Chương iii: kĩ thuật trồng một số cây điển hình trong vườn
HOA. CÂY CẢNH VÀ RAU
Bài 26.MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HOA VÀ CÂY CẢNH
I. VAI TR�, GIÂ TR? KINH T? C?A HOA, CĐY C?NH
- Hoa lă m�n an tinh th?n c?a cu?c s?ng hi?n d?i, tham gia văo l? ti?c nhu cu?i xin, m?ng th?, sinh nh?t .
- H�nh thănh nhi?u v�ng chuyín canh s?n xu?t hoa, cđy c?nh c� giâ trinh kinh t? cao, g�n gi? du?c nh?u gi?ng cđy c?nh vă gi?ng hoa qu�.
- Lă m?t hăng xu?t kh?u dem l?i giâ tr? kinh t? cao cho nhi?u qu?c gia
- Nu?c ta lă nu?c n?m trong khu v?c kh� h?u nhi?t d?i gi� m�a lă di?u ki?n thu?n l?i cho vi?c phât tri?n ngănh tr?ng hoa.
II. PHÂN LOẠI HOA, CÂY CẢNH
*Hoa
- Căn cứ vào thời gian sống phân chia thành hai loại như là:
+ hoa thời vụ
+ hoa lưu niêm.
- Nếu căn cứ đặc điểm cấu tạo của thân cây:
+ cây thân thảo
+ cây thân gỗ bụi
+ thân leo
+ cây sống dưới nước
+cây thân mềm.

*Cây cảnh
- Cây cảnh tự nhiên là cây có sẵn trong tự nhiên
- Cây dáng: là một loại cây mà người ta chỉ chú ý dáng vẻ của nó (theo sở thích hay thể hiện một ý tưởng nào đó).
Cây thế:
+ Cây thế là loại cây cổ thụ, lùn nhưng phải duy trì tỷ lệ cân đối giữa các bộ phận của cây (rễ, thân, cành)
+ Cây thế do bàn tay người tài hoa tạo nhiều thế, theo nhiều trường phái, người chơi phải hiểu các đặc điểm sinh lí, sinh thái của cây
+ Người chơi phải có óc thẩm mỹ, thể hiện tâm hồn và tình cảm của người chơi.
+ Cây thế trong chậu còn được gọi là Bon sai.
Bài 27. KĨ THUẬT TRỒNG MỘT SỐ CÂY HOA PHỔ BIẾN
I. CÂY HOA HỒNG
1. D?c di?m vă yíu c?u ngo?i c?nh c?a cđy hoa h?ng
a) D?c di?m
- Tín khoa h?c lă Rosa Sp , thu?c h? Hoa h?ng
- Hoa h?ng xu?t x? t? v�ng nhi?t d?i vă â nhi?t d?i
- Hiín nay Vi?t Nam c� m?t s? gi?ng : h?ng c? hoa, h?ng c?ng, h?ng b?ch, h?ng nhung, h?ng Dă L?t.
b) Yíu c?u ngo?i c?nh
- Nhi?t d? th�ch h?p cho hoa h?ng 18 - 250C
- D? ?m kh�ng kh� ph� h?p 80 - 85%, d? ?m d?t 60 - 70%
- Lu?ng mua trung b�nh h?ng nam 1000 - 2000mm, hoa h?ng ua ânh sâng.
2. Kĩ thuật trồng
a) Chuẩn bị đất trồng
- Chọn nơi đất bằng phẳng, tơi xốp, đất thịt nhẹ là tốt nhất, pH 5,5 – 6,5
- Làm đất kĩ, lên luống rộng 1,2m. Bón lót trước khi lên luống: 20 – 30 tấn phân chuồng; 400kg supe lân; 500kg vôi cho 1 ha
- Đất trồng luôn được giữ ẩm, không ướt
b) Chuẩn bị giống
Chuẩn bị giống bằng cách giâm, chiết, ghép
c) Trồng và chăm sóc
- Thời vụ trồng vụ xuân, thu (Miền bắc), sau mùa mưa (Miền Nam)
- Khoảng cách trồng 40 x 50cm, 30 x 40cm, chú ý cắt tỉa lá vàng, già. Sau 15 ngày xới xáo bón lót, tỉa bỏ cành tăm, cành to, bón phân hoai mục quanh gốc
- Thu hoạch khi hoa vừa hé nụ
- Phòng trừ một số loại nấm dùng đồng sunfat 1 - 20/00 hoặc Zinep Simel 1 – 3 0/00
II. CĐY HOA C�C
1. Đặc điểm và yêu cầu ngoại cảnh của cây hoa cúc
- Hoa cúc nguồn gốc từ Trung Quốc, Nhật Bản, Việt Nam
- Hoa cúc dáng đẹp, thơm dịu, đặc biệt không rụng cánh
- Hoa cúc có nhiều giống, màu sắc, kích thước, khi phân hoá mầm cần điều kiện chiếu sáng ngày ngắn, độ ẩm thấp, một số nở về mùa hè ở Đà Lạt
2. Kĩ thuật trồng, chăm sóc
a) Chuẩn bị đất trồng cây hoa cúc
Cúc ưa đất tốt, ẩm, nhiều mùn, không úng nước pH 6,8 – 7
b) Chuẩn bị cây giống
- Giâm ngọn: Trời mát, chọn ngọn để giâm, cành giâm dài 7 – 10cm, có 3 – 4 đốt, khoảng cách 2 x 2cm.
