TUẦN 16
TIẾT 64 VĂN BẢN
ÔN TẬP TÁC PHẨM TRỮ TÌNH
KIỂM TRA BÀI CŨ:
TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 7 HỌC KÌ I CHÚNG TA ĐÃ ĐƯỢC HỌC CÁC TÁC PHẨM THƠ VĂN TRUNG ĐẠI, HIỆN ĐẠI NÀO? KỂ TÊN CÁC TÁC PHẨM VÀ TÁC GIẢ ĐÃ HỌC.
I. TÌM HIỂU BÀI
CÂU HỎI 1: Hãy nêu tên tác giả của các tác phẩm sau: Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh, Phò giá về kinh, Tiếng gà trưa, Cảnh khuya, Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về quê, Bạn đến chơi nhà, Buổi chiều đứng ở phủ Thiên Trường trông ra, Bài ca nhà tranh bị gió thu phá.
CÂU 2:
HÃY SẮP XẾP LẠI ĐỂ TÊN CÁC TÁC PHẨM KHỚP VỚI NỘI DUNG TƯ TƯỞNG, TÌNH CẢM ĐƯỢC BIỂU HIỆN TRONG BÀI THƠ
CÂU 3:
HÃY SẮP XẾP LẠI ĐỂ TÊN TÁC PHẨM (HOẶC ĐOẠN TRÍCH) KHỚP VỚI THỂ THƠ.
CÂU 4:
Hãy tìm những ý kiến mà em cho là không chính xác:
A. Đã là thơ thì nhất thiết chỉ được dùng một phương thức biểu cảm.
B. Thơ trữ tình là một kiểu văn bản biểu cảm.
C. Ca dao trữ tình là một kiểu văn bản biểu cảm.
D. Tùy bút cũng là một kiểu văn bản biểu cảm.
E. Thơ trữ tình chỉ được dùng lối nói trực tiếp để biểu hiện tình cảm, cảm xúc.
G. Thơ trữ tình có thể biểu hiện gián tiếp tình cảm, cảm xúc qua kể chuyện, miêu tả và kể chuyện.
H. Ngôn ngữ thơ trữ tình cần cô đọng, giàu hình ảnh và gợi cảm.
I. Thơ trữ tình phải có một cốt truyện hay và một hệ thống nhân vật đa dạng.
K. Thơ trữ tình phải có một hệ thống lập luận chặt chẽ.
Hãy tìm những ý kiến mà em cho là không chính xác:
A. Đã là thơ thì nhất thiết chỉ được dùng một phương thức biểu cảm.
B. Thơ trữ tình là một kiểu văn bản biểu cảm.
C. Ca dao trữ tình là một kiểu văn bản biểu cảm.
D. Tùy bút cũng là một kiểu văn bản biểu cảm.
E. Thơ trữ tình chỉ được dùng lối nói trực tiếp để biểu hiện tình cảm, cảm xúc.
G. Thơ trữ tình có thể biểu hiện gián tiếp tình cảm, cảm xúc qua kể chuyện, miêu tả và kể chuyện.
H. Ngôn ngữ thơ trữ tình cần cô đọng, giàu hình ảnh và gợi cảm.
I. Thơ trữ tình phải có một cốt truyện hay và một hệ thống nhân vật đa dạng.
K. Thơ trữ tình phải có một hệ thống lập luận chặt chẽ.
Câu 5:
Điền vào chỗ trống trong những câu sau:
a/ Khác với tác phẩm của các cá nhân, ca dao trữ tình (trước đây) là những bài thơ, câu thơ có tính chất……………….và…………………..
b/ Thể thơ được ca dao trữ tình sử dụng nhiều nhất là……………….
c/ Một số thủ pháp nghệ thuật thường gặp trong ca dao trữ tình: …………..
Điền vào chỗ trống trong những câu sau:
a/ Khác với tác phẩm của các cá nhân, ca dao trữ tình (trước đây) là những bài thơ, câu thơ có tính chất tập thể và truyền miệng.
b/ Thể thơ được ca dao trữ tình sử dụng nhiều nhất là lục bát.
c/ Một số thủ pháp nghệ thuật thường gặp trong ca dao trữ tình: so sánh, nhân hóa, ẩn dụ, điệp ngữ, chơi chữ, ngôn ngữ giản dị, hình ảnh có tính chất trong sáng, tự nhiên…
II. TỔNG KẾT:
Tác phẩm trữ tình là văn bản biểu hiện tình cảm, cảm xúc của tác giả trước cuộc sống. Thơ là thể loại văn học phù hợp để biểu hiện tình cảm, cảm xúc, tuy nhiên cũng có thơ tự sự, truyện thơ. Văn xuôi phù hợp với kể chuyện, tuy nhiên cũng có những loại văn xuôi trữ tình hoặc mang nặng tính chất trữ tình như tùy bút.
Ca dao trữ tình là loại thơ biểu hiện những tình cảm, nguyện vọng tha thiết và chính đáng, vốn được lưu hành trong dân gian. Thơ của thi nhân biểu hiện tình cảm cá nhân song ở những bài thơ có giá trị, tình cảm của tác giả bao giờ cũng có tính chất đại diện cho những tình cảm tiến bộ, mang màu sắc nhân bản đậm nét: tình yêu quê hương đất nước, tình cảm gia đình, tình bạn, tình yêu…..
Tình cảm, cảm xúc có khi được biểu hiện một cách trực tiếp song thường được biểu hiện một cách gián tiếp. Phân tích, bình giá và thưởng thức thơ trữ tình không được thoát li văn bản song không thể chỉ dừng ở bề mặt ngôn từ văn bản. Phải thông qua ngôn từ giàu tính chất khơi gợi, những cảnh vật, sự việc được miêu tả, tường thuật, đôi khi qua cả những lập luận…mà suy ngẫm mới đồng cảm được với tác giả và lĩnh hội được đúng và đầy đủ ý vị của bài thơ.

