I. TÌM HIỂU CHUNG



Trăm năm duyên kiếp với Đảng và thơ
- Tố Hữu (1920 – 2002)
- Tên khai sinh: Nguyễn Kim Thành, quê ở Thừa Thiên – Huế.
- Là nhà thơ lớn, một chiến sĩ cách mạng, một nhà hoạt động chính trị tích cực.
- Thơ ông gắn liền với sự nghiệp cách mạng, đậm đà tính dân tộc. Ông được coi là lá cờ đầu của thơ ca cách mạng và kháng chiến.
Một số hình ảnh về hoạt động cách mạng của nhà thơ Tố Hữu
Tố Hữu với Bác Hồ ở Pắc Bó 1961
Tố Hữu làm việc với Bác Hồ 1961
Tố Hữu vào chiến trường Miền Nam
Các tác phẩm chính của nhà thơ Tố Hữu
1937 – 1946
1947 – 1954
1955 – 1961
Các tác phẩm chính của nhà thơ Tố Hữu
Máu và hoa
1962 – 1971
1972 – 1977
1978 – 1992
Dấu ấn nhà thơ
Dấu ấn nhà thơ
Khi con tu hú gọi bầy
Lúa chiêm đang chín, trái cây ngọt dần
Vườn râm dậy tiếng ve ngân
Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào
Trời xanh càng rộng càng cao
Đôi con diều sáo lộn nhào từng không...

Ta nghe hè dậy bên lòng
Mà chân muốn đạp tan phòng, hè ôi!
Ngột làm sao, chết uất thôi
Con chim tu hú ngoài trời cứ kêu!
KHI CON TU HÚ
Tác phẩm
a) Hoàn cảnh sáng tác
Bài thơ được sáng tác tháng 7/1939 khi tác giả bị bắt giam tại nhà lao Thừa Phủ (Huế)
d) Phương thức biểu đạt
- Phương thức biểu đạt: biểu cảm kết hợp với miêu tả
b) Xuất xứ
Được in trong tập Từ ấy - tập thơ đầu tiên của Tố Hữu.
c) Thể thơ
- Thể thơ: Thơ lục bát
Về cấu trúc
Về ý nghĩa
Cách nói nửa chừng tạo sự tò mò
Nhan đề lạ, độc đáo
Nhan đề mở, gợi mạch cảm xúc của toàn bài thơ…
NHAN ĐỀ “KHI CON TU HÚ”
Vế phụ của một câu (trạng ngữ), mà các dòng và cả bài thơ là thành phần chính
Phần 1: 6 câu đầu: Bức tranh mùa hè
Phần 2: 4 câu tiếp theo: Tâm trạng của người chiến sĩ
BỐ CỤC
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN

Khi con tu hú gọi bầy
Lúa chiêm đang chín, trái cây ngọt dần
Vườn râm dậy tiếng ve ngân
Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào
Trời xanh càng rộng càng cao
Đôi con diều sáo lộn nhào từng không...

1. Bức tranh thiên nhiên mùa hè
1. Bức tranh thiên nhiên mùa hè
- Âm thanh
- Màu sắc
- Hương vị
- Không gian
Tiếng chim tu hú gọi bầy
=> Rộn ràng, tưng bừng, tràn đầy niềm vui và sự sống
Tiếng ve ngân từ những vườn cây trái
Tiếng sáo diều trên đồng quê

…
ÂM THANH
MÀU SẮC
mAU
Màu đỏ của trái chín
Màu vàng của lúa chiêm đang chín, bắp
Trời xanh
Đầy sân nắng đào
=> Màu sắc tươi sáng, rực rỡ
- Không gian:
+ Trời xanh càng rộng càng cao
+ Diều sáo lộn nhào từng không
Khoáng đạt, mềm mại
- Hương vị:
+ Lúa chiêm đang chín
+ Trái cây ngọt dần
=> Hương vị ngọt ngào, lan tỏa
1. Bức tranh thiên nhiên mùa hè

Khi con tu hú gọi bầy
Lúa chiêm đang chín, trái cây ngọt dần
Vườn râm dậy tiếng ve ngân
Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào
Trời xanh càng rộng càng cao
Đôi con diều sáo lộn nhào từng không...

