CHÍ KHÍ ANH HÙNG
Nguyen Du
–Someone famous
Phân tích hình tượng nhân vật Từ Hải trong đoạn trích “Chí khí anh hùng” (Truyện Kiều – Nguyễn Du). Nhận xét về bút pháp ước lệ, tượng trưng của Nguyễn Du. Qua đó liên hệ tới lí tưởng sống của thanh niên ngày nay.
MỞ BÀI
- Có thể dẫn dắt 1 câu thơ, câu nói liên quan đến Nguyễn Du, hay Thúy Kiều, nhận định về tác phẩm….
- Đôi nét về tác giả Nguyễn Du, tác phẩm “Truyện Kiều” đoạn trích Chí khí anh hùng
- Nhân vật Từ Hải
Khi bàn về những vấn đề ước mơ, lý tưởng trong văn học, có ý kiến cho rằng “Ở một nhà văn, ước vọng là hiện thân của tính khí thực, bị dồn ép không được quyền phát triển”. Soi mình vào tác phẩm Nôm bậc nhất – Truyện Kiều, chúng ta nhìn nhận khách quan về ước mộng Từ Hải được Nguyễn Du gửi gắm thông qua nhân vật anh hùng này. Từ Hải người anh hùng được Nguyễn Du cất công xây dựng mang đậm dấu ấn thời đại lại mở ra cách nhìn mới mẻ gắn lý tưởng đấu tranh vì tự do, công lý. Có thể nói Từ Hải là nhân vật chiếm nhiều tình cảm của nhà thơ trong suốt thiên truyện và cũng là hình tượng trung tâm trong đoạn trích “Chí khí anh hùng”
THÂN BÀI
Giới thiệu về tác phẩm Truyện Kiều
Xuất xứ đoạn trích “Chí khí anh hùng”
Giới thiệu nhân vật Từ Hải và ý chí lên đường
Chuyển ý
1
3
2
4
- Sống trong thời đại đầy biến động, khi mà những cuộc khởi nghĩa nông dân diễn ra liên tục, chỉ trong một thời gian ngắn từ nửa cuối thế kỉ 18 đến đầu thế kỉ 19 mà sự đổi ngôi của các vương triều có thể đếm được, Nguyễn Du đã thấm thía nỗi đau phận mình, phận người. Có lẽ thế mà Truyện Kiều ra đời không chỉ ảnh hưởng bởi nội dung của Tiểu thuyết Kim Vân Kiều truyện mà còn xuất phát từ sự ưu thời mẫn thế của Nguyễn Du. Truyện vượt ra ngoài giới hạn của một tiểu thuyết bằng thơ đã trở thành câu chuyện của cuộc đời, về lòng người và đặc biệt thông qua việc xây dựng nhân vật Từ Hải, Nguyễn Du cho chúng ta cái nhìn mới lạ về hình mẫu người anh hùng lý tưởng.
- Đoạn trích “Chí khí anh hùng” gồm 18 câu thơ từ câu 2213 đến câu 2230, nằm trong phần hai: Gia biến và Lưu lạc. Sau khi Từ Hải đã cứu Kiều ra khỏi lầu xanh, giúp nàng có được danh phận và báo ân, báo oán. Khoảng thời gian hạnh phúc chẳng được bao lâu thì Từ Hải từ biệt Kiều lên đường. Theo cấu trúc thông thường của đoạn trích “Chí khí anh hùng” có thể chia thành ba phần: Khái quát về Từ Hải, Cuộc đối thoại giữa Từ Hải và Hình tượng Từ Hải nên đường. Tuy nhiên để thấy rõ những nét đẹp trong phẩm chất của người anh hùng này, chúng ta nên cảm nhận đoạn thơ theo từng nét tính cách tiêu biểu tìm thấy ở nhân vật.
Hình tượng nhân vật Từ Hải
Người anh hùng có hoài bão, tầm vóc lơn lao, phi thường
01
Người anh hùng tự tin với năng lực của bản thân
03
Người anh hùng có khẩu khí ngang tàn, kiêu bạc
02
Người anh hùng hành động, quyết đoán
04
1. Người anh hùng có hoài bão, tầm vóc lớn lao phi thường
Trước hết, ta thấy được trong Từ Hải xuất hiện là người anh hùng có hoài bão lớn lao và tầm vóc phi thường: “Nửa năm hương lửa đương nồng……Thanh gươm yên ngựa lên đường thẳng rong”.Trong văn chương trung đại, hình tượng người anh hùng luôn nổi bật với lý tưởng, ước mơ to lớn “vá trời lấp biển”. Hình tượng này bắt nguồn từ Tư tưởng Nho giáo đặt vào, người được cho là trang nam nhi. Đã sinh ra là một nam nhi thì phải lấy công danh, sự nghiệp làm trọng, sau đó là mong tên tuổi lưu danh thiên cổ.
