CHIỀU TỐI
(“Mộ” - Hồ Chí Minh)
2. Hoàn cảnh
sáng tác
1. Xuất xứ
- Bài thơ 31 trong tập “Nhật kí trong tù”
I.Đọc hiểu khái quát
2. Hoàn cảnh
sáng tác
1. Xuất xứ
- Bài thơ 31 trong tập “Nhật kí trong tù”
- Trên đường chuyển lao của Hồ Chí Minh từ Tĩnh Tây đến
Thiên Bảo vào cuối thu năm 1942
3. Đề tài
- Chiều tối
+ Quen thuộc trong thơ ca
+ Cảnh ngộ HCM: Người tù- chặng cuối của một ngày đày ải
4. Thể loại
- Thất ngôn tứ tuyệt
5. Bố cục
- Bố cục: 2 phần
+ Hai câu đầu: Bức tranh thiên nhiên
+ Hai câu sau: Bức tranh đời sống
I. Đọc hiểu khái quát
-> cảm hứng thơ đến tự nhiên
=> tâm hồn nghệ sĩ
1. Đọc
I.Đọc hiểu khái quát
II. Đọc hiểu chi tiết
Dịch thơ:
Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ
Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không
Cô em xóm núi xay ngô tối
Xay hết lò than đã rực hồng
1. Đọc
- “Cô vân”-> chưa dịch chữ “cô”
- “Mạn mạn” -> “trôi nhẹ” chưa lột tả được dáng vẻ đám mây
- “Thiếu nữ” -> cô em
- Ma bao túc...bao túc ma hoàn-> chưa rõ biện pháp điệp vòng
- Dịch thừa chữ “tối”
I. Đọc hiểu khái quát
II. Đọc hiểu chi tiết
1. Đọc
I. Đọc hiểu khái quát
II. Đọc hiểu chi tiết
2. Tìm hiểu văn bản
2.1. Hai câu đầu: Bức tranh thiên nhiên
Hình ảnh: Thi liệu quen thuộc (cánh chim và chòm mây)
Quyện điểu quy lâm tầm túc thụ
Cô vân mạn mạn độ thiên không
(Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ
Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không)
Cảnh và tình đã hòa làm một
Cánh chim bay mất hút
về nơi vô cùng vô tận
- Quyện điểu: Cảm nhận tinh tế chiều sâu
của sự vận động, trạng thái mỏi mệt của
cánh chim chiều
- Quy lâm tầm túc thụ: Cánh chim của đời sống hiện thực,bay theo nhịp điệu tuần hoàn
của sự sống
- Sự tương đồng với tâm trạng con người:
mệt mỏi sau một ngày chuyển lao
Tĩnh lặng
không chuyển động
Gợi sự vĩnh hằng
thoát tục
Mạn mạn: Lững lờ trôi qua ngang trời
Gợi không gian thanh bình của buổi chiều
Đồng điệu với tâm trạng con người:
cô đơn, lẻ loi
Gợi ý niệm thời gian và
phác họa không gian
- Cô vân: chòm mây cô đơn, lẻ loi
Vẻ đẹp tâm hồn Hồ Chí Minh
Lòng yêu thiên nhiên, tâm hồn nghệ sĩ tinh tế nhạy cảm.
- Phong thái ung dung nhàn tản, tự do vượt lên trên hoàn cảnh => chất thép hòa quyện chất tình
1. Đọc
I. Đọc hiểu khái quát
II. Đọc hiểu chi tiết
2.Tìm hiểu văn bản
2.1. Hai câu đầu: Bức tranh thiên nhiên
Hình ảnh: Thi liệu quen thuộc
Tiểu kết: Bức tranh thiên nhiên mang vẻ đẹp cổ điển
Vẻ đẹp cổ điển
Bút pháp
chấm phá
tả cảnh
ngụ tình
Hình tượng
nhân vật
trữ tình
ung dung
nhàn tản
Vẻ đẹp tâm hồn Hồ Chí Minh
1. Đọc
I. Đọc hiểu khái quát
II.Đọc hiểu chi tiết
2.Tìm hiểu văn bản
2.1. Hai câu đầu
2.2. Hai câu sau: Bức tranh đời sống
Hình ảnh chân thực mang màu sắc hiện đại
- Hình ảnh con người: thiếu nữ xóm núi xay ngô
Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc
Bao túc ma hoàn lô dĩ hồng
(Cô em xóm núi xay ngô tối
Xay hết lò than đã rực hồng)
- Con người xuất hiện
thiếu sự sống,thiếu
hoạt động
- Con người nhỏ bé trước thiên nhiên
- Con người hiện ra là tâm điểm của bức tranh
Thiếu nữ trẻ trung với công việc lao động bình dị, khỏe khoắn
Nét vẽ đời thường làm nên tính mới mẻ,
hiện đại
1. Đọc
I. Đọc hiểu khái quát
II.Đọc hiểu chi tiết
2.Tìm hiểu văn bản
2.1. Hai câu đầu
2.2. Hai câu sau: Bức tranh đời sống
Hình ảnh chân thực mang màu sắc hiện đại
- Hình ảnh con người: thiếu nữ xóm núi xay ngô
- Nghệ thuật điệp vòng: Ma bao túc...bao túc ma hoàn
+ Tạo sự nối âm liên hoàn
+ Diễn tả động tác xay ngô nhịp nhàng và vòng quay đều đặn
của cối xay ngô.
