KIỂM TRA KIẾN THỨC CŨ
Thế nào là phép lập luận chứng minh?
Chứng minh là một phép lập luận dùng lí lẽ, bằng chứng chân thực đã được thừa nhận để chứng tỏ một luận điểm mới là đáng tin cậy.
Ngữ văn- Bài 26-Tiết 111+ 112
TÌM HIỂU CHUNG VỀ PHÉP LẬP LUẬN GIẢI THÍCH
CÁCH LÀM BÀI VĂN LẬP LUẬN GIẢI THÍCH
I. MỤC ĐÍCH VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI THÍCH.
GIẢI THÍCH TRONG ĐỜI SỐNG
???!

Vậy em mong muốn điều gì khi đặt ra những câu hỏi như thế?
Khi có điều chưa biết, chưa hiểu
Trong cuộc sống khi nào người ta cần được giải thích?
Mục đích giải thích: Làm cho ta hiểu rõ những điều chưa biết trên mọi lĩnh vực.
Vì sao lá cây lại có màu xanh lục?
Vì khí hậu trong một năm lại có bốn mùa?
Vì sao kim cương lại là kim loại cứng nhất?
Vì sao loài vượn tối cổ lại trở thành người?
Ví dụ về giải thích trong cuộc sống
Sinh học
Địa lí
Hóa học
Lịch sử
Dựa vào kiến thức, sự hiểu biết trên mọi lĩnh vực để giải thích
Khi có điều chưa biết, chưa hiểu
Trong cuộc sống khi nào người ta cần được giải thích?
Mục đích giải thích: Làm cho ta hiểu rõ những điều chưa biết trên mọi lĩnh vực.
Để giải thích phải có các tri thức khoa học chuẩn xác
Mục đích giải thích: Làm cho ta hiểu rõ những điều chưa biết trên mọi lĩnh vực.
Để giải thích phải có các tri thức khoa học chuẩn xác
?
Ngữ văn- Bài 26-Tiết 111+ 112
TÌM HIỂU CHUNG VỀ PHÉP LẬP LUẬN GIẢI THÍCH
CÁCH LÀM BÀI VĂN LẬP LUẬN GIẢI THÍCH
I. MỤC ĐÍCH VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI THÍCH.
2. GIẢI THÍCH TRONG VĂN NGHỊ LUẬN
Thế nào là hạnh phúc?
Uống nước nhớ nguồn là như thế nào?
Trung thực là gì?
Một cây làm chẳng lên non/ Ba cây chụm lại nên hòn núi cao
Ví dụ về giải thích trong văn nghị luận
Tư tưởng
Đạo lí
Phẩm chất
Quan hệ
Cho các ví dụ sau:
Qua tìm hiểu, em hãy cho biết: giải thích trong văn nghị luận là làm cho người đọc hiểu rõ điều gì?
Những tư tưởng, đạo lí, phẩm chất ấy khi được hiểu rõ sẽ có tác dụng như thế nào đối với chúng ta?
2. Giải thích trong văn nghị luận
Giải thích trong văn nghị luận là làm cho người đọc hiểu rõ các tư tưởng, đạo lí, phẩm chất….cần được giải thích nhằm nâng cao nhận thức, trí tuệ, bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm cho con người.
?
Ngữ văn- Bài 26-Tiết 111+ 112
TÌM HIỂU CHUNG VỀ PHÉP LẬP LUẬN GIẢI THÍCH
CÁCH LÀM BÀI VĂN LẬP LUẬN GIẢI THÍCH
