thành tài...
a. Lớp ta có nhiều bạn học giỏi, lao động tốt, làm vui lòng thầy cô, cha mẹ, xứng đáng là tấm gương sáng cho mọi người noi theo.
b. Các thầy, cô giáo và nhiều bậc phụ huynh của lớp ta đang rất lo buồn.
c. Thế mà một số bạn trong lớp ta còn tỏ ra chểnh mảng trong học tập.
d. Vậy thì ngay từ lúc này, các bạn hãy chuyên cần học tập hơn.
e. Các bạn ấy chưa thấy rằng, bây giờ càng ham vui chơi, không chịu học hành thì sau này càng khó có được niềm vui trong cuộc sống.
- Hệ thống luận điểm này đã thực sự chính xác và hợp lí chưa ? Vì sao ?
+ Sắp xếp một số luận điểm chưa thật hợp lí:
Luận điểm (b) chưa đủ ý, nên nhập luận điểm (c) và (b) thành một luận điểm: Một số bạn ở lớp ta còn ham chơi, chưa chăm học, làm cho thầy cô giáo và các bậc cha mẹ rất lo buồn.
Luận điểm (d) không nên đứng trước luận điểm (e).


- Các em hãy điều chỉnh (thêm, bớt), sắp xếp lại thành một hệ thống luận điểm rành mạch, chặt chẽ.

Đề bài: Cần phải học tập chăm chỉ.
1. Xây dựng hệ thống luận điểm
a. Đất nước đang rất cần người tài giỏi để đưa Tổ quốc tiến lên “đài vinh quang”, sánh kịp với bạn bè năm châu.
b. Quanh ta đang có nhiều tấm gương của các bạn học sinh phấn đấu học giỏi, để đáp ứng yêu cầu của đất nước.
c. Muốn học giỏi, muốn thành tài thì trước hết phải học chăm.
d. Một số bạn ở lớp ta còn ham chơi, chưa chăm học, làm cho thầy cô giáo và các bậc cha mẹ rất lo buồn.
e. Nếu bây giờ càng chơi bời, không chịu học thì sau này càng khó gặp niềm vui trong cuộc sống.
g. Vậy thì ngay từ lúc này, các bạn hãy chuyên tâm học tập chăm chỉ.

- Muốn chuyển từ luận điểm này sang luận điểm khác phải có từ ngữ liên kết.
- Để chuyển từ luận điểm (c) sang luận điểm (d) ta nên dùng từ ngữ nào để liên kết ?
c. Muốn học giỏi, muốn thành tài thì trước hết phải học chăm.
d. Một số bạn ở lớp ta còn ham chơi, chưa chăm học, làm cho thầy cô giáo và các bậc cha mẹ rất lo buồn.
-> Tuy nhiên, nhưng, vì mối quan hệ giữa luận điểm (c) và (d) có mối quan hệ tương phản.
2. Trình bày luận điểm
Tìm và sắp xếp các luận cứ theo một trật tự hợp lí để sự trình bày luận điểm được rành mạch, chặt chẽ.
- Nên sắp xếp những luận cứ dưới đây theo trình tự nào để sự trình bày luận điểm trên được rành mạch, chặt chẽ?
(1) Sau này, khi lớn lên, bạn sẽ sống trong thời đại mà trình độ khoa học - kỹ thuật và văn hóa - nghệ thuật ngày một nâng cao.
(2) Trong xã hội ấy, làm việc gì cũng phải có tri thức.
(3) Muốn có tri thức thì phải chăm chỉ học tập, ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.
(4) Do đó, người học sinh hôm nay càng ham chơi, không chăm học thì ngày mai càng khó có thể làm được việc gì có ý nghĩa, và do đó, càng khó có được niềm vui trong cuộc sống.
+ Sắp xếp theo thứ tự như SGK là hợp lí: (1) - (2) - (3) - (4).
- Đoạn văn này trình bày theo cách lập luận nào ?
+ Quy nạp.
Viết đoạn văn (theo cách diễn dịch hoặc quy nạp) trình bày luận điểm : Sách giúp ta khám phá, nâng cao vốn tri thức.
Gợi ý:
-Sách mang đến những hiểu biết về thế giới tự nhiên.
+Dẫn chứng: Đọc sách Địa lí -> biết về các sa mạc, các đại dương…; đọc sách Sinh học -> biết về động vật, thực vật…
-Sách mang đến những hiểu biết về đời sống xã hội và con người ( vượt thời gian, không gian để hiểu quá khứ, hiện tại và tương lai; trong nước và ngoài nước; đông, tây, nam, bắc).
+Dẫn chứng:
.Đọc những cuốn sách “Đại Việt sử lược”, “Đại Việt sử kí toàn thư” và các sách lịch sử khác… ta như được sống cùng thời kì lịch sử hào hùng thuở xưa của dân tộc ta (hiểu lịch sử mấy ngàn năm dựng nước và giữ nước, hiểu nguyên nhân nào đem lại sức mạnh chiến thắng mọi kẻ thù xâm lược).
.Đọc Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Cao Bá Quát… ta hiểu xưa kia ông cha ta từng đau khổ và mơ ước gì…
.Đọc thơ Tago, thơ Lí Bạch, Đỗ Phủ, ta hiểu đời sống và tâm hồn của cả những dân tộc.
.Đọc “Đất rừng phương Nam” của Đoàn Giỏi, ta như tận mắt trông thấy cả một vùng sông nước cực nam của Tổ quốc ta hoang sơ, giàu có, hào phóng nhưng cũng thật khắc nghiệt, dữ dội đối với con người.
.Đọc “Sông Đông êm đềm” của Sôlôkhốp, ta càng yêu hơn thiên nhiên và tính cách con người Nga.
Học sinh đọc đoạn văn của mình -> Lớp nhận xét.