“Nam nhi vị liễu công danh trái       
Tu thính nhân gian thuyết Vũ Hầu”
Nhìn ở góc độ này thì hình tượng Từ Hải cũng chưa thoát khỏi hình mẫu của người anh hùng lý tưởng thời xưa. Ở hai câu thơ đầu những từ ngữ “trượng phu”, “lòng bốn phương” đã cho thấy tầm vóc to bằng trời cao bằng bể của Từ Hải. “Trượng phu” là cách gọi mang tính chất khen ngợi đối với những bậc namNhi gánh vác trọng trách lớn. Trong cả thiên Truyện Kiều có nhiều nhân vật nam như Từ Hải, Kim Trọng, Hồ Tôn Hiến,…trong số họ vẫn có những người đáng mặt làm trai nhưng Nguyễn Du chỉ duy nhất dung “trượng phu” để gọi Từ Hải.
Điều đó cho thấy tấm chân tình mà Nguyễn Du đặt vào nhân vật này không dừng ở sự ngưỡng mộ mà còn là sự kỳ vọng. Trọng trách làm trai là vùng vẫy bốn phương cho thỏa chí tang bồng và cũng là không phụ tấm lòng mong mỏi của gia đình. Để khắc họa tầm vóc phi thường của Từ Hải đặc biệt dung từ “thoắt”. “Thoắt” nhanh chóng, vội vàng, lập tức đây được xem là sự trỗi dạy mãnh liệt của hùng tâm tráng chí trong lúc “hương lửa đương nồng”. Sống cùng tri âm, tri kỉ trong suốt thời gian hạnh phúc, son sắc của lứa đôi “nửa năm”, thời gian ấy còn chưa thỏa nỗi yêu thương vậy mà Từ Hải “thoắt” nên đường. Cách nói ước lệ “hương lửa đang nồng” ngoài chỉ hạnh phúc lứa đôi nồng thắm thì còn làm nền để bộc lộ được chí khí làm trai của Từ Hải. Nếu không có ước vọng lớn lao, không có lý tưởng sống thì làm sao Từ Hải có thể đành lòng mà ra đi. Người xưa thường nói “Anh hùng không qua khỏi ải mỹ nhân” , nên Từ Hải phải có sức mạnh ý chí là sắt đá, lòng kiên định phải là núi cao thì mới “động lòng bốn phương” trong lúc người ta dễ bị hạnh phúc lứa đôi mềm lòng. “Lòng bốn phương” là hình ảnh tượng trưng, ước lệ cho chí nguyện lập nen công danh, sự nghiệp. Đoạn thơ còn sử dụng hình ảnh ước lệ “trời bể mênh mông” để chỉ khoảng thời gian rộng lớn, vùng trời cao xa nơi mà người làm trai có thể lập công danh và làm nên sự nghiệp. “Thanh gươm”, “yên ngựa” đã biểu tượng cho khát khao trinh phục, chiến đấu và chiến thắng cường quyền. Cả ánh mắt “trông vời” cũng tượng trưng cho chí hướng cao cả, tâm hồn lồng lộng, yêu tự do, căm thù bất công. Từ những ước lệ của thiên nhiên mang kích thước to lớn, nhà thơ muốn nâng tầm Từ Hải sánh ngang trời đất, làm chủ của thiên nhiên, vũ trụ.
Nguyễn Du đã cố tình làm mờ đi cái mục đích cho sự ra đi của Từ Hải qua hình ảnh mơ hồ “lòng bốn phương”, “trời bể mênh mông” Ngay đoạn sau chỉ xuất hiện những hình ảnh chung“thanh gươm, yên ngựa, thẳng rong” để làm rõ cho chúng ta về cuộc đời mà Nguyễn Du đang sống. Bấy giờ đâu đâu cũng nổ ra những cuộc khởi nghĩa nông dân chống lại sự cường hào, áp bức của giai cấp thống trị. Trong bối cảnh ấy bóng dáng của một người anh hùng nhân dân xuất hiện. Đó là người anh hùng đứng về phia nhân dân, đấu tranh cho tự do, công lý, lật lại bọn cường hào, đem đến lẽ phải cho kẻ yếu thế. Ở góc độ chính quyền phong kiến thì những kẻ lãnh đạo nhân dân lật đổ chính quyền là giặc. Thế nên hình mẫu anh hùng này đi ngưỡ với cái nhìn chính thống. Riêng Nguyễn Du đã có những tư tưởng tiến bộ thì đây chính là luồng gió mới, tác động sâu rộng đến tư tưởng, tình cảm của ông. Đến lúc này chúng ta mới hiểu vì sao Từ Hải không được tô đậm mục đích ra đi trong đoạn trích. Phải chăng nhân vật Từ Hải chính là tiếng nói đòi tự do, công lý của Nguyễn Du.