I. MỤC ĐÍCH VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI THÍCH.
3. PHƯƠNG PHÁP GIẢI THÍCH TRONG VĂN NGHỊ LUẬN
3. Phương pháp giải thích trong văn nghị luận
Ví dụ: Bài Lòng khiêm tốn - sgk/70
- Vấn đề được giải thích: lòng khiêm tốn
?
Để tìm hiểu phương pháp giải thích, em hãy chọn và ghi ra vở những câu định nghĩa như : Lòng khiêm …….
1/ Điều quan trọng của khiêm tốn là chính nó đã tự nâng cao giá trị cá nhân của con người trong xã hội.
2/ Khiêm tốn là biểu hiện của con người đứng đắn, biết sống theo thời và biết nhìn xa.
3/ Khiêm tốn là tính nhã nhặn, biết sống một cách nhún nhường, luôn luôn hướng về phía tiến bộ, …học hỏi.
4/ Người có tính khiêm tốn thường hay tự cho mình là kém, còn phải phấn đấu thêm, trau dồi thêm; không bao giờ chịu chấp nhận sự thành công của cá nhân...
5/ Khiêm tốn là một điều không thể thiếu cho những ai muốn thành công trên con đường đời.
6/ Lòng khiêm tốn có thể được coi là một tính căn bản cho con người trong nghệ thuật xử thế và đối đãi sự vật.
(
Thảo luận (2phút)
? Bố cục của bài văn “Lòng khiêm tốn” gồm mấy phần ? Nhiệm vụ của từng phần ?
Bố cục: 3 phần
Mở bài:
Từ đầu đến “sự vật”.
Nêu vấn đề cần giải thích về “lòng khiêm tốn”.
Thân bài:
Từ “điều quan trọng” đến “mọi người”.
Lập luận làm cho người ta hiểu thế nào là lòng
+) Tầm quan trọng của lòng khiêm tốn:
+) Nêu định nghĩa về lòng khiêm tốn.
+) Các biểu hiện của lòng khiêm tốn.
+) Tại sao con người lại phải khiêm tốn.
Kết bài:
Phần còn lại: Nhấn mạnh tầm quan trọng,
khiêm tốn.
Đáp án
giá trị của người có lòng khiêm tốn.
Nêu tầm quan trọng của lòng khiêm tốn
Nêu định nghĩa
“Người có tính khiêm tốn thường hay tự cho mình là kém, còn phải phấn đấu thêm, … không bao giờ chịu chấp nhận sự thành công của cá nhân mình trong hoàn cảnh hiện tại …”
Kể ra các biểu hiện của lòng khiêm tốn và đối chiếu với các hiện tượng khác.
Chỉ ra nguyên nhân
Điều quan trọng của khiêm tốn là chính nó đã tự nâng cao giá trị cá nhân của con người trong xã hội …
“Khiêm tốn là … ?”
Tại sao con người phải khiêm tốn như thế ?
Văn bản: Lòng khiêm tốn (SGK, trang 72)
-> nêu tầm quan trọng của lòng khiêm tốn.
Văn bản: Lòng khiêm tốn (SGK, trang 72)
Nêu định nghĩa
Văn bản: Lòng khiêm tốn (SGK, trang 72)
Kể ra các biểu hiện của lòng khiêm tốn và đối chiếu với các hiện tượng khác.
Văn bản: Lòng khiêm tốn (SGK, trang 72)
Chỉ ra nguyên nhân
Lòng khiêm tốn