- Giâm mầm non, chồi: Sau khi thu hoạch hoa từ cây mọc lên chồi non cắt chồi giâm thành cây giống
c) Chăm sóc
- Tỉa ngọn đảm bảo cây cúc phát triển nhiều nhánh. Mỗi cành để từ 2 – 3 nhánh. Sau mỗi lần bấm ngọn thì bón thúc, hạn chế xới đất tránh gây đứt rễ
- Khi cây cúc cao 25 – 30cm dùng cọc cắm chống đổ
- Cúc dễ bị rệp, nấm rỉ sắt dùng thuốc zinep, Basudin
III. CĐY HOA D?NG TI?N
1. D?c di?m vă yíu c?u ngo?i c?nh c?a cđy hoa d?ng ti?n
a) D?c di?m
- Hoa d?ng ti?n c� ngu?n g?c chđu Phi, ch?u n�ng t?t
- Cđy hoa d?ng ti?n c� 2 gi?ng: don vă kĩp
- Hoa d?ng ti?n d? kho?, nhânh nhi?u, r? an sđu
b) Yíu c?u ngo?i c?nh
Cđy hoa d?ng ti?n ch?u rĩt kho?, pH trung b�nh, kĩm ch?u nu?c, ?m, ch?u phđn b�n cao, kh�ng ua nu?c d?m
2. Kĩ thuật trồng
a) Chuẩn bị đất
- pH 6,5 – 7, đất ráo, thoát nước tốt, tơi xốp
- Bón lót: 25 – 30 tấn phân chuồng, 300kg vôi bột cho 1 ha. Lên luống cao 35–40cm, rộng70 – 80cm hố đào kích thước 20x30cm
b) Thời vụ trồng
Trồng vào tháng 8 là tốt nhất (miền Bắc) sau mùa mưa(miền Nam)
c) Chăm sóc
- Sau khi trồng tưới đều một ngày một lần, hàng tháng xới vun luống, 15 ngày tưới nước phân 1 lần, vào mùa rét tủ gốc bằng rơm rạ hoặc cỏ khô
- Nhân giồng bằng cách tách chồi từ cây mẹ
- Cây hay bị thối nhũn gốc hoa khi đó phun Boocđô hay Basudin 2 0/00 phun 3 – 4 lần 3 ngày/lần.
Bài 28
KĨ THUẬT TRỒNG CÂY CẢNH TRONG CHẬU
I. KI THU?T TR?NG
1. Chuẩn bị đất cho vào chậu
- Đất trông là đất thịt nhẹ hoặc trung bình, đất bùn ao là tốt nhất, phơi khô, đập nhỏ kích thước viên đất 0,5 – 1cm, tránh đập mịn
- Trộn đất với phân ủ hoai và NPK theo tỷ lệ: 7 phần đất + 2 phần phân + 1 phần tro, trấu và NPK.
