KIỂM TRA BÀI CŨ
1. Thế nào là đột biến gen? Có những dạng nào ? Cho VD ĐBG có lợi, ĐBG có hại ?
2. Tại sao đột biến gen thường có hại cho bản thân sinh vật ?
 Đột biến gen là những biến đổi trong cấu trúc của gen liên quan tới một hoặc một số cặp nuclêôtít.
 Đột biến gen làm biến đổi cấu trúc prôtêin mà nó mã hóa gây nên biến đổi kiểu hình, thường có hại cho bản thân sinh vật vì chúng phá vở sự thống nhất hài hòa trong kiểu gen đã qua chọn lọc tự nhiên và duy trì lâu đời trong điều kiện tự nhiên, gây ra những rối loạn trong quá trình tổng hợp prôtêin.
KHỞI ĐỘNG
Đột biến mất đoạn thường gây chết hoặc làm giảm sức sống. Ở người, NST 21 bị mất đoạn sẽ gây ung thư máu.
Một trong những nạn nhân bị ung thư máu (mất đoạn NST số 21) do tàn tích của vụ nổ bom nguyên tử ở Hiroshima và Nagasaki.
GV: ĐẶT VĐ -> VÀO BÀI MỚI
CHỦ ĐỀ: ĐỘT BIẾN NST (BÀI 22,23,24)
TUẦN: 13 TIẾT: 25
Bài 22: Đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể
Gồm các đoạn ABCDEFGH
Mất đoạn H
Gồm các đoạn ABCDEFGH
Lặp lại đoạn BC
Lặp đoạn
Gồm các đoạn ABCDEFGH
Trình tự đoạn BCD đổi lại thành đoạn DCB
Đảo đoạn
Quan sát hình, thảo luận nhóm (3p) hoàn thành bảng sau:
Mất đoạn
Nhiễm sắc thể ban đầu
Nhiễm sắc thể bị biến đổi cấu trúc
- Mất đoạn : một đoạn nào đó của NST bị mất đi so với dạng ban đầu, làm độ dài của nhiễm sắc thể giảm đi.
- Lặp đoạn : một đoạn hoặc nhiều đoạn của NST bị lặp lại so với dạng ban đầu, làm độ dài của NST tăng lên.
- Đảo đoạn : các đoạn nào đó của NST chuyển đổi vị trí cho nhau và xoay ngược 1800.
Gồm các đoạn ABCDEFGH
Mất đoạn H
Mất đoạn
Gồm các đoạn ABCDEFGH
Lặp lại đoạn BC
Lặp đoạn
Gồm các đoạn ABCDEFGH
Đoạn BCD đổi lại thành đoạn DCB
Đảo đoạn
Mô tả các dạng Đột biến cấu trúc NST ?
Mất đoạn
Lặp đoạn
Đảo đoạn
Nhiễm sắc thể ban đầu
Nhiễm sắc thể bị biến đổi cấu trúc
Loại đột biến nào làm mất hoặc thêm vật liệu di truyền ?
I. Đột biến cấu trúc NST :
- Đột biến cấu trúc NST là những biến đổi trong cấu trúc của NST
Đột biến cấu trúc NST là gì ? Gồm những dạng nào?
Các dạng đột biến cấu trúc NST : 3 dạng
+ Mất đoạn
+ Lặp đoạn
+ Đảo đoạn
II-/- Nguyên nhân phát sinh và tính chất của đột biến cấu trúc NST
Để tìm hiểu về nguyên nhân gây đột biến cấu trúc NST, ta cùng quan sát các hình ảnh sau đây.
Nhà máy hạt nhân
Thử vũ khí hạt nhân
Sử dụng thuốc trừ sâu
Máy bay Mỹ rải chất độc da cam
Máy bay Mỹ rải chất diệt cỏ
Ô nhiễm không khí và nguồn nước
? Nêu nguyên nhân gây đột biến cấu trúc NST ?
II-/- Nguyên nhân phát sinh và tính chất của đột biến cấu trúc NST
1-/- Nguyên nhân phát sinh
- Nguyên nhân chủ yếu: do các tác nhân vật lý, hoá học làm phá vỡ cấu trúc NST.
- Đột biến cấu trúc NST có thể xuất hiện trong điều kiện tự nhiên hoặc do con người
? Vì sao tác nhân lý hóa của ngoại cảnh là nguyên nhân chủ yếu gây ra đột biến cấu trúc NST?
