Kiểm tra bài cũ
1
Nêu khái niệm công suất và đơn vị của công suất. Viết công thức tính công suất.
Kiểm tra bài cũ
1
Nêu khái niệm công suất và đơn vị của công suất. Viết công thức tính công suất.
Khái niệm: Công suất là công thực hiện được trong một đơn vị thời gian. Đơn vị của công suất là oát (W).
Kiểm tra bài cũ
1
Nêu khái niệm công suất và đơn vị của công suất. Viết công thức tính công suất.
 
Kiểm tra bài cũ
2
Một lực sĩ cử tạ nâng quả tạ trọng lượng 1200 N lên cao 1,8 m trong thời gian 3 s. Trong trường hợp này lực sĩ đã hoạt động với công suất là bao nhiêu?
Kiểm tra bài cũ
2
Một lực sĩ cử tạ nâng quả tạ trọng lượng 1200 N lên cao 1,8 m trong thời gian 3 s. Trong trường hợp này lực sĩ đã hoạt động với công suất là bao nhiêu?
P = 1200N
h = 1,8m
t = 3s
P = ?
P: trọng lượng của quả tạ
h: độ cao của quả tạ so với mặt đất
t: thời gian nâng quả tạ lên
P : công suất của lực sĩ
Kiểm tra bài cũ
2
Một lực sĩ cử tạ nâng quả tạ trọng lượng 1200 N lên cao 1,8 m trong thời gian 3 s. Trong trường hợp này lực sĩ đã hoạt động với công suất là bao nhiêu?
 
Hằng ngày, ta thường nghe nói đến từ “năng lượng”.
Đặt vấn đề
Ví dụ, nhà máy thủy điện Hòa Bình đã biến năng lượng của dòng nước thành năng lượng điện.
Đặt vấn đề
Con người muốn hoạt động phải có năng lượng.
Đặt vấn đề
Vậy năng lượng là gì? Nó tồn tại dưới dạng nào?
Đặt vấn đề
Chúng ta hãy cùng tìm hiểu nhé!
Bài 16:
Cơ năng
Nội dung bài học
I
Cơ năng
II
Thế năng
III
Động năng
Vận dụng
IV
I
Cơ năng
Thông tin
• Cơ năng là dạng năng lượng đơn giản nhất.
• Khi một vật có khả năng thực hiện công cơ học, ta nói vật đó có cơ năng.
I
Cơ năng
Thông tin
• Vật có khả năng thực hiện công cơ học càng lớn thì cơ năng của vật càng lớn.
• Cơ năng cũng được đo bằng đơn vị jun.
Vậy…

Khi nào thì vật có cơ năng nhỉ?
Em hãy chọn câu khẳng định đúng:
A
B
C
D
Khi một vật có khả năng sinh công, ta nói vật đó có cơ năng.
Khi một thác nước chảy từ trên cao xuống, ta nói thác nước có cơ năng.
Khi một hòn bi lăn trên mặt sàn nằm ngang, ta nói hòn bi có cơ năng.
Khi một viên gạch nằm yên trên mặt đất, ta nói viên gạch có cơ năng.
Đáp án đúng là:
Em hãy chọn câu khẳng định đúng:
A
B
C
D
Khi một vật có khả năng sinh công, ta nói vật đó có cơ năng.
Khi một thác nước chảy từ trên cao xuống, ta nói thác nước có cơ năng.
Khi một hòn bi lăn trên mặt sàn nằm ngang, ta nói hòn bi có cơ năng.
Khi một viên gạch nằm yên trên mặt đất, ta nói viên gạch có cơ năng.
A
B
C
Tại sao?
 