- Dùng nhiều supe lân và kali, ít đạm, cho thêm một ít vôi bột, lót đáy chậu một lớp sỏi hoặc đá vụ để dễ thoát nước
2. Chuẩn bị chậu để trồng
Chọn chậu phù hợp với cây, ý tưởng, phù hợp với tính thẩm mỹ nên chon chậu sâu rộng, hình chữ nhật, ô van…
3. Trồng cây vào chậu
- Cho hỗn hợp đất đã chuẩn bị vào chậu khoảng 1/3 chậu
- Đặt cây vào chậu sao cho cổ rễ bằng mặt chậu
- Giữ cây theo đúng thế đẫ định sẵn, rồi lấp đất cho đầy đến cổ rễ, không lấp kín cổ rễ, tưới nước cho thấm đều toàn chậu
- Đặt cây nơi khô ráo, thoáng, mát, tránh ánh sáng bức xạ trực tiếp sau 1 – 2 tuần thì đặt vào nơi định để lâu dài để làm cảnh. Khi mới trồng rễ chưa bén nên tưới một ngày 2 lân.
II. CHĂM SÓC CÂY CẢNH TRONG CHẬU
1. Tưới nước cho cây cảnh
- Căn cứ vào kích thước của chậu, chậu càng nhỏ thỉ tưới càng nhiều lần để giữ ẩm cho cây
- Yêu cầu của cây: cây mọng nước cần ít nước, cây thuỷ sinh cần nhiều nước, cây khác có nhu cầu khác
- Mục đích của người trồng: Hãm cây tưới ít
- Nước tưới phải là nước sạch, không bị nhiễm bẩn, không có mầm bệnh.
- Nước tưới mỗi ngày 2 lần vào sáng và chiều tối, tưới đều cả diện tích gốc, không để lại váng sau khi tưới.
2. Bón phân cho cây cảnh
Khi bón phân cần chú ý liều lượng và vào thời điểm sinh trưởng nào của cây, thường chỉ bón cho cây đẫ lâu trong chậu, từng loại phân cần chú ý nhưng thường là loại dễ tan, dễ sử dụng.
3. Thay chậu và đất cho cây cảnh
- Dọn các phần phụ hiện đang trồng trên chậu đang trồng
- Đặt chậu nằm nghiêng, dùng dầm xới đất ở sát thành chậu sao cho không gây ảnh hưởng tới bộ rễ của cây
- Chuẩn bị chậu mới, bỏ sỏi, đá đất chiếm 1/3 độ sâu của chậu
- Chuyển cây từ chậu cũ ra ngoài một cách nhẹ nhàng, không làm ảnh hưởng tới cây, tỉa các rễ bị dập nát, sâu
- Đặt cây vào chậu mới theo kiểu dáng và vị trí mong muốn, phủ kín bộ rễ, dùng tay nén nhẹ đất xung quanh gốc
- Tưới nước cho cây bằng vòi phun có hạt nhỏ, tưới đều cả trên cây và trên đất, tưới thường xuyên trong 20 – 45 ngày
- Đặt cây nơi thoáng mát, khô ráo, tránh ánh sáng trực tiếp . Thời gian thay đất là khoảng 1 – 2 năm
4. Phòng trừ sâu, bệnh
Cây cảnh thường ít bị sâu, bệnh vì được chăm sóc tỷ mỉ, nhưng khi bị sâu bệnh tiến hành dùng tay tiêu diệt, dùng các chế phẩm sinh học diệt trừ sâu bệnh không ảnh hưởng tới con người.
Bài 29
MỘT SỐ KĨ THUẬT CƠ BẢN TẠO DÁNG, THẾ CÂY CẢNH
I. M?T S? DÂNG, TH? C?A CĐY C?NH
II. KĨ THUẬT TẠO CÂY CẢNH LÙN
1. Hạn chế sinh trưởng của cây bằng chất ức chế sinh trưởng
- Sử dụng chất ức chế sinh trưởng trên toàn bộ các bộ phận của cây như thân lá, rễ làm cho cây nhỏ lại nhưng vẫn đảm bảo cân đối giữa các bộ phận
- Một số chất ức chế sinh trưởng thường dùng: CCC (Chlorochorin chlorid), M.H (malein hidrajit), TIBA (axit 1,3,5 trijodbenjoic), …
2. Hạn chế sinh trưởng của cây bằng biện pháp bón phân và tưới nước
- Bón phân tưới nước có thể hạn chế sinh trưởng.
- Đối với cây trong chậu bón phân nhiều lần, mỗi lần bón một ít, bón nhiều lân và phân hữu cơ, kèm với vôi
3. Kìm hãm sự sinh trưởng của cây bằng biện pháp cắt tỉa cành, lá và rễ
a) Cắt tỉa cành và lá
- Cắt tỉa cành lá hạn chế sinh trưởng của cây, việc cắt tỉa còn phụ thuộc vào cách tạo dáng thế, vị trí cành.
