Đột biến cấu trúc NST là gì? Có những dạng nào?
Trả lời:
- Đột biến cấu trúc NST là những biến đổi trong cấu trúc của NST.
- Đột biến cấu trúc NST có các dạng: mất đoạn, lặp đoạn, đảo đoạn
? Vai trò của đột biến cấu trúc NST? Cho VD ?
? Tại sao biến đổi cấu trúc NST lại gây hại cho sinh vật?
Trả lời:
Đột biến cấu trúc NST thường gây hại cho bản thân sinh vật.
+ VD: mất đoạn nhỏ ở đầu NST 21 gây bệnh ung thư máu ở người
Một số đột biến có lợi có ý nghĩa trong chọn giống và tiến hóa .
+ VD: Enzim thủy phân tinh bột ở giống lúa mạch có hoạt tính cao hơn nhờ hiện tượng lặp đoạn.
- > Vì chúng phá vỡ sự sắp xếp hài hòa của các gen trên NST đã được hình thành trong quá trình tiến hóa, làm thay đổi số lượng và cách sắp xếp các gen trên đó .
So sánh đột biến gen và đột biến cấu trúc NST ?
Đều là những biến đổi trong vật chất di truyền ( ADN hoặc NST )
Đều phát sinh từ các tác động của môi trường bên ngoài và môi trường bên trong cơ thể. - Đều di truyền cho thế hệ sau.
Phần lớn gây hại cho sinh vật.
* Khác nhau:
* Giống nhau:
CHỦ ĐỀ: ĐỘT BIẾN NST (BÀI 22,23,24)
TUẦN: 13 TIẾT: 26
Bài 23: Đột biến số lượng nhiễm sắc thể
Bài 23: ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ
? Nghiên cứu thông tin đầu tiên sách giáo khoa và cho biết thế nào là đột biến số lượng NST ?
-> Đột biến số lượng NST là những biến đổi về số lượng xảy ra ở một hoặc một số cặp NST nào đó hoặc ở tất cả bộ NST
Có 2 dạng:
- Thể dị bội
- Thể đa bội
I. Thể dị bội
? Cặp NST tương đồng là gì?
? Thế nào là bộ NST lưỡng bôi?
? Thế nào là bộ NST đơn bội bôi?


-> Cặp NST tương đồng là cặp NST gồm 2 NST giống nhau về hình dạng, kích thước.
-> Bộ NST chứa các cặp NST tương đồng được gọi là bộ NST lưỡng bội, kí hiệu là 2n
-> Bộ NST trong giao tử chỉ chứa 1 NST của cặp tương đồng được gọi là bộ NST đơn bội, kí hiệu là n
Chúng ta đã biết rằng bình thường trong tế bào, NST luôn tồn tại thành từng cặp tương đồng tức là mỗi cặp gồm 2 NST giống nhau, Vậy nếu có một sự thay đổi nào đó về số lượng NST trong một hoặc một số cặp NST tương đồng thì sao?
Xin mời các em quan sát một số hình ảnh sau đây:
Quan sát hình và cho biết điểm khác nhau giữa bộ NST của bệnh nhân Đao và bộ NST của người bình thường?
Thể 3 nhiễm
Bộ NST của nam giới bình thường
Bộ NST bệnh nhân Đao
(2n+1)
? Thế nào là thể 3 nhiễm?
-> Thể ba nhiễm là cơ thể mà trong tế bào sinh dưỡng có một hoặc một số cặp NST tương đồng tăng thêm 1 NST thứ ba (có 2n+1 NST)
Thể 1 nhiễm
(2n-1)
Điểm khác nhau giữa bộ NST của bệnh nhân Tớcnơ và bộ NST của người bình thường?
Bộ NST của nữ giới bình thường
Bộ NST bệnh nhân Tớcnơ
? Thế nào là thể 1 nhiễm?
-> Thể một nhiễm là cơ thể mà trong tế bào sinh dưỡng có một hoặc một số cặp NST tương đồng bị mất đi 1 NST (có 2n-1 NST)
Bộ NST ruồi giấm 2n = 8
(2n + 2)
Thể bốn nhiễm
(2n - 2)
Thể khuyết nhiễm
(không nhiễm
Vô nhiễm )
? Từ các thông tin trên hãy cho biết thể dị bội là gì?
? Thể dị bội có những dạng nào?
I. Thể dị bội
- Thể dị bội là cơ thể mà trong tế bào sinh dưỡng có một hoặc một số cặp NST bị thay đổi về số lượng.