Âm thanh: vui tươi, rộn rã
Màu sắc: rực rỡ, tươi sáng
Hương vị: ngọt ngào
Không gian: khoáng đạt, tự do
Giọng điệu tươi vui, hình ảnh giản dị, trong sáng, biện pháp liệt kê.
=> Bức tranh thiên nhiên tươi đẹp, rực rỡ và tràn trề nhựa sống.
* Tâm hồn trẻ trung, thiết tha yêu đời, yêu cuộc sống, lòng khát khao tự do mãnh liệt.
2. Tâm trạng người tù cách mạng
“Ta nghe hè dậy bên lòng
Mà chân muốn đạp tan phòng, hè ôi!
Ngột làm sao, chết uất thôi
Con chim tu hú ngoài trời cứ kêu!”
- Không gian: Rộng lớn.
- Cuộc sống: Tự do
- Không gian: Chật hẹp.
- Cuộc sống: Mất tự do.
Thế giới bên ngoài nhà tù
Thế giới bên trong nhà tù
“Vườn râm dậy tiếng ve ngân
”
=> Đánh thức âm thanh rộn rã của mùa hè.
“Ta nghe hè dậy bên lòng
”
=> Thôi thúc, giục giã người tù phải hành động.
Ta nghe hè dậy bên lòng
Mà chân muốn đạp tan phòng, hè ôi!
Ngột làm sao, chết uất thôi
Con chim tu hú ngoài trời cứ kêu!
Cách ngắt nhịp: nhịp thơ bất thường, gãy khúc;
Giọng điệu thay đổi, dồn nén. 6/2 (câu 8), 3/3 (câu 9)
Biện pháp tu từ: ẩn dụ cđcg, nói quá
Từ cảm thán: ôi, thôi
 Niềm khao khát cháy bỏng muốn thoát khỏi tù ngục, trở về sống tự do ở bên ngoài của người tù cách mạng
 Đau khổ,u uất, ngột ngạt.
TIẾNG CHIM TU HÚ
*** Ở đầu bài
“ Khi con tu hú gọi bầy”
- Là tiếng gọi đàn, báo hiệu mùa hè
- Mở ra một khung cảnh mùa hè đẹp rộn ràng, tươi vui
***Ở cuối bài
“Con chim tu hú ngoài trời cứ kêu”
- Là tiếng kêu khắc khoải, da diết
- Gợi niềm chua xót, đau khổ và thôi thúc khao khát tự do của người tù cách mạng.
Tiếng chim tu hú
Tiếng chim tu hú
Bức tranh màu hè rộn rã âm thanh, rực rỡ sắc màu, ngọt ngào hương vị, tràn đầy nhựa sống
Tâm trạng ngột ngạt, tù túng, u uất và khát vọng tự do cháy bỏng
Kết cấu bài thơ
Đối lập
Kết cấu đầu cuối tương ứng
Con tu hú to nhất họ, nó kêu “tu hú” là mùa tu hú chín; không sai một tẹo nào. Cả làng có mỗi cây tu hú ở vườn ông Tấn. Tu hú đỗ ngọn cây tu hú mà kêu. Quả chín đỏ, đầy ụ như mâm xôi gấc. Tiếng tu hú hiếm hoi; quả hết, nó bay đi đâu biệt.
( Lao xao – Duy Khán)
Tu hú ơi chẳng đến ở cùng bà
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa
(Bếp lửa – Bằng Việt)
TIẾNG CHIM TU HÚ
Bức tranh mùa hè
Rộn rã âm thanh, rực rỡ sắc màu, ngọt ngào hương vị, không gian khoáng đạt.
Bức tranh đẹp, tự do, đầy sức sống.
KHÁT VỌNG
Bức tranh tâm trạng
Uất ức, ngột ngạt, muốn đạp tan xiềng xích.
Yêu đời, yêu tự do gắn bó với lý tưởng cách mạng.
TỰ DO
LUYỆN TẬP
Viết đoạn văn (8-10 câu) trình bày cảm nhận của em về bức tranh thiên nhiên muà hè trong tâm tưởng người tù cách mạng.
- Tiếng chim tu hú làm thức dậy trong tâm hồn người chiến sĩ trẻ trong tù một khung cảnh mùa hè rộn ràng, đầy sức sống.
- Những hình ảnh tiêu biểu của mùa hè được đưa vào bài thơ…
- Tiếng chim tu hú đã thức dậy, mở ra tất cả và bắt nhịp cho tất cả: mùa hè rộn rã âm thanh, rực rỡ sắc màu, ngọt ngào hương vị, bầu trời khoáng đạt tự do trong cảm nhận của người tù.
=> Sự cảm nhận mãnh liệt, tinh tế của một tâm hồn trẻ trung, yêu đời, khao khát tự do mãnh liệt.
Nhiều loài chim đang bị săn bắt theo kiểu “ tận diệt ”.

Các em hãy chung tay cứu các loài chim bằng cách
trả lời đúng các câu hỏi
Hướng dẫn tự học
Ôn lại bài cũ + Làm bài tập
Tìm đọc những đoạn thơ/ bài thơ về cuộc sống và tâm tư khi ở trong tù của Tố Hữu
Soạn bài “Câu nghi vấn” (tiếp)
Tạm biệt các em!