Em hãy chọn câu khẳng định đúng:
A
B
C
D
Khi một vật có khả năng sinh công, ta nói vật đó có cơ năng.
Khi một thác nước chảy từ trên cao xuống, ta nói thác nước có cơ năng.
Khi một hòn bi lăn trên mặt sàn nằm ngang, ta nói hòn bi có cơ năng.
Khi một viên gạch nằm yên trên mặt đất, ta nói viên gạch có cơ năng.
• Đối với ý D, viên gạch nằm yên trên mặt đất hoàn toàn không có khả năng sinh công, do vậy không thể nói viên gạch có cơ năng.
Em hãy chọn câu khẳng định đúng:
A
B
C
D
Khi một vật có khả năng sinh công, ta nói vật đó có cơ năng.
Khi một thác nước chảy từ trên cao xuống, ta nói thác nước có cơ năng.
Khi một hòn bi lăn trên mặt sàn nằm ngang, ta nói hòn bi có cơ năng.
Khi một viên gạch nằm yên trên mặt đất, ta nói viên gạch có cơ năng.
Nhưng …
tại sao ý B và ý C lại đúng nhỉ?
Ta cùng tìm hiểu tiếp nhé!
Cơ năng
Thế năng
Động năng
Thế năng trọng trường
Thế năng đàn hồi
II – Thế năng
1
Thế năng trọng trường
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
Quả nặng A đứng yên trên mặt đất, không có khả năng sinh công.
 
Quả
nặng A
Vật B
II – Thế năng
1
Thế năng trọng trường
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
 
II – Thế năng
1
Thế năng trọng trường
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
C1
 
 
II – Thế năng
1
Thế năng trọng trường
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
Câu trả lời là có, nhưng bằng cách nào ta biết được quả nặng A có cơ năng?
Ta sẽ buông tay ra khỏi vật B để xem có hiện tượng gì xảy ra.
 
II – Thế năng
1
Thế năng trọng trường
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
 
 
 
 
II – Thế năng
1
Thế năng trọng trường
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
 
 
 
Trả lời câu C1
II – Thế năng
1
Thế năng trọng trường
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
 
 
Cơ năng của vật trong trường hợp này được gọi là thế năng.
Thông tin
II – Thế năng
1
Thế năng trọng trường
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
 
 
 
Câu hỏi
II – Thế năng
1
Thế năng trọng trường
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
 
 
 
Sau đó ta sẽ tiến hành bỏ tay để xem hiện tượng xảy ra.
 
II – Thế năng
1
Thế năng trọng trường
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
 
 
 
 
 
 
II – Thế năng
1
Thế năng trọng trường
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
 
 
 
 
Vậy ta có kết luận: Vật ở vị trí càng cao so với mặt đất thì công mà vật có khả năng thực hiện được càng lớn, nghĩa là thế năng của vật càng lớn.
II – Thế năng
1
Thế năng trọng trường
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
 
 
 
 
• Thế năng được xác định bởi độ cao của vật so với mặt đất được gọi là thế năng trọng trường.
• Khi vật nằm trên mặt đất thì thế năng trọng trường của vật bằng không.
Thông tin
II – Thế năng
1
Thế năng trọng trường
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
 
 
 
 
• Chú ý 1: Ta có thể không lấy mặt đất, mà lấy một vị trí khác làm mốc để tính độ cao. Vậy thế năng trọng trường phụ thuộc vào mốc tính độ cao.
Chú ý
II – Thế năng
1
Thế năng trọng trường
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
 
 
 
 
• Chú ý 2: Thế năng trọng trường của vật còn phụ thuộc vào khối lượng của nó. Vật có khối lượng càng lớn thì thế năng của vật càng lớn.
Chú ý
II – Thế năng
2
Thế năng đàn hồi
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
Có một lò xo được làm bằng băng thép uốn thành vòng tròn như hình bên.
II – Thế năng
2
Thế năng đàn hồi
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
Có một lò xo được làm bằng băng thép uốn thành vòng tròn như hình bên.
Lò xo bị nén lại nhờ buộc sợi dây, phía trên đặt một miếng gỗ.
II – Thế năng
2
Thế năng đàn hồi
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
Lúc này lò xo có cơ năng. Bằng cách nào để biết được lò xo có cơ năng?
C1
Ta có thể biết được lò xo có cơ năng bằng hai cách: cắt đứt hoặc đốt sợi dây.
II – Thế năng
2
Thế năng đàn hồi
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
Ta nên chọn cách đốt sợi dây vì nếu như ta chọn cách cắt thì sẽ có nhiều vấn đề phát sinh, chẳng hạn như vô tình tác dụng ngoại lực hoặc kéo bị cùn,…
Cùng xem hiện tượng xảy ra nhé!
II – Thế năng
2
Thế năng đàn hồi
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
Ta thấy rằng: Khi dây đứt, lò xo bung lên, đẩy miếng gỗ lên cao.
 