Tầm quan
Trọng của
lòng khiêm
tốn: Nâng
cao nhân
cách của
con người

Nêu định
nghĩa:
Khiêm tốn
là …

Chỉ ra các
biểu hiện của
lòng khiêm
tốn: Người
có tính khiêm
tốn thường
hay …

Nguyên nhân
con người cần
khiêm tốn.
Tại sao con
người lại phải
khiêm tốn.

Khẳng định ý nghĩa lòng khiêm tốn
I, Mở bài
II, Thân bài
III, Kết bài
Nhận xét:
- Bố cục 3 phần.
- Mối quan hệ giữa các phần: Chặt chẽ,
mạch lạc có lớp lang.
- Ngôn ngữ trong sáng dễ hiểu.
- Phương pháp giải thích: Vận dụng tổng
hợp các thao tác.
Cách liệt kê các biểu hiện của khiêm tốn, cách đối lập người khiêm tốn và kẻ không khiêm tốn có phải là cách giải thích không?
Cách liệt kê các biểu hiện của khiêm tốn, cách đối lập người khiêm tốn và kẻ không khiêm tốn chính là cách giải thích.
?
Việc chỉ ra cái lợi của khiêm tốn, cái hại của không khiêm tốn và nguyên nhân của thói không khiêm tốn có phải là nội dung của giải thích không?
-Việc chỉ ra cái lợi của khiêm tốn, cái hại của không khiêm tốn và nguyên nhân của thói không khiêm tốn cũng chính là nội dung của giải thích.
?
Qua quan điểm trên em hiểu thế nào lập luận giải thích?
- Lập luận giải thích là dùng nhiều lý lẽ(có thể dùng kèm dẫn chứng) để làm rõ vấn đề.
?
Đều là văn bản nghị luận, mang những
đặc điểm chung của văn bản nghị luận:
(Dùng dẫn chứng và lí lẽ để lập luận
cho luận điểm.)
Chứng tỏ một nhận định, luận điểm nào đó là sự thực, đáng
tin cậy.
Làm rõ các tư tưởng, đạo lí, phẩm chất quan hệ nhằm nâng cao nhận thức, bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm…
- Kết hợp nêu dẫn chứng xác thực, tiêu biểu và phân tích dẫn chứng.
- Nêu định nghĩa, kể ra các biểu hiện, so sánh, đối chiếu chỉ ra mặt lợi, hại, những kết quả, cách đề phòng…
=> Chủ yếu dùng dẫn chứng
=> Chủ yếu dùng lí lẽ
Nhắc lại các bước tạo lập văn bản nói chung
Quy trình tạo lập văn bản nói chung
Bước 1
Bước 2
Bước 3
Bước 4
Tìm hiểu đề và tìm ý
Lập dàn bài
Viết đoạn văn, bài văn
Đọc lại và sửa chữa
GV: Nguyễn Thị Hạnh
II. Cách làm bài văn lập luận giải thích
?
Đề: Nhân dân ta có câu tục ngữ: “Đi một ngày đàng, học một sàng khôn”. Hãy giải thích nội dung câu tục ngữ đó.
?
Với đề bài trên, em sẽ làm theo các bước như thế nào?
01
02
03
04
Tìm hiểu đề và tìm ý
Lập dàn bài
Viết bài
Đọc và sửa chữa
Các bước làm bài văn lập luận giải thích
?
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
a. Tìm hiểu đề:
- Kiểu bài: Nghị luận giải thích.
- Vấn đề/ Nội dung/ Luận điểm chính cần giải thích: Tầm quan trọng của việc học tập, tìm hiểu để mở rộng tầm hiểu biết.
- Phạm vi giải thích: Trong thực tế cuộc sống và trong văn chương.
?
b. Tìm ý:
- Ý 1: Giải thích ý nghĩa của câu tục ngữ (nghĩa đen, nghĩa bóng, nghĩa sâu xa).
- Ý 2 : Giải thích vì sao «  Đi một ngày đàng, học một sàng khôn » ?
- Ý 3 : « Đi một ngày đàng » như thế nào để « học một sàng khôn » ?
?
?
Với các ý đã tìm được, em sẽ đưa vào dàn bài như thế nào?
Mở bài:
- Dẫn dắt vấn đề cần giải thích (Cần học hỏi tìm hiểu để mở rộng tầm hiểu biết)
- Trích dẫn câu tục ngữ: Đi một ngày đàng, học một sàng khôn
?
b. Thân bài:
b.1. Luận điểm 1: Giải thích ý nghĩa của câu tục ngữ
Giải thích nghĩa đen
Giải thích nghĩa bóng
Giải thích nghĩa sâu xa
?
* Giải thích nghĩa đen:
+ Giải thích nghĩa của các từ: “đàng”-> đường đi; “ngày”-> lấy thời gian để đo độ dài con đường đã đi; “sàng”-> vật dụng đan bằng tre, có lỗ nhỏ, dùng để tách gạo với trấu, 1 công đoạn trong việc xay thóc giã gạo của người dân trước đây; “khôn”-> khả năng nhận thức tích cực, tránh được những hành động hay thái độ không nên có.