=> Nhịp điệu lao động hăng say, cần mẫn
=> Chất thơ của cuộc sống đời thường, nhen lên niềm vui ấm áp
=> Chất tình hòa quyện chất thép
I. Đọc hiểu khái quát
2.Tìm hiểu văn bản
2.1. Hai câu đầu
2.2. Hai câu sau: Bức tranh đời sống
II.Đọc hiểu chi tiết
1. Đọc
Hình ảnh chân thực mang màu sắc hiện đại
- Hình ảnh con người: thiếu nữ xóm núi xay ngô
- Hình ảnh “lô dĩ hồng”
Đốt, nhóm
Màu hồng
I. Đọc hiểu khái quát
2.Tìm hiểu văn bản
2.1. Hai câu đầu
2.2. Hai câu sau: Bức tranh đời sống
II.Đọc hiểu chi tiết
1. Đọc
Chữ “hồng” là nhãn tự của bài thơ?
1. Đọc
I. Đọc hiểu khái quát
2.Tìm hiểu văn bản
2.1. Hai câu đầu
2.2. Hai câu sau: Bức tranh đời sống
II.Đọc hiểu chi tiết
- Hình ảnh “lô dĩ hồng”
+ Đem đến ánh sáng, hơi ấm, xua đi tối tăm, lạnh lẽo của không gian
+ Đem đến niềm vui, báo hiệu bữa cơm chiều gợi sự đầm ấm, sum họp.
+ Lò than nhóm lên sưởi ấm không gian khi một ngày sắp tàn
như khẳng định ngọn lửa trong lòng người tù không bao giờ tắt.
- chữ “hồng” là nhãn tự của bài thơ
+ Thông báo về thời gian
Chữ “hồng” thấm đượm tình đời, tình người vừa mang
ánh thép của bản lĩnh cách mạng
I. Đọc hiểu khái quát
2.Tìm hiểu văn bản
2.1. Hai câu đầu
2.2. Hai câu sau: Bức tranh đời sống
II.Đọc hiểu văn bản
1. Đọc
Sự vận động của hình tượng thơ
I. Đọc hiểu khái quát
2.Tìm hiểu văn bản
2.1. Hai câu đầu
2.2. Hai câu sau: Bức tranh đời sống
II.Đọc hiểu văn bản
1. Đọc
Sự vận động của hình tượng thơ
Đặc sắc trong phong cách nghệ thuật thơ Hồ Chí Minh
Thiên nhiên
(cánh chim, chòm mây)
Cuộc sống sinh hoạt (Thiếu nữ xay ngô, lò than đã đỏ)

Chấm phá, tả cảnh ngụ tình
Chiều tối
Tối hẳn

Núi rừng mênh mông,
tĩnh lặng (rộng)
Xóm núi ấm áp
(hẹp)
Nỗi buồn cô đơn
Niềm vui trong
cuộc sống lao động
Tả thực
I. Đọc hiểu khái quát
2.Tìm hiểu văn bản
2.1. Hai câu đầu
2.2. Hai câu sau: Bức tranh đời sống
Hình ảnh chân thực mang màu sắc hiện đại
II.Đọc hiểu chi tiết
1. Đọc
Sự vận động của hình tượng thơ
Vẻ đẹp tâm hồn Hồ Chí Minh
Tình yêu thương bao la dành cho con người,tấm lòng
nhân đạo đạt đến mức quên mình
- Tâm hồn lạc quan cách mạng luôn hướng về phía
ánh sáng, sự sống, tương lai
I. Đọc hiểu khái quát
II.Đọc hiểu chi tiết
III. Tổng kết
Nội dung
Bức tranh thiên nhiên
Bức tranh đời sống
Bức chân dung tinh thần tự họa Hồ Chí Minh
1. Nội dung
Tâm hồn nghệ sĩ phong phú nhạy cảm
Bản lĩnh, ý chí cách mạng của người chiến sĩ
I. Đọc hiểu khái quát
II.Đọc hiểu chi tiết
III. Tổng kết
1. Nội dung
2. Nghệ thuật
Nghệ thuật
Vẻ đẹp cổ điển
Vẻ đẹp hiện đại
Thi đề, thi liệu quen thuộc
Thể thơ
Bút pháp chấm phá, nghệ thuật tả cảnh ngụ tình
Nhân vật trữ tình ung dung nhàn tản
Sự vận động của hình tượng thơ
Bút pháp tả thực, hình ảnh đời thường
Nhân vật trữ tình với bản lĩnh, tinh thần chiến sĩ
I. Đọc hiểu khái quát
II.Đọc hiểu chi tiết
III. Tổng kết
IV. Luyện tập
1. Theo em, hình ảnh nào trong bài thơ thể hiện tập trung
nhất vẻ đẹp tâm hồn Hồ Chí Minh?
Hình ảnh cánh chim
Hình ảnh chòm mây
Hình ảnh thiếu nữ xay ngô
Hình ảnh lò than rực hồng
Ý kiến của em
I. Đọc hiểu khái quát
II.Đọc hiểu chi tiết
III. Tổng kết
IV. Luyện tập
2. Rút ra bài học ý nghĩa nhất với em sau khi
học bài thơ “Chiều tối”
I. Đọc hiểu khái quát
II. Đọc hiểu chi tiết
III. Tổng kết
IV. Luyện tập
3. Trong bài thơ “Đọc thơ Bác”, Hoàng Trung Thông viết
“Vần thơ của Bác vần thơ thép
Mà vẫn mênh mông bát ngát tình”
Điều đó thể hiện trong bài “Chiều tối” như thế nào?
I. Đọc hiểu khái quát
II. Đọc hiểu chi tiết
III. Tổng kết
IV. Luyện tập
V. Hướng dẫn tự học
Nắm vững đặc sắc nội dung, nghệ thuật
Vẽ lại bức tranh chiều tối được gợi tả qua bài thơ
Soạn bài “Lai Tân”, “Giải đi sớm”