 
II – Thế năng
2
Thế năng đàn hồi
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
Trả lời câu C2
Để biết được lò xo có cơ năng, ta cắt hoặc đốt sợi dây vì khi dây đứt, lò xo bung lên và đẩy miếng gỗ ra khỏi nó, chứng tỏ lò xo có cơ năng.
II – Thế năng
2
Thế năng đàn hồi
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
Thông tin
Cơ năng của lò xo trong trường hợp này cũng được gọi là thế năng.
II – Thế năng
2
Thế năng đàn hồi
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . .
Lò xo càng bị nén nhiều thì công do lò xo sinh ra càng lớn, nghĩa là thế năng của lò xo càng lớn.
Vì thế năng này phụ thuộc vào độ biến dạng đàn hồi, nên được gọi là thế năng đàn hồi.
III – Động năng
1
Khi nào vật có động năng?
Thí nghiệm 1
Cho quả cầu A bằng thép lăn từ vị trí (1) trên máng nghiêng xuống đập vào miếng gỗ B.
Quả cầu A
Miếng gỗ B
Máng nghiêng
1
Khi nào vật có động năng?
Thí nghiệm 1
 
C3
Hiện tượng sẽ xảy ra như thế nào?
 
1
Khi nào vật có động năng?
Thí nghiệm 1
 
C4
Chứng minh rằng quả cầu A đang chuyển động có khả năng thực hiện công.
1
Khi nào vật có động năng?
Thí nghiệm 1
 
Trả lời câu C4
Quả cầu A tác dụng lực vào miếng gỗ B khiến nó chuyển động một quãng đường, tức là thực hiện công.
1
Khi nào vật có động năng?
Thí nghiệm 1
 
C5
Tìm từ thích hợp điền vào chỗ trống: Một vật chuyển động có khả năng sinh công tức là có cơ năng.
1
Khi nào vật có động năng?
Thí nghiệm 1
 
C5
Tìm từ thích hợp điền vào chỗ trống: Một vật chuyển động có khả năng sinh công tức là có cơ năng.
1
Khi nào vật có động năng?
Thí nghiệm 1
 
Cơ năng của vật do chuyển động mà có gọi là động năng.
Thông tin
2
Động năng của vật phụ thuộc vào những yếu tố nào?
Thí nghiệm 2
 
Cho quả cầu A lăn trên máng nghiêng từ vị trí (2) cao hơn vị trí (1) tới đập vào miếng gỗ B.
Câu hỏi: So với thí nghiệm trước, lần này, đại lượng nào của quả nặng A đã thay đổi?
2
Động năng của vật phụ thuộc vào những yếu tố nào?
Thí nghiệm 2
 
Do ở vị trí cao hơn nên lần này vận tốc của quả nặng A cũng sẽ lớn hơn (giống như khi ta thả dốc). Vậy đại lượng thay đổi ở đây là vận tốc.
Ta bắt đầu quan sát thí nghiệm.
 
C6
Độ lớn vận tốc của quả cầu lúc đập vào miếng gỗ B thay đổi thế nào so với thí nghiệm 1?
Trả lời: Độ lớn vận tốc của quả cầu lớn hơn so với thí nghiệm 1 (ta đã chứng minh).
So sánh công của quả cầu A thực hiện lúc này với lúc trước.
 
Từ đó suy ra động năng của quả cầu A phụ thuộc thế nào vào vận tốc của nó?
Trả lời: Vận tốc của vật càng lớn (chuyển động càng nhanh) thì động năng của vật cũng càng lớn.
2
Động năng của vật phụ thuộc vào những yếu tố nào?
Thí nghiệm 3
 
 
Thay quả cầu A bằng quả cầu A’ có khối lượng lớn hơn và cho lăn trên máng nghiêng từ vị trí (2), đập vào miếng gỗ B.
Quả cầu A’
2
Động năng của vật phụ thuộc vào những yếu tố nào?
Thí nghiệm 3
 
 
 
C7
Hiện tượng xảy ra có gì khác so với thí nghiệm 2?
 