- Thường cắt tỉa cành mọc không đúng vị trí, cành sinh trưởng mạnh (cắt 1/3 đến 1/2 cành), cắt cành lá rậm rạp, bị sâu bệnh, lá già.
b) Cắt tỉa rễ cây cảnh
-Cắt rễ hạn chế sinh trưởng của cây, thường cắt rễ hàng năm, cắt 1/3 chiều dài rễ cọc, cắt rễ chùm xung quanh.
III. KI THU?T T?O H�NH CHO CĐY
1. Kĩ thuật uốn dây kẽm
- Khi quấn dây không quá lỏng, không quá chặt, quấn từ gốc ra cành, từ dưới lên trên
- Tuỳ loại cây mà tiến hành quấn dây vào thời điểm cụ thể
- Tránh quấn dây khi cây non, mới thay chậu, thay đất
- Quấn dây vào lúc trời râm mát, khi vừa tưới nước, khi trời mưa, trời hạn lâu ngày
- Chọn kích thước dây phù hợp với cách uốn cây: dây đường kính 5mm, 3mm, 1,5mm, 1mm.
2. Kĩ thuật nuôi các rễ khí sinh
Chỉ áp dụng cho các loại cây có rễ khí sinh (si, bồ đề …) Các cây dạng này thường có 2 loại rễ một loại có đầu trắng là loại sẽ chết sau đó còn 1 loại có đầu màu nâu đây là rễ cần được bảo vệ
IV. KI THU?T LÊO HOÂ CHO CĐY C?NH
1. Kĩ thuật lột vỏ
Tạo các u, sần sùi trên thân cây nhờ khả năng tái sinh của cây
- Tiến hành ở lớp vỏ vào thời kì phần thượng tầng đang hoạt động, không tiến hành khi cây ở trạng thái nghỉ hoặc chậm phát triển. Thường tiến hành vào mùa xuân (tháng 3 – 4) hoặc mùa thu (tháng 8 – 9).
- Chú ý đến vị trí lột vỏ vì nó tạo vẻ đẹp cho cây, có khả năng tái sinh hay không, nếu không dễ dẫn đến cây bị suy kiệt và có thể chết.
2. Kĩ thuật tạo sẹo trên cây cảnh
Cắt bỏ những phần không cần trên cây để tạo các sẹo có những hình dáng trông đẹp mắt, lạ lùng theo ý tưởng của người chơi
3. Kĩ thuật tạo hang hốc trên thân, cành cây cảnh
Kĩ thuật này nhằm làm chết lớp vỏ theo ý muốn và mất 1 phần gỗ của cây để tạo các hang hốc, tạo dáng cổ thụ cho cây
Bài 30 - Thực hành: TRỒNG HOA
* Bước 1. Làm đất, bón phân lót.
- Cuốc và đập nhỏ đất. Rải phân chuồng đã ủ hoai cùng với phân lân và vôi bột
- Dùng cuốc trộn đều đất với phân
* Bước 2. Lên luống, bổ hốc trồng.
- Dùng cuốc, cào để lên luống. Luống rộng 1 – 1,2m; cao 25 – 30cm. Rãnh giữa hai luống rộng 40cm, san phẳng luống
- Dùng cuốc bổ hốc trồng khoảng cách giữa các hốc là 30 - 40cm hoặc 40 – 50cm
* Bước 3. Trồng và tưới nước.
- Đặt cây thẳng đứng, dùng dầm xới gạt đất vào gốc cây, nén chặt đất quanh gốc
- Tưới nước bằng thùng tưới có gương sen, dùng nước sạch đảm bảo không bị nhiễm bẩn, không chứa mầm bệnh
* Bước 4. Làm mái che
- Dùng cọc tre đóng chặt ở 4 góc luống và xung quanh. Buộc dây vào 4 góc tấm lưới, kéo căng và buộc vào cọc tre quanh luống sao cho mái không chạm vào ngọn cây, dề dàng tháo ra vào buổi chiều mát. Che nắng đến khi cây hồi sức (cây bén)
- Tuỳ điều kiện có thể làm mái che rộng cho vài ba luống, mái cao và dốc về 2 phía để tránh đọng nước khi trời mưa
Bài 31 - Thực hành: UỐN CÂY BẰNG DÂY KẼM ĐỂ TẠO DÁNG CÂY CẢNH