- Có các dạng sau đây:
+ (2n+1): thể ba nhiễm
+ (2n-1): thể một nhiễm
+(2n-2): thể khuyết nhiễm (không nhiễm)
Sự phân ly của 1 cặp NST hình thành các giao tử có bộ NST như thế nào trong các trường hợp sau:
- Trường hợp bình thường?
- Trường hợp bị rối loạn?
Các giao tử nói trên tham gia thụ tinh tạo hợp tử có số lượng NST như thế nào?
Hình 23.2. Cơ chế phát sinh các thể dị bội có (2n+1) và (2n-1) NST
Học sinh quan sát Hình 23.2 thảo luận (3 phút) trả lời câu hỏi:
? Sự phân ly của 1 cặp NST hình thành các giao tử có bộ NST như thế nào trong: - Trường hợp bình thường?

- Trường hợp bị rối loạn?
? Các giao tử nói trên tham gia thụ tinh tạo hợp tử có số lượng NST như thế nào?
Cho ra hai loại giao tử, mỗi giao tử chứa 1 NST của cặp(n).

Tạo ra 2 giao tử:
+ Một giao tử có 2 NST của cặp (n + 1)
+ Một giao tử không chứa NST nào của cặp (n – 1)
Giao tử bình thường (n) kết hợp với giao tử bất thường có 2 NST (n+1) tạo hợp tử (2n + 1)  Thể 3 nhiễm
Giao tử bình thường (n) kết hợp với giao tử bất thường không chứa NST nào (n-1) tạo hợp tử (2n - 1)  Thể 1 nhiễm
Trình bày cơ chế phát sinh các thể dị bội (2n+1) và (2n – 1) NST?
Cơ chế:
Do một cặp NST nào đó của một bên bố hoặc mẹ không phân li trong giảm phân đã tạo ra một giao tử mang 2 NST (n+1) và một giao tử không mang NST nào (n-1)
+Giao tử (n+1) kết hợp với giao tử bình thường (n) trong thụ tinh tạo hợp tử mang 3 NST hình thành thể (2n+1)
+Giao tử (n-1) kết hợp với giao tử bình thường (n) trong thụ tinh tạo hợp tử mang 1 NST hình thành thể (2n-1)
II. Sự phát sinh thể dị bội
+ Trong giảm phân có 1 cặp NST tương đồng không phân ly -> tạo 1 giao tử có cả hai NST của một cặp và 1 giao tử không mang NST nào của cặp đó.
+ Sự thụ tinh của các giao tử bất thường này với các giao tử bình thường sẽ tạo ra các thể dị bội .
Sơ đồ lai
Tế bào sinh giao tử : ♀(♂) 2n x ♂(♀) 2n
Gp: n+1; n-1 n
Hợp tử: 2n+1; 2n-1
Ví dụ: 3 NST ở cặp NST số 21 -> gây bệnh Đao ở người
Bộ NST bệnh nhân Đao
Bệnh nhân Đao
Dựa vào sơ đồ lai hãy trình bày cơ chế trẻ sinh ra bị bệnh Đao ?
x
P
NST 21
NST 21
G
F1
3 NST 21
Bệnh Đao
Bộ NST bệnh nhân Tớcnơ
Bệnh nhân Tớcnơ
x
P
44A + XY
44A + XX
G
(22A + XY)
(22A + O)
(22A + X)
F1
(44A + XXY)
(44A + XO)
(Claiphentơ)
(Tơcnơ)
Ví dụ ở ruồi giấm
P:
G:
Hợp tử
X
Quan sát các hình trên và cho biết nguyên nhân phát sinh thể dị bội là gì?
Mĩ ném bom nguyên tử xuống Nhật
Máy bay Mỹ rải chất diệt cỏ
Nguyên nhân:
Các tác nhân vật lí hoặc hóa học trong ngoại cảnh.
Ảnh hưởng phức tạp của môi trường trong cơ thể.
=> Tác động vào kì sau của quá trình giảm phân gây ra sự không phân li của 1 hoặc 1 số cặp NST
Bộ NST người bệnh Đao
2n + 1 = 46 + 1 = 47 NST
(Tăng thêm 1 NST thứ 21)
Một số hình ảnh biểu hiện của người bị bệnh Đao
Bộ NST người mắc hội chứng Tớcnơ chỉ có 1 NST giới tính X
2n – 1 = 46 – 1 = 45 NST
Từ các hình ảnh trên hãy nêu hậu quả của đột biến dị bội.
Bệnh nhân Tớcnơ
Bệnh nhân Đao
Hậu quả
- Gây biến đổi hình dạng, kích thước ở thực vật.