So sánh công thực hiện được của hai quả cầu A và A’. Từ đó suy ra động năng của quả cầu còn phụ thuộc thế nào vào khối lượng của nó.
2
Động năng của vật phụ thuộc vào những yếu tố nào?
Kết luận
C8
Các thí nghiệm trên cho thấy động năng phụ thuộc vào những yếu tố gì và phụ thuộc thế nào?
• Động năng phụ thuộc vào hai yếu tố: vận tốc và khối lượng của vật.
• Khi khối lượng không đổi, nếu vận tốc càng lớn thì động năng cũng càng lớn.
• Khi vận tốc không đổi, nếu khối lượng càng lớn thì động năng cũng càng lớn.
+ Thế năng và động năng là 2 dạng của cơ năng.
+ Một vật có thể vừa có động năng vừa có thế năng.
+ Cơ năng của một vật bằng tổng động năng và thế năng của nó.
Chú ý
Tổng kết
IV – Vận dụng
C9
Nêu ví dụ vật có cả động năng và thế năng.
C9
Nêu ví dụ vật có cả động năng và thế năng.
Ví dụ: Một máy bay đang bay trên cao, máy bay có độ cao nên có thế năng, đồng thời nó có vận tốc nên cũng có động năng. Hoặc cũng có thể là con chim đang bay, vì con chim cũng có độ cao và vận tốc (thế năng và động năng).
C9
Nêu ví dụ vật có cả động năng và thế năng.
Ví dụ: Một máy bay đang bay trên cao, máy bay có độ cao nên có thế năng, đồng thời nó có vận tốc nên cũng có động năng. Hoặc cũng có thể là con chim đang bay, vì con chim cũng có độ cao và vận tốc (thế năng và động năng).
Máy bay đang bay trên cao
C9
Nêu ví dụ vật có cả động năng và thế năng.
Ví dụ: Một máy bay đang bay trên cao, máy bay có độ cao nên có thế năng, đồng thời nó có vận tốc nên cũng có động năng. Hoặc cũng có thể là con chim đang bay, vì con chim cũng có độ cao và vận tốc (thế năng và động năng).
Máy bay đang bay trên cao
Con chim đang bay
C10
Cơ năng của từng vật ở hình 16.4a, b, c thuộc dạng cơ năng nào?
Thế năng đàn hồi
Thế năng trọng trường và động năng
Thế năng trọng trường
Em hãy chọn câu khẳng định đúng:
A
B
C
D
Khi một vật có khả năng sinh công, ta nói vật đó có cơ năng.
Khi một thác nước chảy từ trên cao xuống, ta nói thác nước có cơ năng.
Khi một hòn bi lăn trên mặt sàn nằm ngang, ta nói hòn bi có cơ năng.
Khi một viên gạch nằm yên trên mặt đất, ta nói viên gạch có cơ năng.
Bây giờ, nếu áp dụng các kiến thức đã học, em hoàn toàn có thể giải thích tại sao ý B và ý C đúng rồi đấy!
• Đối với ý B, khi thác nước chảy từ trên cao xuống, thác nước vừa có thế năng trọng trường vừa có động năng, tức là có cơ năng.
Em hãy chọn câu khẳng định đúng:
A
B
C
D
Khi một vật có khả năng sinh công, ta nói vật đó có cơ năng.
Khi một thác nước chảy từ trên cao xuống, ta nói thác nước có cơ năng.
Khi một hòn bi lăn trên mặt sàn nằm ngang, ta nói hòn bi có cơ năng.
Khi một viên gạch nằm yên trên mặt đất, ta nói viên gạch có cơ năng.
• Đối với ý C, khi hòn bi lăn trên mặt sàn nằm ngang thì nó có thể tác dụng lực lên một vật (ví dụ như miếng gỗ) và làm vật chuyển dời, tức là có cơ năng.
Bài học đến đây là kết thúc rồi!
Chúc các em học tốt!