Tiết 70, 71: Khi con tu hú
Tố Hữu
I. Tìm hiểu chung
Tiết 70, 71: Khi con tu hú
Tố Hữu
II. Đọc hiểu van bản
III. Tổng kết
I. Tìm hiểu chung
1, Tác giả
Tố Hữu ( 1920 – 2002 ), tên thật Nguyễn Kim Thành, quê ở Thừa Thiên - Huế.
Ông giác ngộ lí tưởng cách mạng khi đang học ở Trường Quốc học Huế
Tố Hữu có sự thống nhất đẹp đẽ giữa cuộc đời cách mạng và cuộc đời thơ
Phong cách thơ: Trữ tình, chính trị sâu sắc
Là lá cờ đầu của thơ ca cách mạng Việt nam


2, Tác phẩm
* Giới thiệu
Sáng tác tháng 7/1939 khi tác giả bị bắt giam trong nhà lao Thừa Phủ (Huế).
In trong tập thơ “Từ ấy” (phần 2)
3, Thể loại
Thơ lục bát
4, PTBĐ chính
Biểu cảm
5, Bố cục
2 phần
6 câu đầu: Cảnh đất trời vào hè
4 câu cuối: Tâm trạng người tù
* Nhan đề:
Chỉ là vế phụ của một câu trọn ý
Mở ra bao nhiêu liên tưởng
“Khi chim tu hú gọi bầy là khi mùa hè đến người tù cách mạng (nhân vật trữ tình) càng cảm thấy ngột ngạt trong phòng giam chật chội, càng thèm khát cháy bỏng cuộc sống tự do tưng bừng ở bên ngoài”
Nhan đề bài thơ đã gợi mạch cảm xúc của toàn bài

II.
Đọc - tìm hiểu văn bản
KHI CON TU HÚ

Khi con tu hú gọi bầy
Lúa chiêm đang chín,trái cây ngọt dần
Vườn râm dậy tiếng ve ngân
Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào
Trời xanh càng rộng càng cao
Đôi con diều sáo lộn nhào từng không...

Ta nghe hè dậy bên lòng
Mà chân muốn đạp tan phòng, hè ôi!
Ngột làm sao, chết uất thôi
Con chim tu hú ngoài trời cứ kêu!
1. Bức tranh mùa hè
Những tín hiệu mùa hè
Hình ảnh
Màu sắc
Âm thanh
Hương vị
Trời - rộng, cao
Diều sáo - lộn nhào
Khoáng đạt, tự do
Vàng - Lúa chiêm, bắp
Xanh - Vườn, trời
Hồng - Nắng
Rực rỡ, tươi tắn
Tiếng tu hú
Tiếng ve ngân
Tiếng sáo diều
Vui tươi, rộn rã
Lúa chín
Trái cây ngọt dần
Ngọt ngào
Bức tranh mùa hè bình dị, tươi vui, dầy sức sống
Từ ngữ:
+ Tính từ: ngọt, vàng, xanh, chín…
+ Động từ:dậy, lộn, nhào, nhân
+ Từ hô ứng: “càng…càng”
+ Thó từ: đang, dần
=> Sử dụng thủ pháp liệt kê, đảo ngữ nhẹ nhàng
 Hương vị ngọt ngào
 Âm thanh rộn rã
 Màu sắc tươi tắn
 Không gian khoáng đạt
=> Bức tranh mùa hè bình dị, tươi vui, giàu sức sống
Tâm hồn người nghệ sĩ
Lòng yêu cuộc sống, niềm khao khát tự do + Sức sống tuổi trẻ, hồn thơ lãng mạn
Giúp nhà thơ vẽ nên bức tranh mùa hè từ tiếng chim tu hú rộn ràng ấy
2. Tâm trạng người tù
Ta nghe / hè dậy / bên lòng
Mà chân muốn đạp tan phòng, / hè ôi!
Ngột làm sao, / chết uất thôi
Con chim tu hú / ngoài trời / cứ kêu!
Ngắt nhịp bất thường ở câu 8 và 9
Động từ mạnh: dậy, đạp tan, ngột, chết uất
Động từ mạnh: dậy, đạp tan, ngột, chết uất
Ẩn dụ: đạp tan phòng
=> Phá tan xiềng xích nô lệ
 Trạng thái: Đau khổ, u uất, ngột ngạt
Tâm trạng người tù khi nghe tiếng chim tu hu kêu ở đoạn thơ đầu và ở đoạn cuối có gì
khác nhau?
Mở đầu bài thơ
Gợi cảnh đất trời bao la, tưng bừng sự sống lúc vào hè, tâm trạng náo nức hoà vào cảnh vật
Gợi niềm chua xót đau khổ - tâm trạng u uất, bực bội, khao khát tự do
Kết thúc bài thơ
=> tiếng tu hú chính là tiếng gọi của tự do, của cuộc sống
Con tu hú to nhất họ, nó kêu “tu hú” là mùa tu hú chín; không sai một tẹo nào. Cả làng có mỗi cây tu hú ở vườn ông Tấn. Tu hú đỗ ngọn cây tu hú mà kêu. Quả chín đỏ, đầy ụ như mâm xôi gấc. Tiếng tu hú hiếm hoi; quả hết, nó bay đi đâu biệt.
(Lao xao – Duy Khán)
Tu hú ơi chẳng đến ở cùng bà
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa
(Bếp lửa – Bằng Việt)
III.
Tổng kết
Nghệ thuật
- Viết theo thể thơ lục bát mượt mà, uyển chuyển
- Lựa chọn lời thơ đầy ấn tượng để biểu lộ cảm xúc
- Sử dụng các biện pháp tu từ tạo tính thống nhất của văn bản và đối lập giữa cuộc sống tự do bên ngoài với bên trong ngục tù

Nội dung
Bài thơ thể hiện:
- Lòng yêu đời
- Lòng yêu lí tưởng
- Khát vọng tự do cháy bỏng
 Của người chiến sĩ Cách mạng trong hoàn cảnh tù đày
Ý nghĩa
Bài thơ thể hiện lòng yêu đời, yêu lý tưởng của người chiến sĩ cộng sản trẻ tuổi trong hoàn cảnh ngục tù.
Bài tập về nhà:
Dựa vào cảm nhận về tâm trạng bức bối, ngột ngạt của người tù cách mạng trong bài thơ “Khi con tu hú”. Hãy viết một đoạn văn ngắn nêu suy nghĩ của em về việc đeo khẩu trang, dãn cách, hạn chế giao tiếp và vui chơi trong những ngày phòng chống dịch Covid19.
Thanks!