- Gây ra một số bệnh tật ở người và động vật hoặc làm giảm sức sống, giảm khả năng sinh sản của cơ thể.
Tích cực tham gia bảo vệ môi trường
Sử dụng hơp lí thuốc bảo vệ thực vật
Sử dụng thực phẩm an toàn
Quan sát các hình ảnh sau đây và cho biết để hạn chế phát sinh các đột biến theo em chúng ta cần làm gì?
- Hạn chế sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và chất độc hóa học
Sử dụng thực phẩm an toàn
Tăng cường công tác vệ sinh môi trường
- Tuyên truyền cho mọi người ý thức bảo vệ môi trường.
Quan sát các hình ảnh sau đây và cho biết để hạn chế phát sinh các đột biến theo em chúng ta cần làm gì?
Chọn câu trả lời đúng nhất?
Câu 1: Đột biến thể dị bội là dạng đột biến:
a. NST bị thay đổi về cấu trúc
b. Bộ NST tăng theo bội số của n và lớn hơn 2n
c. Bộ NST tăng thêm hoặc mất đi 1 NST
d. Bộ NST chỉ có 1 NST của mỗi cặp tương đồng
Câu 2: Tìm câu phát biểu sai:
a. Trường hợp bộ NST lưỡng bội bị thêm hoặc mất 1 NST ở 1 hoặc một số cặp NST gọi là dị bội thể
b. Dị bội thể xảy ra do có 1 cặp NST không phân li ở kì sau của giảm phân
c. Đột biến dị bội thể chỉ gặp ở thực vật
d. Bệnh Đao có 3 NST trong cặp số 21 của người
Câu 4: Ở cây lưỡng bội của bắp có bộ NST lưỡng bội 2n = 20
Số lượng NST trong bộ NST của thể ba nhiễm là bao nhiêu?
Số lượng NST trong bộ NST của thể một nhiễm là bao nhiêu?
Số lượng NST trong bộ NST của thể không nhiễm là bao nhiêu?
2n + 1 = 20 + 1 = 21 NST
2n – 1 = 20 – 1 = 19 NST
2n – 2 = 20 – 2 = 18 NST
A
B
C
Do rối loạn cơ chế phân li NST ở kỳ sau của quá trình phân bào.
Do NST nhân đôi không bình thường.
Nguyên nhân chính dẫn đến xuất hiện đột biến về số lượng NST là
Do sự phá huỷ thoi vô sắc trong phân bào.
Tế bào sinh trưởng nhanh, cơ quan to hơn bình thường.
A
B
C
Tăng sức sống, sức sinh sản.
Làm mất cân bằng hệ gen, giảm sức sống, sức sinh sản
tuỳ loài.
Hậu quả của thể dị bội là gì?
Ruồi giấm 2n = 8, số lượng NST của thể ba nhiễm là
9 NST
TRẢ LỜI
 Giải thích:
- Trong giảm phân cặp NST giới tính của mẹ không phân li  1 giao tử mang cả 2 NST của cặp NST giới tính (XX) và 1 giao tử không có NST nào (O)
- Trong thụ tinh sự kết hợp giao tử ( O) của mẹ với với giao tử (X) bình thường của bố tạo thành hợp tử (OX) phát triển thành cơ thể mắc bệnh Tơcnơ.
Sơ đồ:
P: XX x XY
G: XX, O X, Y
F: OX (Tơcnơ)
BÀI TẬP
Một cặp bố mẹ bình thường đã sinh một con gái mắc bệnh Tơcnơ (thể 2n – 1)
Hãy giải thích và viết sơ đồ cơ chế phát sinh trường hợp trên ?
Bộ NST của nữ giới bình thường
Bộ NST bệnh nhân Tớcnơ
Ở cà chua có bộ NST là 2n = 24. Người ta đã phát hiện những cây cà chua có:
a. 25 NST
b. 23 NST
c. 22 NST
Giải thích các trường hợp trên từ đó rút ra đột biến thể dị bội có những dạng nào?
TRẢ LỜI
Tiết 27. Bài 23. ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
1. Học bài và trả lời câu 1,2,3 SGK trang 68
2. Chuẩn bị bài mới cho tiết sau:
- Nghiên cứu qua bài 24 “Đột biến số lượng nhiễm sắc thể” (tiếp theo).
+ Tìm hiểu hiện tượng thể đa bội. So sánh thể đa bội với thể dị bội
- Sưu tầm tư liệu và mô tả một số giống cây trồng đa bội ở Việt Nam.