+ Giải thích nghĩa của cụm từ: “ Đi một ngày đàng”-> đi xa; “học một sàng khôn-> học được những điều mới lạ thú vị, …tránh được những hành động hay thái độ không nên có.
* Giải thích nghĩa bóng:
+ Giải thích nghĩa của các từ: “Đi”-> tìm hiểu, khám phá; “đàng”-> cuộc sống bên ngoài; “sàng”->thu nhận được nhiều điều có giá trị; “khôn”-> hiểu biết, khôn ngoan.
+ Giải thích nghĩa của cụm từ: “ Đi một ngày đàng”-> đi xa để tìm hiểu cuộc sống bên ngoài; “học một sàng khôn-> thu nhận được nhiều hiểu biết, hữu ích.
=> Nghĩa cả câu: Tìm hiểu về cuộc sống bên ngoài nhiều sẽ học hỏi được nhiều điều bổ ích, mở rộng tầm hiểu biết cho con người.
* Giải thích nghĩa sâu xa:
Câu tục ngữ không chỉ đúc kết một kinh nghiệm mà còn thể hiện khát vọng được khám phá thế giới xung quanh để mở rộng tầm hiểu biết, thoát khỏi sự hạn hẹp của tầm nhìn.
b.2. Luận điểm 2: Vì sao “Đi một ngày đàng, học một sàng khôn”?
* Lí lẽ 1 (nêu nguyên nhân):
* Lí lẽ 2 (nêu lợi ích):
?
b.2. Luận điểm 2: Vì sao “Đi một ngày đàng, học một sàng khôn”?
* Lí lẽ 1 (nêu nguyên nhân):
Vì hiểu biết của mỗi cá nhân có hạn, nhất là nếu ở trong hoàn cảnh hạn hẹp, trong khi cuộc sống bên ngoài luôn chứa đựng những điều mới mẻ.
=> Vì vậy, nếu không chịu học hỏi thêm từ cuộc sống xung quanh thì nhận thức của con người trở nên chủ quan, phiến diện.
* Lí lẽ 2 (nêu lợi ích):
Được tiếp xúc với thế giới bên ngoài (tự nhiên và xã hội), ta có thêm điều kiện để biết nhiều người, nhiều nơi, nhiều điều mới, thu nhận được thêm những kinh nghiệm sống, học hỏi được nhiều điều hay lẽ phải trong cuộc sống.
=> Từ đó, mở rộng tầm hiểu biết của bản thân.
b.3. Luận điểm 3:Giải thích “Đi một ngày đàng” như thế nào để “học được một sàng khôn”?
(Nêu giải pháp)
?
b.3. Luận điểm 3: Giải thích “Đi một ngày đàng” như thế nào để “học được một sàng khôn”?
(Nêu giải pháp)
- Cách đi: tìm hiểu, khám phá cuộc sống bên ngoài bằng nhiều cách. Có thể tự trải nghiệm hoặc qua sách vở hoặc qua Internet,…
- Cách học: cần chọn lọc những điều hay lẽ phải, điều có ý nghĩa trong cuộc sống để học hỏi, mở mang tầm hiểu biết, nhất là trong thời kì đất nước đang hội nhập hiện nay.
=> Đó là sự sàng lọc, lựa chọn một cách chủ động, khôn ngoan cũng như thể hiện khát vọng hoàn thiện bản thân của mỗi người.
b. Thân bài:
b.1.Luận điểm 1: Giải thích ý nghĩa của câu tục ngữ:
Giải thích nghĩa đen
- Giải thích nghĩa bóng
- Giải thích nghĩa sâu xa
b. 2. Vì sao “Đi một ngày đàng, học một sàng khôn”? (nêu nguyên nhân; nêu lợi ích)
b.3. Giải thích “Đi một ngày đàng” như thế nào để “học được một sàng khôn”? (nêu giải pháp)
c. Kết bài:

- Khẳng định lại giá trị của việc học hỏi trong cuộc sống để mở rộng tầm hiểu biết.
- Liên hệ bản thân.
?
3.
Viết bài
Mở bài
Thân bài
Kết bài
Em hãy tự viết thêm một cách kết bài khác cho đề bài trên.

VD1: Khi công nghệ thông tin đã phát triển, chỉ cần “ nhấp chuột” là có thể có nhiều thông tin cần thiết.Nhưng không vì thế mà câu tuc ngữ không còn có ý nghĩa. Bởi thực tế cuộc sống luôn mang đến cho ta những bài học thiết thực, bổ ích.
VD2: Câu tục ngữ không chỉ đúc kết những kinh nghiệm quý báu, mà còn là lời khuyên sâu sắc.Vấn đề quan trọng là chúng ta cần xác định nên đi đâu và học như thế nào để tiếp thu được nhiều tri thức.
4.
Đọc lại và sửa
Đọc lại, soát lỗi chính tả, ngữ pháp …
Sửa lại bài cho hoàn chỉnh