LUYỆN TẬP
CÂU 1: Nguyễn Trãi có những câu thơ như sau:
Suốt ngày ôm nỗi ưu tư
Đêm lạnh quàng chăn ngủ chẳng yên.
Bui có một tấc lòng ưu ái cũ
Đêm ngày cuồn cuộn nước triều dâng.
Em hãy nói rõ nội dung trữ tình và hình thức thể hiện của những câu thơ đó.
* Nội dung trữ tình của hai câu thơ�:
- Cả hai đều thấm đượm một nỗi lo buồn sâu lắng.
- Nỗi lo thường trực suốt đêm ngày: "Suốt ngày...đêm lạnh".
* Hình thức thể hiện.
Câu 1: Biểu cảm trực tiếp - gián tiếp C1 - C2)
Câu 2: Tả và kể - ẩn dụ (C1 - C2). Nét cao đẹp trong tư tưởng Nguyễn Trãi: Lo nước thương dân, không chỉ là nỗi lo thu?ng trực mà còn là nỗi lo duy nhất của nhà thơ.
CÂU 2: So sánh tình huống thể hiện tình yêu quê hương và cách thể hiện tình cảm đó qua hai bài thơ Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh và Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về quê.

CÂU 3: So s¸nh bµi "§ªm ®ç thuyÒn ë Phong KiÒu" víi bµi "R»m th¸ng giªng" vÒ 2 vÊn ®Ò: C¶nh vËt ®­îc miªu t¶ vµ t×nh c¶m ®­îc thÓ hiÖn.
Gièng nhau: - Cïng chän thêi gian nghÖ thuËt: §ªm khuya.
- Sù vËt: tr¨ng, thuyÒn, dßng s«ng.
Kh¸c nhau:
+ Mµu s¾c : - Mét yªn tÜnh vµ ch×m trong u tèi, buån.
- Mét sèng ®éng, c¶nh huyÒn ¶o, trong s¸ng, t­¬i vui.
+ Chñ thÓ tr÷ t×nh:
- Mét bªn lµ lµ kÎ l÷ kh¸ch thao thøc kh«ng ngñ v× nçi buån xa xø.
- Mét bªn lµ ng­êi chiÕn sü võa hoµn thµnh mét c«ng viÖc träng ®¹i ®èi víi sù nghiÖp cách mạng. Dï c¶nh vËt, t×nh c¶m ®­îc thÓ hiÖn qua 2 bµi kh¸c nhau song mèi quan hÖ gi÷a c¶nh vµ t×nh ®Òu hoµ quyÖn.

CÂU 4: Đọc lại ba bài tùy bút trong bài 14, 15. hãy chọn những câu mà em cho là đúng:
a/ Tùy bút có nhân vật và cốt truyện.
b/ Túy bút không có cốt truyện và có thể không có nhân vật.
c/Tùy bút sử dụng nhiều phương thức (tự sự, miêu tả, biểu cảm, thuyết minh, lập luận) nhưng biểu cảm là phương thức chủ yếu.
d/ Tùy bút thuộc loại tự sự.
e/ Tùy bút có những yếu tố gần với tự sự nhưng chủ yếu thuộc loại trữ tình.
CỦNG CỐ:
Thế nào là tác phẩm trữ tình?
Kể tên các tác phẩm trữ tình đã học và nội dung.
Nêu đặc điểm các thể thơ đã học.
DẶN DÒ
CHUẨN BỊ BÀI TIẾP THEO: MÙA XUÂN CỦA TÔI
ÔN TẬP CHUẨN BỊ THI HỌC KÌ I.