-> các tác nhân lý hóa của ngoại cảnh phá vở cấu trúc NST hoặc gây ra sự sắp xếp lại các đoạn của chúng
Chúng ta phải làm gì để hạn chế phát sinh đột biến cấu trúc NST ở người?
+ Sử dụng hợp lí thuốc trừ sâu, diệt cỏ, …
+ Có ý thức chống sản xuất , sử dụng vũ khí hoá học …
+ Có ý thức giữ vệ sinh môi trường sống như: Xử lí các chai, lọ đựng thuốc trừ sâu hợp lí, ….
Mất đoạn. VD mất đoạn nhỏ ở đầu NST 21 gây bệnh ung thư máu -> Có hại
Lặp đoạn: Enzim thủy phân tinh bột ở giống lúa mạch có hoạt tính cao hơn nhờ hiện tượng lặp đoạn NST mang gen qui định enzim này. -> Có lợi
Em có biết: Trong VD1, 2 là dạng đột biến nào? ĐB nào có hại , ĐB nào có lợi cho sinh vật và con người ?
Mất đoạn
Đoạn bị mất có thể nằm ở đầu mút một cánh của NST hoặc ở khoảng giữa đầu mút và tâm động. Đột biến mất đoạn thường gây chết hoặc làm giảm sức sống. Ở người, NST 21 bị mất đoạn sẽ gây ung thư máu. Ở ngô và ruồi giấm hiện tượng mất đoạn nhỏ không làm giảm sức sống kể cả ở thể đồng hợp, vì vậy trong chọn giống người ta có thể gây ra đột biến mất đoạn để loại những gen xấu, không mong muốn ra khỏi NST, chuyển những nhóm gen mong muốn từ NST của loài này sang NST của loài khác.
Một trong những nạn nhân bị ung thư máu (mất đoạn NST số 21) do tàn tích của vụ nổ bom nguyên tử ở Hiroshima và Nagasaki.
Enzim thủy phân tinh bột ở giống lúa mạch có hoạt tính cao hơn nhờ hiện tượng lặp đoạn NST mang gen qui định enzim này.
Cánh đồng lúa mạch
Lúa mạch thường
Lúa mạch lặp đoạn
II-/- Nguyên nhân phát sinh và tính chất của đột biến cấu trúc NST
2-/-Vai trò của đột biến cấu trúc NST
Tại sao biến đổi cấu trúc NST lại gây hại cho sinh vật?
- > Vì chúng phá vỡ sự sắp xếp hài hòa của các gen trên NST đã được hình thành trong quá trình tiến hóa, làm thay đổi số lượng và cách sắp xếp các gen trên đó .
Đột biến cấu trúc NST thường gây hại cho bản thân sinh vật.
+ VD: mất đoạn nhỏ ở đầu NST 21 gây bệnh ung thư máu ở người
Một số đột biến có lợi có ý nghĩa trong chọn giống và tiến hóa .
+ VD: Enzim thủy phân tinh bột ở giống lúa mạch có hoạt tính cao hơn nhờ hiện tượng lặp đoạn.
-VD1: Lặp đoạn 16A ở ruồi giấm làm mắt hình cầu trở thành mắt dẹt =>nếu lặp nhiều lần mất hẳn mắt
-VD2: Lặp đoạn ở cây lỳa mạch làm tăng hoạt tính enzim amilaza ứng dụng trong sản xuất bia.
-VD3: M?t do?n NST s? 5 gõy h?i ch?ng mốo kờu ? ngu?i.
-VD4: Mất một đoạn cặp NST 21 ở người gây ung thư máu
-VD5: Chuyển đoạn NST số 4 sang NST 14 ở lợn lanđrát làm giảm 56% khả năng sinh sản
 VD1,VD3,VD4,VD5 có hại; VD2 có lợi
Biến đổi cấu trúc NST
Mất đoạn
Lặp đoạn
Đảo đoạn
Chuyển đoạn
Hóa học
Vật lý
Đa số có hại cho bản thân sinh vật
ĐB có lợi có ý nghĩa trong chọn giống
So sánh đột biến gen và đột biến cấu trúc NST ?
Đều là những biến đổi trong vật chất di truyền ( ADN hoặc NST )
Đều phát sinh từ các tác động của môi trường bên ngoài và môi trường bên trong cơ thể. - Đều di truyền cho thế hệ sau.
Phần lớn gây hại cho sinh vật.
* Khác nhau:
* Giống nhau:
Học bài .
Tìm hiểu các ĐBCT NST ở sách báo, thực tế cuộc sống, trên Internet….
- Chuẩn bị bài tiết sau : §23 “Đột biến số lượng nhiễm sắc thể”
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