2. Người anh hùng với khẩu khí ngang tàn, kiêu bạc
Đâu chỉ tạo ấn tượng đặc biệt với hoài bão, ước vọng lớn lao, Từ Hải còn được khắc họa với khẩu khí ngang tàng, kiêu bạc thông qua cuộc đối thoại giữa Từ Hải và Thúy Kiều:
Nàng rằng: “Phận gái chữ tòng”
Chàng đi thiếp cũng một lòng xin đi
Từ rằng: “Tâm phúc tương tri,
Sao chưa thoát khỏi nữ nhi thường tình?
Bao giờ mười vạn tinh binh,
Tiếng chiêng dậy đất bóng tinh rợp đường.
Làm cho rõ mặt phi thường,
Bấy giờ ta sẽ rước nàng nghi gia.
Bằng nay bốn bể không nhà,
Theo càng thêm bận biết là đi đâu?
Đành lòng chờ đó ít lâu,
Chầy chăng là một năm sau vội gì!”
Những hình ảnh “mười vạn tinh binh”, “tiếng chiêng”, “bóng tinh” “rõ mặt phi thường” đều có ý nghĩa tạo dựng một viễn cảnh không xa ngày Từ Hải trở về. Hình ảnh ấy cũng là nét phác thảo cho mong muốn và quyết tâm cao độ chàng phải đạt được trong chuyến hành trình. Trước hết là phải tập hợp được “mười vạn tinh binh”, cách nói ước lệ của quân đội hùng hậu, đông đảo. Qua đó chúng ta thấy khẩu khí ngang tàng và ý nghĩa táo bạo của một anh hùng dám nói, dám làm, dám nghĩ đến những chuyện kinh thiên động địa và quan trọng vẫn là ý chí thực hiện cho bằng được khát vọng ấy.
Hãy nhớ rằng khi ra đi, Từ Hải chỉ một mình với yên ngựa, thanh gươm và phía trước là “bằng nay bốn bể không nhà” Bản than Từ Hải còn chưa  biết đi đâu về đâu nên mới không muốn Kiều lưu lạc chân trời, góc biển cùng mình. Dù vậy Nguyễn Du vẫn cho chúng ta cái nhìn rất lỗi tin tưởng ở nhân vật này bằng một lời thề quả quyết nếu không thành công thì sẽ không về. Vậy có thể nói Từ Hải ra đi không phải vì ức hiếp, phẫn chí hay sự liều lĩnh tự phát mà là sự ra đi có chủ đích, có những tính toán, hoạch định rõ rang. Động lực cho cuộc hành trình là tính cách mạnh mẽ, khát vọng thực hiện đại nghiệp. “Làm cho rõ mặt phi thường” chính là cách nói tượng trưng cho mong muốn chứng tỏ tài nghệ, chí tang bồng hồ thỉ.
Với đôi tay trắng như Từ Hải chỉ trong vòng một năm “Chầy chăng là một năm sau vội gì” đạt được mục tiêu xây dựng lực lượng vạn tinh binh đúng là khó mà thực hiện. Tuy nhiên với cách nói dứt khoát, giọng điệu hào hùng, khẩu khí vững vàng của Từ Hải không chỉ tạo nên một niềm tin tưởng tuyệt đối cho Kiều mà còn là sự khéo léo để nàng an tâm chờ đợi “đành lòng chờ đó ít lâu”. Điều này còn chứng minh sự nhất quán trong tính cách phi thường của người anh hùng đối với hoài bão lớn và tình cảm sâu đậm dành cho Thúy Kiều.
3. Người anh hùng hành động, quyết đoán
Ở hai câu thơ cuối đoạn trích, Nguyễn Du đã khắc họa chân dung một người anh hùng có hành động quyết đoán và phóng khoáng:
Quyết lời dứt áo ra đi,
Gió mây bằng đã đến kì dặm khơi.
Đời Kiều đã trải qua nhiều tan hợp phận má hồng hơn một lần đưa tiễn người thương lên đường. Ngày Thúc Sinh từ giã nàng để về lại quê hương, không gian và cả thời gian như nhuộm màu u sầu.
“Ngựa lên ngựa kẻ chia bào
Rừng phong thu đã nhuốm màu quan san”
Cuộc chia tay giữa Từ Hải và Thúy Kiều lại không có chút gì dùng dằng, níu kéo bởi Từ Hải rất quyết đoán. “Dứt áo ra đi” một hành động thể hiện tích cách khẳng khái, mạnh mẽ của người anh hùng đội trời, đạp đất. Điều đó cũng cho thấy Nguyễn Du đã xây dựng một Từ Hải nhất quán về suy nghĩ và hành động. Dường như trong con người ấy là một ngọn lửa kiên định không có bất cứ lý do nào để dập tắt. Đó mới thật là chí khí anh hùng, chí khí của những trang nam nhân làm nên đại nghiệp.
Câu thơ cuối đã nhắc đến hình tượng cánh chim bằng vừa mang nét tượng trưng trong thơ xưa để nói đến chí hướng của người làm trai phải làm chuyện lớn lao, dựng công danh sự nghiệp, không những thế còn mang hình ảnh ẩn dụ cho khát vọng và công lý. Cánh chim bằng cùng với “gió mây”, “dặm khơi” đã tôn người anh hùng giữa không gian mênh mông, kỳ vỹ của gió mây. Cánh chim ấy cũng là tâm hồn tự do, phóng khoáng của Từ Hải. Không có chiếc lòng trật hẹp nào của tình cảm cá nhân có thể tham giữ khát vọng bay cao, bay xa ấy!
GS Nguyễn Lộc đã có cái nhìn xác đáng về hai nhân vật trung tâm trong chuyện:  “Thúy Kiều và Từ Hải không những là hai nhân vật chính diện trung tâm, mà về một phương diện nào đó, cũng là hai mặt của một quan niệm về cuộc sống: Thúy Kiều là bản thân cuộc sống, và Từ Hải là ước mơ về cuộc sống. Bản thân cuộc sống là hiện thực; còn ước mơ về cuộc sống là lãng mạn, cho nên hình ảnh Từ Hải căn bản là lãng mạn”
4. Nhận xét bút pháp ước lệ tượng trưng của Nguyễn Du.
Ước lệ là biện pháp diễn đạt bằng hình ảnh có tính chất quy ước thường dùng trong văn học cổ. Tượng trưng là biện pháp diễn tả cái trìu tượng bằng một hình ảnh cụ thể thường lấy từ cây cỏ, chim muông. Trong Truyện Kiều của Nguyễn Du ông đã sử dụng thành công bút pháp ước lệ tương trưng và đoạn trích  “Chí khí anh hùng” cũng không ngoại lệ, trong đoạn trích tác giả sử dụng trong bốn câu đầu và hai câu cuối, đó là những câu thơ đầu đoạn trích miêu tả hình ảnh Từ Hải nên đường. Nguyễn Du đã mượn hình ảnh của thiên nhiên, vũ trụ để nâng cao tầm vóc của người anh hùng. Hình ảnh Từ Hải nên đường được ví như cánh chim bằng phần nào thể hiện cái nhìn lãng mạn của Nguyễn Du và khao khát thoát khỏi xã hội mình và ước mơ về một xã hội tốt đẹp, công bằng.
5. Liên hệ lý tưởng sống của thanh niên ngày nay.
Lý tưởng sống là cái đích tốt đẹp mà mỗi con người muốn hướng tới, là lí do, mục đích mà mỗi con người mong mỏi đạt được. Người có lý tưởng sống cao đẹp là người luôn suy nghĩ và hành động để hoàn thiện mình hơn, giúp ích cho mình, gia đình xã hội và đất nước. Là 1 thanh niên thế kỉ 21 với bước hội nhập hiện nay, với những lý tưởng và hoài bão lớn, em sẽ ra sức học tập và sống có đạo đức để thật sự là 1 người có ích trên xã hội này.
Chúng ta ai cũng sống có khát vọng, hoài bão và hết mình vì nó. `Cái quý nhất của con người là cuộc sống, đời người chỉ sống có một lần, phải sống sao cho khỏi phải xót xa, ân hận vì nhưng năm tháng sống phí, cho khỏi phải hổ thẹn vì những năm tháng sống hoài, sống phí... Sống có lý tưởng để đưa đất nước mình đi lên hội nhập với các cường quốc năm châu. Tóm lại, thanh niên chúng ta cần phải biết và tạo cho mình một lý tưởng sống cao đẹp, vì mọi người, vì quê hương đất nước. Bản thân mỗi chúng ta hãy tự nhìn lại cách sống của mình để hướng đến tương lai tươi sáng.
KẾT BÀI
KhẲng định lại vẻ đẹp của nhân vật anh hùng Từ Hải
Không bi thiết như nỗi đau xé lòng khi Kiều trao duyên cho em, không chán thường, tuyệt vọng như lúc Thúy Kiều giam mình trong lầu Ngưng Bích. “Chí khí anh hùng” là một hơi thở mới của cụ Nguyễn Du đem đến cảm giác chấn phấn, niềm khát khao, hi vọng của những người khao khát vẫy vùng giữa biển trời mênh mông để dành lấy cái công bằng, bác ái. Truyện Kiều cũng từ đấy mầ mới lạ, Từ Hải cũng từ đấy mà hiện thân cho tấm lòng yêu mến, cảm phục của Nguyễn Du giành cho các vị anh hùng vượt qua sức mạnh cường quyền ma đi về phía tự do
Thanks!